Hướng tới tăng trưởng xuất khẩu bền vững

Kết thúc năm 2013, kim ngạch xuất khẩu của cả nước ước tính đạt 132,2 tỷ USD, tăng 15,4% so với năm 2012. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 43,8 tỷ USD, tăng 3,5%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) gồm cả dầu thô đạt 88,4 tỷ USD, tăng 22,4%.

Dẫn đầu nhóm hàng có kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh trong năm qua là sản xuất điện thoại và linh kiện với kim ngạch lên tới 21,5 tỷ USD, tăng 69,2%. Tiếp đến là hàng dệt may đạt 17,9 tỷ USD, tăng 18,6%. Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực khác vẫn tiếp tục giữ được đà tăng trưởng như điện tử máy tính và linh kiện đạt 10,7 tỷ USD, tăng 36,2%; giày dép đạt 8,4 tỷ USD, tăng 15,2%... Một số mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu tăng khá so với năm 2012, như thủy sản đạt 6,7 tỷ USD, tăng 10,6%; máy móc thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác đạt 6 tỷ USD, tăng 9%; phương tiện vận tải và phụ tùng đạt 4,9 tỷ USD...

Với đà tăng trưởng mạnh của xuất khẩu, năm 2013 là năm thứ hai liên tiếp nước ta xuất siêu với con số 863 triệu USD.Kim ngạch hàng hóa nhập khẩu năm qua đạt 131,2 tỷ USD, tăng 15,4% so với năm trước. Nếu loại trừ yếu tố giá, kim ngạch hàng hóa nhập khẩu tăng 18,3%.

Nhìn nhận hoạt động xuất nhập khẩu năm qua, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê Đỗ Thức cho rằng, cơ cấu xuất nhập khẩu đã chuyển dịch theo chiều hướng tốt cho nền kinh tế. Tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa đã qua chế biến tăng: nếu như năm 2012 hàng công nghiệp nặng và khoáng sản chiếm 42,1% thì năm 2013, tỷ lệ này tăng lên 44,3%. Hàng công nghiệp nhẹ và tiểu thủ công nghiệp tăng từ 37,8% năm 2012 lên 38,1%. Còn hàng nông sản, lâm sản giảm từ 14,7% năm 2012 xuống còn 12,5%... Bên cạnh đó, tỷ trọng nhập khẩu tư liệu sản xuất tăng (năm 2012: 90,9% còn năm 2013: 92%). Trong khi đó, tỷ trọng nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng giảm từ 9% năm 2012 xuống 8% năm 2013.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực này, nếu phân tích kỹ cơ cấu xuất nhập khẩu theo khu vực kinh tế thì có thể thấy, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu ấn tượng năm qua đạt được lại chủ yếu từ khu vực FDI.Tăng trưởng xuất khẩu của khu vực này tăng tới 22,4%, chiếm gần 67% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, trong khi khu vực kinh tế trong nước chỉ tăng 3,5%. Khu vực FDI mới chính là khu vực làm giảm mức nhập siêu của nền kinh tế trong hai năm vừa qua, chỉ riêng năm 2013 khu vực FDI xuất siêu gần 14 tỷ USD.Ngược lại, khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 3,1 tỷ USD.Mặc dù vậy, hiệu quả xuất khẩu mà khu vực FDI đem lại cũng cần được xem xét kỹ khi các mặt hàng xuất khẩu của khu vực này vẫn chủ yếu là gia công, lắp ráp. Đơn cử như điện thoại và linh kiện các loại, mặt hàng dẫn đầu về kim ngạch xuất khẩu năm qua (tăng tới 69,2% so với năm trước), song, kim ngạch nhập khẩu cũng tăng cao không kém (tăng 59,5%). Ngoài ra một số mặt hàng khác cũng có kim ngạch nhập khẩu tăng cao so với năm trước, như vải tăng 19,4%; nguyên phụ liệu dệt may, giày dép tăng 18,7%; sợi dệt tăng 7,5%... Điều này cho thấy các DN trong nước vẫn phải phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên, phụ liệu ở nước ngoài nên giá trị gia tăng trong từng sản phẩm xuất khẩu chưa cao. Khả năng giữ mức xuất siêu trong các năm tiếp theo khó bền vững nếu DN trong nước không chủ động được nguồn nguyên phụ liệu.

Triển vọng hoạt động xuất khẩu trong năm 2014 được dự báo khá lạc quan, tăng trưởng xuất khẩu sẽ tiếp tục ổn định và là một trong những động lực chính cho tăng trưởng kinh tế năm 2014. Những cơ hội xuất khẩu lớn đang mở ra cho các DN khi Việt Nam đang tích cực tham gia đàm phán nhiều hiệp định thương mại tự do như Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP); Hiệp định đối tác kinh tế khu vực ASEAN + 6 (RCEP); Hiệp định thương mại tự do song phương Việt Nam - EU... cùng việc thực hiện nhiều cam kết quốc tế trong khuôn khổ WTO, cộng đồng kinh tế ASEAN, các hiệp định thương mại tự do ASEAN + 1... Tuy nhiên, cần xác định đầy đủ thách thức và lợi thế khi Việt Nam tham gia các Hiệp định thương mại tự do này, nhất là Hiệp định TPP để từ đó tập trung đầu tư phát triển mạnh những mặt hàng có lợi thế cạnh tranh với thuế suất thuế nhập khẩu vào các nước giảm sâu như sản phẩm dệt may, da giày, đồ gỗ, nông sản... Bên cạnh đó, trước thách thức của việc nước ta vẫn đang phải nhập khẩu tỷ lệ lớn nguyên liệu và máy móc từ các nước không phải là thành viên của TPP để sản xuất các mặt hàng xuất khẩu thì việc phát triển nhanh những ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước là việc làm cấp bách hiện nay. Đây cũng chính là giải pháp quan trọng để bảo đảm hiệu quả xuất khẩu bền vững trong những năm tới.