Khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ

Nỗi lo của doanh nghiệp

Mặc dù được coi là một trong tám tỉnh, thành phố trong cả nước có sự chủ động, tích cực triển khai bán xăng E5 trên thị trường, thế nhưng hiện số lượng cửa hàng bán loại xăng này tại các quận nội thành Hà Nội cũng chỉ dừng ở mức… đếm trên đầu ngón tay. Dạo qua các tuyến phố chính, như: Trường Chinh, Quang Trung, Tây Sơn, Nguyễn Lương Bằng, Nguyễn Trãi, Láng Hạ, Lê Văn Lương,… có thể nhận thấy khoảng 15 cửa hàng bán xăng dầu nhưng chỉ có vài cửa hàng bán xăng E5, điều đó phần nào phản ánh những khó khăn trong việc triển khai bán đại trà loại xăng được coi là thân thiện với môi trường. Theo lý giải của một DN chuyên bán xăng E5 ở Hà Nội, lượng xăng E5 bán ra chiếm khoảng 30% tổng lượng hàng bán lẻ của DN. Đây là tỷ lệ khá lớn vì ở một số địa phương, tỷ lệ này chỉ chiếm chưa đầy 6%. Tín hiệu đáng mừng ở chỗ, hiện người tiêu dùng Hà Nội không còn để ý xăng E5 hay Ron 92 khi mua nữa, nhưng vấn đề quan trọng là kinh doanh xăng E5 không hiệu quả, trong khi nguồn cung thiếu ổn định nhiều lúc, không có hàng để bán.

Kể từ ngày 1-1-2016, tất cả các xe công vụ của tỉnh Đác Nông trong quá trình công tác bắt buộc phải sử dụng xăng E5. Thế nhưng, sau 5 tháng thực hiện, đến nay trên địa bàn huyện Đác Song vẫn chưa có điểm cung cấp loại xăng này, khiến toàn bộ xe công của huyện phải dùng xăng Ron 92. Tuy nhiên, do Kho bạc Nhà nước không chấp nhận thanh toán hóa đơn xăng Ron 92 đã dẫn đến nợ đọng của xe công vụ quá lớn, kéo dài, DN hụt vốn kinh doanh cho nên cắt hợp đồng hoặc cung ứng dè chừng, làm ảnh hưởng đến hoạt động của toàn bộ xe công vụ,… Liên quan vấn đề này, Phó Trưởng phòng Kinh tế hạ tầng huyện Đác Song Vũ Đình Trung khẳng định: “Không phải Đác Song không chấp hành quy định về việc triển khai bán xăng E5 mà ngay từ đầu huyện đã có văn bản chỉ đạo, tuyên truyền đến DN kinh doanh xăng dầu trên địa bàn thực hiện lộ trình đúng quy định. Nhưng do DN đầu mối không có nguồn cung khiến các cây xăng trên địa bàn không hoạt động được. Đây là trường hợp bất khả kháng, nằm ngoài tầm kiểm soát của địa phương”.

Giám đốc Công ty TNHH Kiến Tạo Nguyễn Thị Thu Hiền cho biết: "Khi có chủ trương thực hiện lộ trình bán xăng E5, chúng tôi đã bỏ hàng chục triệu đồng đầu tư nâng cấp, cải hoán bồn chứa, trụ bơm sẵn sàng kinh doanh theo đúng quy định. Tuy nhiên, do đơn vị đầu mối không có nguồn hàng cung cấp cho nên DN không có xăng E5 để bán. Mặt khác, theo tính toán, các xe công vụ của huyện Đác Song chỉ sử dụng khoảng 1.000 lít/tháng nhưng tổng đại lý phân phối quy định phải nhập một lần ít nhất là 3.000 lít, như vậy, một lần nhập phải bán kéo dài trong ba tháng, tỷ lệ hao hụt cao khiến DN thua lỗ”. Cũng theo bà Hiền, các cơ quan liên quan cần nghiên cứu lại thị trường, nhu cầu tiêu thụ đối với loại xăng này, sau đó cân nhắc có nên bắt buộc tất cả DN kinh doanh xăng dầu phải bán xăng E5 hay không. Nếu triển khai, nên thực hiện ở khu vực trung tâm có số lượng tiêu thụ lớn, sau đó mới tới các địa bàn có nhu cầu sử dụng ít. Có như vậy thì lộ trình mới dễ thực hiện và DN sẽ không gặp khó khăn, thậm chí thua lỗ như hiện nay.

