Để mô hình chính quyền đô thị có thể triển khai ngay từ ngày 1/7/2021, trước đó, thành phố Hà Nội đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo, tham vấn, lấy ý kiến của các chuyên gia bộ, ngành và nhân dân, cũng như chuẩn bị các điều kiện để thực thi nhiệm vụ mới. Đáng chú ý, thành phố xác định việc cơ cấu sắp xếp lại hệ thống nhân sự được xem là khâu quan trọng nhất nhằm bảo đảm bộ máy vận hành đồng bộ với cơ chế giám sát chặt chẽ.
Tinh gọn bộ máy
Bí thư Đảng ủy phường Vĩnh Tuy (quận Hai Bà Trưng) Lưu Xuân Trịch cho biết: Trước khi mô hình chính quyền đô thị được triển khai, công tác chuẩn bị tại phường được thực hiện một cách kỹ lưỡng từ công tác tuyên truyền đến nhân sự. UBND phường tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, đồng thời rà soát, sắp xếp lại bộ máy cho phù hợp, cho nên khi chuyển sang mô hình mới không bị “khớp” và bắt tay ngay vào công việc. Bên cạnh đó, khi không còn Hội đồng nhân dân, công tác kiểm tra, giám sát sẽ được tăng cường. Mới đây, Đảng ủy, UBND phường đã tổ chức đối thoại với nhân dân trên địa bàn. Đây là kênh quan trọng để nắm bắt, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân và giải quyết ngay những vấn đề phát sinh, từng bước nâng cao hơn nữa mô hình chính quyền đô thị. Đến nay, việc thí điểm triển khai mô hình chính quyền đô thị tại phường đang từng bước đi vào nền nếp với phương châm giải quyết cho người dân, doanh nghiệp phải tốt hơn, ưu việt hơn.
Theo Sở Nội vụ Hà Nội, để thực hiện thí điểm mô hình chính quyền đô thị, các phường đã tổ chức bộ máy bảo đảm đúng quy định. Việc sắp xếp, bố trí các chức danh cán bộ, công chức ở các phường phù hợp với vị trí việc làm, năng lực chuyên môn. Trong đó, UBND phường làm việc theo chế độ thủ trưởng. Chủ tịch UBND phường là người đứng đầu, có trách nhiệm lãnh đạo, quản lý, điều hành công việc của UBND phường theo quy chế làm việc của UBND phường, bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ và tuân thủ các quy định của pháp luật.
Trên thực tế, trước khi thực hiện mô hình chính quyền đô thị, tổng số lãnh đạo và công chức phường của thành phố Hà Nội là 3.535 người. Từ ngày 1/7, 12 quận và thị xã Sơn Tây đã kiện toàn, bố trí các chức danh, trong đó bổ nhiệm 173 Chủ tịch UBND, 335 Phó Chủ tịch UBND phường; chuyển gần 1.950 công chức phường sang công chức thuộc biên chế quận, thị xã quản lý; bố trí, sắp xếp các chức danh lãnh đạo HĐND phường do không tổ chức HĐND phường. Có 58 người nghỉ, chuyển công tác trong quá trình sắp xếp.
Trước đó, tại cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026, việc không tổ chức bầu cử HĐND cấp phường tại 12 quận và thị xã Sơn Tây cũng đã giảm bớt được hàng nghìn cán bộ. Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, nguyên Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội Hà Nội, nguyên Chủ tịch HĐND thành phố Hà Nội nhiệm kỳ 2016 - 2021: Việc không tổ chức HĐND cấp phường, thành phố giảm được từ 2.900 đến 3.500 cán bộ. Việc thí điểm bỏ HĐND tại phường để tổ chức mô hình chính quyền đô thị hai cấp, thay vì ba cấp như hiện nay là phù hợp với thực tiễn đặc thù phát triển và giải quyết được các vấn đề lớn của đô thị.
Những vấn đề phát sinh từ thực tiễn
Bên cạnh những kết quả tích cực bước đầu, cũng có những vướng mắc từ thực tế cần sớm được cởi gỡ khi triển khai thí điểm mô hình chính quyền đô thị. Chủ tịch UBND phường Quang Trung (quận Đống Đa) Nguyễn Anh Tuấn cho biết, UBND phường là đơn vị dự toán, nhiệm vụ chung của phường vẫn là một cấp quản lý nhà nước, cho nên phải thực hiện các nhiệm vụ chi thường xuyên như một cấp ngân sách trước đây. Khi phát sinh những nhiệm vụ chi ngoài dự toán, ngân sách phường không thể tự cân đối các nguồn hiện có để thực hiện, phải trình ngân sách quận xem xét bổ sung, từ đó dẫn đến khả năng khi thực hiện nhiệm vụ, tài chính sẽ chậm hơn việc triển khai thực hiện chuyên môn.
Đồng tình quan điểm này, Chủ tịch UBND phường Mai Động (quận Hoàng Mai) Trần Văn Vịnh chia sẻ, có những việc rất nhỏ như hỏng cái bóng đèn trong ngõ nhưng muốn thay thế phải báo cáo lên Phòng quản lý đô thị, thủ tục mất khá nhiều thời gian. Hay như việc xử lý vi phạm trật tự xây dựng, hiện thẩm quyền của Chủ tịch phường chỉ là ra văn bản thông báo cho chủ công trình vi phạm, muốn đình chỉ, xử phạt hay cưỡng chế lại do thanh tra xây dựng chủ trì. Phó Chủ tịch UBND phường Hoàng Liệt (quận Hoàng Mai) Tạ Văn Hải cho biết, phường có xấp xỉ 90 nghìn người dân, tuy nhiên số lượng công chức cũng không hơn so với các phường khác, trong khi khối lượng công việc là rất lớn. Vì vậy, để mô hình chính quyền thật sự phát huy hiệu quả thì cần phải bố trí thêm số lượng công chức cho phù hợp với yêu cầu thực tế.
Theo Chủ tịch UBND phường Quang Trung (quận Đống Đa) Nguyễn Anh Tuấn, theo khoản 1, Điều 7, Nghị định số 32/2021/NĐ-CP của Chính phủ, thì Chủ tịch UBND phường là người đứng đầu, có trách nhiệm lãnh đạo, quản lý, điều hành công việc của UBND phường. Tuy nhiên, theo quy chế làm việc mẫu thì Chủ tịch UBND phường phải họp để thảo luận tập thể về các vấn đề thuộc chức năng, nhiệm vụ của UBND phường. Như vậy, sẽ mâu thuẫn giữa trách nhiệm cá nhân (là thủ trưởng) và trách nhiệm tập thể (họp để thảo luận tập thể), khi có vấn đề xảy ra thì thuộc trách nhiệm của cá nhân hay trách nhiệm tập thể? Do đó, ông Tuấn đề nghị phải nghiên cứu làm rõ về trách nhiệm khi thực thi công vụ đối với công chức lãnh đạo quản lý là Chủ tịch UBND phường: Trách nhiệm cá nhân (Chủ tịch UBND phường quyết định) hay trách nhiệm của tập thể (tập thể UBND thảo luận, thống nhất). Đồng thời, đề nghị nghiên cứu kỹ hơn việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho UBND quận và UBND phường để các phường chủ động hơn về công việc, cũng như trách nhiệm trong công tác bảo đảm an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội để phát triển địa phương.
(Còn nữa)
(★) Xem Trang Hà Nội, Báo Nhân Dân từ số ra ngày 9/11/2021.
