Lưu giữ ký ức về phố phường bằng ký họa

Truyền cảm hứng, chung tay gìn giữ Hà Nội

Chiều chủ nhật hằng tuần, trên phố phường thủ đô, người ta thường bắt gặp quang cảnh những tốp nhỏ, đủ các lứa tuổi từ mẫu giáo đến học sinh, sinh viên đại học, từ phụ nữ đang mang thai đến chàng thanh niên bụi bặm lãng tử... ngồi dưới bóng mát của gốc cây bên góc phố, hí hoáy vẽ. Trẻ em chủ yếu bằng bột chì mầu, thanh niên thường có cảm hứng với chất liệu than chì, mầu nước. Người dùng giá vẽ, người chấm phá vào cuốn sổ bìa mềm, hoặc tập giấy vẽ. Những tác phẩm của nhóm Ký họa Hà Nội vì thế cũng thật đa phong cách: có bức chỉn chu nhà nghề, có bức phóng khoáng tài hoa và cả những bức nguệch ngoạc vụng về, ngộ nghĩnh của các thành viên nhí. Mỗi bức ký họa là một góc nhìn độc đáo mang đậm dấu ấn người cầm cọ.

Các thành viên nhóm Ký họa Hà Nội trong một chuyến đi sáng tác.

Ký họa là phác thảo đường nét đầu tiên, đầy sơ lược về ý tưởng cho tác phẩm. Để bắt được khoảnh khắc, cảm xúc riêng có mang tính cá nhân, người ta cần phải tốc họa (ký họa nhanh). Vẽ trong bối cảnh tĩnh thì có thể vẽ chậm, vẽ sâu để miêu tả được đầy đủ chi tiết, hay gọi là thâm diễn (ký họa sâu) - Kiến trúc sư Nguyễn Hoàng Lâm trong mỗi buổi đi thực tế cùng nhóm thường tranh thủ truyền đạt kiến thức hội họa cho các thành viên. Với các bạn nhỏ, anh luôn bày tỏ thái độ nâng niu, động viên khuyến khích. Từng bước một, nhóm đã dìu dắt, truyền và giữ lửa đam mê cho nhau sáng tạo nghệ thuật. Cuối tháng năm vừa qua, người đến xem đợt trưng bày 35 bức ký họa Hà Nội của 22 thành viên nhí của nhóm trong với tên gọi Bé vẽ Hà Nội vẫn nhận ra, dẫu nét vẽ còn non nớt, hồn nhiên nhưng Hà Nội trong mắt trẻ thơ vẫn hiền hòa, trong trẻo và chứa chan tình yêu thương. Nhiều bức tranh của các bé chỉ mới bốn, năm tuổi, theo bố mẹ anh chị đi vẽ, gây bất ngờ cho người xem như bức vẽ Tháp Rùa ngọt ngào như một chiếc bánh kem (tranh của bé Bảo Minh, 4 tuổi), cột cờ Hà Nội như một mẩu bút chì mầu khổng lồ (Tranh của bé Tất Khánh, 6 tuổi). Chị Nguyễn Thị Hằng thành viên của nhóm đồng thời con gái chị cũng có tranh tham gia trưng bày, dù bận rộn với công việc, hầu như tuần nào cũng thu xếp thời gian cho con tham gia hoạt động theo nhóm: “Tôi nghĩ, những đứa trẻ biết thưởng thức cái đẹp, biết thận trọng trong dùng mầu, biết nghiêm cẩn chiêm ngưỡng vẻ đẹp của thành phố và tái hiện lại trong tranh một cách hoàn chỉnh nhất sẽ là người biết làm việc một cách cẩn thận và kiên trì, biết yêu quê hương đất nước, yêu người bằng tình yêu sâu sắc và hiện hữu”.

Kiến trúc sư Trần Thị Thanh Thủy, một trong những sáng lập viên của nhóm, cho biết: Ngoài việc vẽ và chia sẻ trên trang mạng chung, nhóm còn tổ chức gặp gỡ cuối tuần tại những công trình cổ, di tích lịch sử, góc phố đặc trưng của Hà Nội. Thông thường, người phụ trách nhóm chọn địa điểm, chia sẻ các thông tin cơ bản như xuất xứ, giá trị lịch sử văn hóa... để các thành viên hiểu sâu hơn về địa chỉ họ sẽ đến. Chị Thủy luôn khuyến khích, tiếp thêm nguồn cảm hứng nhóm hoạt động. Dù ghi lại khoảnh khắc nhưng ký họa lại khác với chụp ảnh. Ở đó, mọi giác quan của người vẽ được tập trung trong khoảng thời gian ngắn, truyền vào nét cọ, nét chì. Thời tiết, không khí, tiếng còi xe, tiếng cười đùa...len lỏi vào từng nhịp ký, ảnh hưởng đến mầu sắc trong tranh. Bởi thế, mỗi bức vẽ đều chứa đựng cảm xúc. Lẽ tự nhiên, những gì thuộc về cảm xúc đều có khả năng thẩm thấu và lan tỏa.

