Để tạo động lực tăng trưởng lâu dài, tỉnh đang tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng đầu tư, đẩy mạnh liên kết sản xuất và bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, cải thiện đời sống người dân.
Lai Châu có hơn 511 nghìn ha rừng, hơn 16 nghìn ha diện tích mặt nước hồ, tỷ lệ che phủ rừng khoảng 54%; hệ sinh thái phong phú với hơn 2.432 loài thực vật và 548 loài động vật. Cùng với điều kiện khí hậu, đất đai đa dạng và bản sắc văn hóa các dân tộc, đây là nền tảng quan trọng để địa phương phát triển kinh tế-xã hội gắn với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.
Trong nông nghiệp, chè, lúa đặc sản, mắc-ca, quế và các loại dược liệu... là những sản phẩm có tiềm năng phát triển thành hàng hóa. Đáng chú ý, diện tích cây dược liệu của tỉnh khoảng 23 nghìn ha, trong đó có hơn 150 ha sâm Lai Châu, hơn 12.500 ha quế, hơn 6.640 ha thảo quả và hơn 2.530 ha sa nhân. Đối với cây sâm Lai Châu, tỉnh đặt mục tiêu mở rộng diện tích lên 3.000 ha vào năm 2030, gắn phát triển vùng trồng với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Đối với dược liệu, nhất là các loại cây phù hợp điều kiện tự nhiên của địa phương, mở ra hướng nâng cao giá trị sản xuất. Việc trồng dược liệu dưới tán rừng, nếu được tổ chức phù hợp, còn có thể góp phần tạo sinh kế, khuyến khích người dân gắn bó với công tác bảo vệ rừng. Tuy nhiên, diện tích vùng trồng mới là điều kiện ban đầu.
Theo ông Hoàng Vĩnh Long, Chủ tịch Hiệp hội Chè Việt Nam, để Lai Châu phát huy được hết tiềm năng, lợi thế tỉnh cần có quy hoạch tổng thể, nhất là sâm Lai Châu; đồng thời thu hút doanh nghiệp tham gia, tạo thuận lợi về đất đai và điều kiện phát triển vùng trồng dưới tán rừng. Doanh nghiệp, hợp tác xã có vai trò quan trọng trong kiểm soát chất lượng, xây dựng thương hiệu và tổ chức tiêu thụ sản phẩm. Với cây sâm Lai Châu, việc thống nhất tiêu chuẩn sản xuất là yêu cầu cần thiết để hình thành chuỗi giá trị bài bản, hạn chế tình trạng phát triển phân tán, thiếu liên kết.
Từ thực tế sản xuất cây chè cho thấy, liên kết doanh nghiệp với người dân là một trong những cách biến lợi thế nông nghiệp thành giá trị kinh tế. Công ty chè Shan Trúc Thanh đã tạo việc làm, ký hợp đồng với khoảng 600 hộ và duy trì thu mua chè ngay cả trong những thời điểm sản xuất gặp khó khăn. Sự gắn kết này giúp người dân có đầu ra ổn định hơn, đồng thời tạo nguồn nguyên liệu cho doanh nghiệp. Từ những mô hình như vậy, yêu cầu đặt ra là tiếp tục phát triển liên kết theo chuỗi, nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu để nông sản địa phương có khả năng cạnh tranh tốt hơn.
Bên cạnh nông nghiệp và dược liệu, năng lượng là lĩnh vực đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế của Lai Châu. Các dự án thủy điện, góp phần khai thác tiềm năng nguồn nước, tạo nguồn lực cho địa phương và hỗ trợ việc làm, sinh kế cho người dân. Thực tế những năm qua cho thấy, các dự án năng lượng đã đóng góp hơn 60% tổng thu ngân sách của địa phương. Ngoài việc tạo thêm việc làm cho lao động địa phương, các dự án năng lượng này cũng tạo nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng cho Lai Châu, mức thu bình quân khoảng 500 tỷ đồng/năm, nguồn thu này chủ yếu được chia thẳng cho các hộ dân ở các khu vực có rừng...