Theo Trưởng phòng Quản lý thương mại (Sở Công thương tỉnh Đác Nông) Lê Minh Tuấn, toàn tỉnh hiện có 161 cửa hàng kinh doanh xăng dầu nhưng mới chỉ có 15 cửa hàng bán xăng E5. Đa số các đơn vị kinh doanh xăng dầu chưa thật sự quan tâm, ngại kinh doanh xăng E5 vì hiện nay rất ít người sử dụng. Mặt khác, do xăng E5 chưa triển khai phổ biến, điểm bán còn rất ít, để mua được loại xăng này phải đi xa hàng chục cây số cho nên người tiêu dùng rất khó tiếp cận. Cũng theo ông Tuấn, các cửa hàng kinh doanh xăng dầu hiện nay quy mô nhỏ, nguồn vốn ít do đó khó khăn trong việc nâng cấp, cải tạo, sửa chữa cột bơm, bể chứa,… Sở Công thương sẽ tiếp tục tổng hợp kiến nghị của các đơn vị kinh doanh xăng dầu, người tiêu dùng, các cơ quan đơn vị liên quan để kịp thời kiến nghị, tham mưu UBND tỉnh có sự điều chỉnh kịp thời, phù hợp với thực tế của từng địa phương.

Khó triển khai, thực hiện

Để thực hiện lộ trình phát triển nguồn nhiên liệu sinh học (NLSH) của Chính phủ, hàng loạt các nhà máy sản xuất NLSH đã ra đời nhằm sản xuất, cung ứng sản phẩm phục vụ thị trường. Tuy nhiên, do biến động của giá dầu thế giới cùng với thị trường không có, vùng nguyên liệu bị phá bỏ, một số nhà máy sản xuất NLSH đã và đang tạm dừng hoạt động khiến nguồn cung xăng E5 trên thị trường rất khó bảo đảm. Liên quan tới vấn đề này, đại diện Tổng công ty Dầu Việt Nam (PV Oil) cho biết, PV Oil hiện có hai nguồn, đó là mua trực tiếp xăng E5 từ Nhà máy Lọc dầu Dung Quất để tiêu thụ tại khu vực miền trung và PV Oil tự sản xuất xăng E5 (từ nguồn E100 mua của các nhà máy sản xuất ê-ta-non trong nước) để cung cấp cho các khu vực còn lại. Việc có vốn đầu tư tại các nhà máy này sẽ giúp cho PV Oil chủ động được về nguồn cung E100 và bảo đảm cung cấp đủ E5 cho nhu cầu trong hệ thống phân phối của PV Oil trên cả nước.

Trong khi đó, đại diện của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex - đơn vị bán xăng E5 lớn nhất cả nước) khẳng định, DN hiện có hai nguồn cung cấp xăng E5 là từ các điểm phối trộn do Tập đoàn tự xây dựng cùng với nguồn từ Nhà máy Lọc dầu Dung Quất. Thế nhưng, theo quy định của Nghị định 83/2014/NĐ-CP, có rất nhiều loại hình phân phối như đại lý, tổng đại lý, thương nhân phân phối, thương nhân nhận quyền bán lẻ,... Thương nhân phân phối lại được quyền mua của nhiều đơn vị, do đó, nếu chỉ phụ thuộc vào một hoặc hai đầu mối sẽ không thể bảo đảm chắc chắn nguồn cung cấp xăng E5 cho cả hệ thống. Chung quan điểm, đại diện một DN kinh doanh xăng dầu khác ở miền bắc tiết lộ, cơ quan nhà nước khẳng định đáp ứng đủ xăng E5 bán ra thị trường thay thế xăng Ron 92 từ ngày 1-6, song có rất nhiều vấn đề nảy sinh. “Đủ nguyên liệu” ở đây là thế nào nếu giá nguyên liệu đầu vào của xăng E5 cứ cao vọt như hiện nay thì DN nào chịu pha trộn để có xăng E5. Trong khi đó, nếu DN không thực hiện pha chế xăng E5 thì hiện cũng chưa có chế tài nào bắt buộc, xử lý.