Thời gian này, nhóm kết hợp cùng Câu lạc bộ kiến trúc sư trẻ và các lớp vẽ ở Bắc Ninh thực hiện vệt sáng tác về miền Kinh Bắc, vùng đất được coi là cái nôi của di sản văn hóa, kiến trúc. Chị Thủy cũng bày tỏ mong muốn, nhóm sẽ phát triển theo hướng tổ chức sáng tác chuyên sâu: “Chúng tôi thường chọn chủ đề nhà chung cư, cuộc sống trong ngõ phố, hoặc làng ven đô... để nhóm đi vẽ cùng nhau. Nhóm cũng đang xúc tiến việc sử dụng các bức vẽ để in áo, postcard, sổ, lịch... Hình ảnh Hà Nội hiền hòa thân thiện sẽ được quảng bá rộng hơn, không chỉ ở trong nước”.

Trân trọng, bảo tồn giá trị di sản, kiến trúc

Những ngõ ngách, những tòa nhà cổ hoặc khu tập thể xuống cấp rồi sẽ có ngày kết thúc sứ mệnh của nó, nhưng khi còn ở đó, chúng vẫn có giá trị riêng, làm nên một Hà Nội đặc biệt. Khi những giá trị ấy đi vào đời sống cộng đồng, mọi người quan tâm hơn, tìm hiểu sâu hơn, đâu đó sẽ xuất hiện những ý tưởng chung tay gìn giữ, bồi đắp những điều đẹp đẽ. Từ sân chơi cộng đồng, từ những ghi chép lại về khái niệm đô thị, các thành viên có được một môi trường giao lưu, học hỏi - kiến trúc sư Đinh Hải, Trưởng nhóm luôn chia sẻ với các học trò, đồng nghiệp của mình suy nghĩ đó.

Dấu chân của nhóm Ký họa Hà Nội đã lưu lại khắp phố phường Thủ đô với những bức ký họa được gọi tên địa chỉ văn hóa, kiến trúc như Hàng Quạt, đình Kim Ngân, phố Hàng Mã, đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc, bốt Hàng Đậu, Trường đại học Dược Hà Nội... Nửa năm sau khi thành lập, đầu năm nay, nhóm đã có kết quả là triển lãm ký họa có tên gọi Hà Nội phố, diễn ra trong hơn một tháng tại quán Cà phê thứ Bảy, số 3A Ngô Quyền (Hà Nội) thu hút đông đảo người thưởng lãm. Trên tất cả, vẫn là một Hà Nội thật hiền hòa, cổ kính như được vẽ từ hoài niệm của ký ức.

Trong chuyến thực tế một ngày ở làng Nôm (Hưng Yên), để đạt được mục tiêu vẽ 100 bức ký họa khác nhau về làng, kiến trúc sư Trần Thị Thanh Thủy đã phân công các thành viên, tùy thuộc khả năng mỗi cá nhân để đóng góp tác phẩm, từ tổng thể đến chi tiết. Cuối ngày, nhóm tập hợp được tác phẩm trưng bày ngay tại sân đình. Họ cũng không quên nhắc nhau mang thêm họa cụ để khuyến khích người dân địa phương, đặc biệt là trẻ em, tham gia vẽ cùng nhóm. Như thế, ký họa của thành viên Urban Sketchers Hanoi là một mảnh ghép tạo nên bảo tàng nhỏ lưu giữ hình ảnh, tư liệu về di sản đó.

Mỗi thế hệ đều gắn bó với nơi mình sinh sống và trưởng thành. Mục tiêu của nhóm Ký họa Hà Nội không chỉ dừng lại ở đó. Nhóm muốn làm nổi bật các giá trị đẹp đẽ của Hà Nội, khiến mọi người thêm trân trọng và thể hiện rõ ý thức gìn giữ.