Thông thường, những người bị mắc bệnh này đều nhập viện để điều trị, khiến cho các Bệnh viện tâm thần trở nên quá tải. Có một mô hình đang được người dân quan tâm và ủng hộ, với phương thức điều trị người bệnh không phải nằm tại bệnh viện, đó là Bệnh viện tâm thần ban ngày Mai Hương, TP Hà Nội.
Nguyên nhân làm căn bệnh gia tăng
Công nghiệp hóa, sự bùng nổ thông tin, sự phát triển như vũ bão của cách mạng khoa học công nghệ, làm cho nhịp sống ngày càng khẩn trương, căng thẳng, ngày càng nhiều thử thách có khi là những sức ép rất mạnh. Rồi đến những thay đổi về mặt xã hội: sự phân hóa xã hội, nạn thất nghiệp, các tệ nạn xã hội, các bất cập của nền giáo dục, của nền y tế, sự thay đổi cơ cấu trong gia đình, làm hạn chế các giá trị của gia đình truyền thống.
Theo thống kê dịch tễ học về sức khỏe tâm thần của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), cho thấy, các rối loạn (bệnh tật) liên quan đến thần kinh ngày càng tăng, tỷ lệ trong dân số từ 11% vào năm 1990 và tăng đến 15% vào năm 2020.
Riêng tại Việt Nam, chưa có điều tra dịch tễ quốc gia về sức khỏe tâm thần, nhưng các khảo sát sơ bộ ở nhiều địa phương cũng cho thấy các tỷ lệ không khác biệt so với tình hình chung của các nước trên thế giới.
Nhìn ngôi nhà bốn tầng ở góc phố Hồng Mai, không ai nghĩ rằng đây là một bệnh viện đang điều trị những người mắc bệnh tâm thần. Ở đây không có hàng rào dây thép gai, không có những tấm cửa sắt kiên cố, không có mùi bông băng và thuốc sát trùng, cũng không có cảnh chen lấn của người đi khám bệnh như những bệnh viện khác, mà chỉ có mùi hoa lan thoang thoảng và tiếng nhỏ nhẹ của những bác sĩ đang tư vấn cho người bệnh.
Mấy tháng nay, sáng nào bác P. D. T ở phố Lê Thanh Nghị (Hà Nội) cũng đưa con là anh P. D. K đến Bệnh viện tâm thần ban ngày Mai Hương (Hà Nội) để điều trị, bốn giờ chiều lại đón về.
Qua câu chuyện chúng tôi được biết, anh K là sinh viên năm thứ ba của một trường đại học, bị bệnh trầm cảm. K nói tiếng Anh rất tốt nên bệnh viện đã tổ chức những giờ học tiếng Anh để K hướng dẫn cho những người bệnh khác.
Ðây cũng chính là một trong những phương pháp chữa bệnh mà các bác sĩ đang áp dụng, nhằm phục hồi chức năng tâm lý cho người bệnh. Phương pháp này đã giúp bệnh tình của anh K thuyên giảm rõ rệt. Anh K, tâm sự: "Em mong em khỏi bệnh để đi học lại và trở thành kỹ sư thủy lợi, để góp sức mình vào làm giảm những thiệt hại do thiên tai gây ra".
Bước chân vào phòng tập thêu, tôi nhìn thấy một người phụ nữ vóc người nhỏ bé, đang cặm cụi vừa thêu vừa chỉ dẫn cho người đang ngồi cạnh. Chị Lê Thị Trang, sinh viên Cao đẳng y tế Hà Nội đang thực tập cho biết, người phụ nữ ấy là một thẩm phán có tiếng, đã từng xử rất nhiều vụ án hình sự nổi tiếng.
Do áp lực của công việc nhiều, chị ăn, ngủ không điều độ, dần dần sức khỏe suy sụp. Hằng đêm, đều có những giấc mơ kinh hãi, bên tai lúc nào cũng nghe thấy tiếng khóc, mới đầu chị cứ lẳng lặng uống thuốc ngủ, nhưng vẫn không ngủ được, dần dần chị sợ ra ngoài, không tiếp xúc với ai, cả ngày nhốt mình trong phòng tối.
Nghe lời người quen mách, chồng chị đưa vào Bệnh viện Mai Hương. Sau hơn bốn tháng chữa bệnh, sức khỏe chị dần dần hồi phục, bắt đầu trò chuyện với mọi người, và dậy thêu cho những người bệnh khác.