Du lịch sinh thái cũng mở ra hướng khai thác giá trị từ cảnh quan tự nhiên và văn hóa bản địa. Những địa bàn như Sin Suối Hồ, Sì Thâu Chải hay những khu du lịch như Ô Quy Hồ, Cầu kính rồng mây là những nơi có lợi thế về khí hậu, rừng núi, ruộng bậc thang và bản sắc văn hóa các dân tộc.
Bà Trần Kiều Oanh, Giám đốc điều hành khu du lịch Cổng trời Ô Quy Hồ cho biết: Du lịch Lai Châu còn rất nhiều dư địa để phát triển, xu hướng hiện nay là du lịch xanh, du lịch nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa bản địa. Để tiềm năng trở thành sản phẩm có sức hút, tỉnh cần nâng cao chất lượng dịch vụ, cải thiện kết nối giao thông và tổ chức các hoạt động du lịch phù hợp với cảnh quan, văn hóa địa phương. Quan trọng hơn, người dân phải được tham gia cung cấp dịch vụ, giới thiệu ẩm thực, sản phẩm và phong tục truyền thống, qua đó có thêm việc làm, thu nhập...
Để phát triển tạo ra giá trị bền vững, hạ tầng và chất lượng đầu tư là những điều kiện không thể thiếu. Vấn đề khoảng cách giữa vùng nguyên liệu với thị trường, logistics, hạ tầng số đặt ra nhu cầu đầu tư đồng bộ. Cùng với đó, Lai Châu cần lựa chọn dự án phù hợp với định hướng tăng trưởng xanh, chú trọng năng lực triển khai, công nghệ, hiệu quả sử dụng tài nguyên, khả năng tạo việc làm ổn định và trách nhiệm bảo vệ môi trường...
Theo ông Lê Văn Khoa, Chủ tịch Tập đoàn Bình Châu, hiện đơn vị này đang đầu tư phát triển cây sâm tại Lai Châu, quá trình đầu tư đơn vị nhận được sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, trong đó có các cơ chế và điều kiện liên quan đất đai, rừng. Trong thời gian tới, đơn vị dự tính sẽ tiếp tục đến với Lai Châu, không chỉ ở lĩnh vực dược liệu mà tiếp tục đầu tư xây dựng nhà máy, các khu công nghiệp nhằm tận dụng thế mạnh về lao động địa phương cũng như giải quyết việc làm cho bà con.
Theo Bí thư Tỉnh ủy Lai Châu Lê Minh Ngân, điểm cốt lõi trong định hướng phát triển kinh tế xanh của tỉnh là yêu cầu “nhanh” và “bền vững”; hai mục tiêu này không đối lập mà bổ trợ cho nhau. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ khóa 15 của tỉnh đã xác định một số nhiệm vụ, giải pháp cụ thể. Trong đó, tập trung vào ba đột phá chính là phát triển hạ tầng giao thông, logistics và công nghệ thông tin; phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu gắn với kinh tế xanh; phát triển nguồn nhân lực, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Ba đột phá có mối quan hệ chặt chẽ, hạ tầng tăng khả năng kết nối, nông nghiệp và dược liệu tạo nền tảng khai thác lợi thế bản địa, còn khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực giúp nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực tổ chức sản xuất...
Để những định hướng này đi vào thực tiễn, cần gắn mục tiêu với kết quả cụ thể, vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, sản phẩm có chất lượng và đầu ra ổn định, doanh nghiệp tạo việc làm, người dân được hưởng lợi. Tăng trưởng xanh không chỉ là khai thác tài nguyên, mà còn là nâng cao giá trị sản phẩm, giữ gìn môi trường và bảo đảm thành quả phát triển được lan tỏa trong cộng đồng. Để phát triển bền vững, Lai Châu cần đồng thời giải quyết các vấn đề về chất lượng giống, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn sản phẩm, chế biến và đầu ra thị trường.