Phó Giám đốc Sở Công thương Hà Nội Trần Thị Phương Lan cho biết, trên địa bàn thành phố hiện có 481 cửa hàng kinh doanh xăng dầu nhưng mới có 116 cửa hàng bán xăng E5 (chiếm khoảng 24%), với tổng sản lượng tiêu thụ trung bình đạt khoảng 10.610 m3/tháng. Hiện tại có ba trạm pha chế xăng E5 có thể cung cấp cho thị trường Thủ đô khoảng 40 nghìn m3/tháng, trong thời gian tới sẽ có thêm một trạm phối trộn đi vào hoạt động và nâng tổng công suất lên 50 nghìn m3/tháng, đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ hiện tại cũng như khả năng tiêu thụ trong tương lai. Mặc dù vậy, việc tổ chức kinh doanh xăng E5 vẫn chủ yếu tập trung vào các DN đầu mối, các thương nhân phân phối xăng dầu trên địa bàn. Các DN là đại lý bán lẻ, thương nhân nhượng quyền bán lẻ xăng dầu chưa quyết liệt tổ chức chuyển đổi, kinh doanh xăng E5 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và UBND thành phố do một số nguyên nhân như: nguồn cung E100 vẫn còn gặp nhiều khó khăn, hiện chỉ có hai nguồn cung cấp, đó là Nhà máy Lọc dầu Dung Quất và Công ty Tùng Lâm tại Đồng Nai cho nên chi phí vận chuyển về đến Hà Nội cao; nguồn cung E5 đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng khi các cửa hàng xăng dầu chuyển đổi theo lộ trình, tuy nhiên, do giá sản xuất xăng E5 cao hơn xăng Ron 92 khoảng 400 đồng/lít, khi kinh doanh xăng E5 chi phí tăng thêm 200 đồng/lít do phải đầu tư trạm phối trộn, hao hụt chi phí tạo nguồn E100,... cùng với các cơ chế, chính sách khuyến khích sản xuất, kinh doanh xăng E5 vẫn trong quá trình hoàn thiện khiến các DN thờ ơ, không mặn mà đối với mặt hàng này.

Có thể thấy, khi bán xăng E5 không chỉ làm các cửa hàng kinh doanh xăng dầu phải tốn thêm các khoản chi phí như cải tạo, súc, rửa bồn, bể,… mà xăng E5 còn có tỷ lệ tồn chứa hao hụt cao, để lâu ngày bị hút nước cùng với tâm lý người tiêu dùng chưa mặn mà sử dụng nhiên liệu sinh học, cho nên việc thực hiện đồng loạt bán xăng E5 sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Để xăng E5 có thể phát triển bền vững trên thị trường, Nhà nước cần phải có chính sách khuyến khích về giá, thuế, phí (như: miễn 100% phí xăng dầu, miễn thuế môi trường, áp dụng thuế suất VAT 0% đối với E100), chi phí kinh doanh xăng E5 phải bảo đảm được lợi ích cho DN. Ngoài ra, các nhà máy sản xuất NLSH phải hoạt động, bảo đảm nguồn cung ứng ra thị trường, tránh tình trạng bị gián đoạn, độc quyền dẫn đến giá bán không cạnh tranh…