Kiểm soát giao dịch liên quan tiền ảo

Theo đó, các tổ chức tín dụng (TCTD), tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán không được cung ứng các dịch vụ thanh toán, thực hiện giao dịch thẻ, cấp tín dụng qua thẻ, hỗ trợ xử lý, thanh toán, chuyển tiền, bù trừ và quyết toán, chuyển đổi tiền tệ, thực hiện giao dịch thanh toán, chuyển tiền qua biên giới liên quan tới giao dịch tiền ảo.

Nguyên nhân NHNN công khai cấm giao dịch thanh toán bằng tiền ảo để tránh rủi ro về rửa tiền, tài trợ khủng bố, gian lận, trốn thuế. Vì vậy, Chỉ thị 02/CT-NHNN còn yêu cầu các TCTD, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán rà soát, kịp thời báo cáo các giao dịch đáng ngờ có liên quan đến tiền ảo và có biện pháp xử lý theo quy định pháp luật về phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và quản lý ngoại hối. Bên cạnh hoàn thiện khung pháp lý ngăn chặn sử dụng tiền ảo làm phương tiện thanh toán, NHNN đặt trọng tâm vào công cụ thanh tra giám sát của Cơ quan Thanh tra giám sát ngân hàng phối hợp với đầu mối Vụ Thanh toán của NHNN.

Trước đó, theo quy định tại khoản 6, Điều 27 Nghị định số 96/2014/NĐ-CP, hành vi phát hành, cung ứng, sử dụng phương tiện thanh toán không hợp pháp như Bitcoin sẽ bị phạt tiền từ 150 đến 200 triệu đồng, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại điểm h, khoản 1, Điều 206 Bộ luật Hình sự 2015 đã sửa đổi, bổ sung năm 2017 và có hiệu lực từ ngày 1-1-2018. Chỉ thị 02 của NHNN ra đời trong bối cảnh có nhiều ý kiến trái chiều, thậm chí đối nghịch về công nhận tính hợp pháp, hợp lý của Bitcoin nói riêng, các đồng tiền ảo khác nói chung trong hiện tại cũng như trong tương lai. Bất chấp các ý kiến ủng hộ hay phản đối, giá mỗi Bitcoin đã tăng vọt lên gần 20 nghìn USD vào cuối năm 2017 trước khi đứng ở mức khoảng 9.000 USD vào cuối tháng 4-2018.

Ra đời tháng 1-2009, Bitcoin trở thành đồng tiền ảo (hay tiền mã hóa, tiền kỹ thuật số với tên tiếng Anh là cryptocurrency) nổi tiếng nhất, có giá trị cao nhất và có tổng giá trị lên đến hàng trăm tỷ USD, vượt xa hàng nghìn đồng tiền ảo tương tự như Ethereum, NEO, Ripple, Litecoin... Bitcoin và các đồng tiền ảo khác có vai trò như đồng tiền toàn cầu, gắn liền với sự phát triển của mạng in-tơ-nét, với thương mại điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt toàn cầu. Đặc điểm nổi bật của Bitcoin là có thể trao đổi trực tiếp bằng thiết bị kết nối in-tơ-nét mà không cần thông qua tổ chức tài chính trung gian nào.

Đến nay, Bitcoin và những đồng tiền ảo tương tự khác vẫn bị hầu hết cơ quan chức năng trên thế giới xem là tiền ảo và tìm cách ngăn cấm trong khi hàng triệu người lại lao vào mua bán, trao đổi, tích lũy, thậm chí thanh toán cho nhiều hàng hóa giao dịch bằng Bitcoin. Bitcoin và nhiều đồng tiền ảo khác có thể không tồn tại nữa, song nhu cầu về một đồng tiền toàn cầu là có thật sau khi toàn cầu hóa đã lan rộng trong thương mại, đầu tư và tài chính. Nhu cầu toàn cầu hóa tiền tệ đang được hỗ trợ tích cực bởi sự phát triển của công nghệ, thương mại điện tử, hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt toàn cầu,... Rõ ràng, các TCTD và tổ chức trung gian thanh toán phát hiện, kiểm soát và xử lý giao dịch Bitcoin không phải dễ dàng.