Bác sĩ - người bệnh - gia đình
Bệnh viện tâm thần ban ngày Mai Hương ra đời và hoạt động 10 năm, được coi là "trẻ" nhất trong các bệnh viện công, nhưng số lượng khám, chữa bệnh hằng ngày lên tới 100 - 120 lượt, không thua kém với các khoa tâm thần và bệnh viện chuyên ngành.
Mỗi ngày ở Bệnh viện tâm thần ban ngày Mai Hương có hơn 100 người bệnh khám và điều trị. Mỗi người có một hoàn cảnh và tình huống dẫn tới bị tâm thần, kể cả những người vẫn được coi là có năng lực tinh thần, trí tuệ cao. Số lượng người bệnh lớn như vậy, nhưng bệnh viện chỉ có 50 cán bộ, công nhân viên, trong đó có 11 bác sĩ.
Trao đổi với chúng tôi, bác sĩ Bế Thị Hiền, Trưởng khoa Lâm sàng cho biết, điều quan trọng nhất và cũng là đòi hỏi lớn nhất là thái độ của bác sĩ, dược sĩ, điều dưỡng viên. Dù có chuyện gì buồn bực thì khi tiếp xúc với người bệnh, nhất thiết phải tươi cười, tránh để người bệnh rơi vào trạng thái kích động khi bản thân họ không tự điều chỉnh được hành vi. Nhưng, dù cố đến mấy các bác sĩ, điều dưỡng viên cũng gặp phải tai nạn nghề nghiệp. Nhẹ thì nghe chửi, nặng thì bị xô ngã, có những lúc thấy nản nhưng rồi lòng yêu thương và lương tâm nghề nghiệp đã giúp chúng tôi vượt qua hết mọi khó khăn...
Tại Bệnh viện tâm thần ban ngày Mai Hương, hiện nay có 300 hồ sơ bệnh tâm thần. Và đi kèm với mỗi một hồ sơ ấy là một bệnh án, phía sau mỗi bệnh án là một số phận.
Tiến sĩ Ngô Thanh Hồi, Giám đốc Bệnh viện cho biết: "Có hai nguyên nhân dẫn đến bệnh tâm thần: Nội sinh và tác động từ bên ngoài. Ngày càng có nhiều người mắc các chứng tâm thần do sự tác động từ bên ngoài, trong đó trí thức chiếm một tỷ lệ khá lớn. Cuộc sống ngày càng gấp gáp, bận rộn, sức ép từ môi trường cạnh tranh khốc liệt đã sinh ra stress, trầm cảm và nếu như không được điều trị kịp thời sẽ dẫn đến rất nhiều triệu chứng nguy hiểm khác như cơ thể suy kiệt, nguy cơ tự tử cao, không kiểm soát nổi hành vi của mình... Vì vậy, với bệnh viện chúng tôi, điều trị cho những người bệnh tâm thần khỏi bệnh là một vấn đề an sinh xã hội. Có thể nói sức khỏe tâm thần là tình yêu cuộc sống...".
Tại Việt Nam, Bệnh viện tâm thần ban ngày Mai Hương là nơi đầu tiên và duy nhất áp dụng mô hình điều trị bán trú nhằm khuyến khích tối đa sự cộng tác điều trị của các bên: Bác sĩ - người bệnh - gia đình.
Với mô hình này, người bệnh sẽ được người nhà đưa đến để các bác sĩ chăm sóc, tham gia các hình thức lao động liệu pháp, âm nhạc trị liệu, phục hồi chức năng tâm lý xã hội, sinh hoạt, vui chơi... Nhờ đó, đã có rất nhiều người bệnh được trở về cuộc sống bình thường.
Trước những cống hiến, nỗ lực và tìm ra được nhiều hướng đi mới trong việc điều trị cho những người bệnh tâm thần, đội ngũ bác sĩ, y tá, cán bộ công nhân viên ở Bệnh viện đã nhận được nhiều bằng khen của Chính phủ, UBND thành phố Hà Nội, Bộ Y tế, Sở Y tế.
Vào dịp kỷ niệm mười năm thành lập, Bệnh viện tâm thần ban ngày Mai Hương đã vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng ba của Nhà nước trao tặng.
