Thái độ của cộng đồng quốc tế đối với cuộc chiến hiện nay ở Dải Gaza
Trước đây, hầu hết các nước đều hăng hái ủng hộ phong trào kháng chiến Palestine chống Israel, nhưng xem ra gần đây sự ủng hộ này có khác trước, có lẽ là do họ thấy xu hướng bạo lực và chủ trương không công nhận nhà nước Israel là đi ngược xu thế toàn cầu hiện nay; hơn nữa nội bộ người Palestine lại lục đục không có quan điểm nhất trí nên vấn đề càng khó giải quyết.
Hơn 60 năm xung đột bạo lực đã gây ra một thảm họa: hàng triệu người Palestine không có tổ quốc, phải sống lưu vong nước ngoài hoặc sống trên hai vùng đất hiện nay họ được hưởng quyền tự trị là Dải Gaza và Bờ Tây sông Jordan (viết tắt Bờ Tây, rộng gấp gần 16 lần Dải Gaza nhưng hiện vẫn còn các khu định cư Do Thái). Hai vùng đất này cách ly nhau bởi lãnh thổ của Israel. Hiện nay phái Fatah kiểm soát Bờ Tây, phái Hamas kiểm soát Dải Gaza, hai phái này xung đột với nhau.
Từ 27-12-2008, Israel gây ra cuộc chiến đẫm máu nhất trong 40 năm nay tại Dải Gaza, các lực lượng chính trị chủ yếu trên thế giới có thái độ như thế nào đối với cuộc chiến này?
1) Mỹ : xưa nay luôn đứng về phía Israel. Điều này có các lý do như: - cộng đồng Do Thái ở Mỹ chiếm gần 50% tổng số người Do Thái trên thế giới và có ảnh hưởng chính trị rất lớn ở Mỹ (2% số dân nhưng chiếm 7% hạ viện và 13% thượng viện; trên 90% tham gia bầu cử), lại nắm nền kinh tế Mỹ; - Mỹ có lợi ích trong việc dùng Israel để chi phối vùng Trung Đông có tầm quan trọng chiến lược toàn cầu.
Thời gian qua, các Tổng thống là người thuộc đảng Dân chủ Mỹ như Cater và Clinton cố tìm cách hòa giải, Tổng thống Bush cũng ủng hộ “Lộ trình hòa bình”, nhưng lần này Mỹ vẫn không lên án Israel mà đòi Hamas phải ngừng bắn trước — một điều Hamas không thể chấp nhận.
Sau khi Israel tiến quân vào Dải Gaza, Mỹ chỉ nhắc Israel chú ý tránh gây thương vong cho dân thường và tỏ ý lo ngại tình hình nhân đạo ở vùng này, đồng thời viện trợ cho các nạn nhân.
Tân Tổng thống Obama khi tranh cử từng nói nếu trúng cử thì sẽ triệu tập họp thượng đỉnh toàn cầu các nước theo đạo Islam; sau khi đắc cử ông lại ngỏ ý sẽ đến thủ đô một nước Islam đọc diễn văn ngoại giao trình bày “chúng tôi không muốn thù địch với đạo Islam”. Nhiều người hy vọng tân Tổng thống Obama sẽ có thái độ mềm dẻo hơn với thế giới Islam và hạn chế Israel sử dụng vũ lực, nhưng từ hôm Israel bắn phá Dải Gaza đến nay ông lại chưa phát biểu gì (có thể vì chưa nhậm chức nên không tiện nói), tuy tỏ ý vẫn theo sát tình hình.
Có điều, việc ông Obama chọn một người Do Thái là Rahm Emanuel làm Chánh văn phòng Nhà Trắng và bà Clinton có quan điểm thân Israel làm Ngoại trưởng, cũng như việc Israel kiên quyết phản đối Mỹ đàm phán với Iran cho thấy Obama sẽ gặp khó khăn trong việc thực thi đường lối Trung Đông của mình.
2) EU : Chính phủ Pháp Chủ tịch luân phiên EU năm 2008 đã lập tức lên án Israel và yêu cầu ngừng bắn ngay. Dân chúng châu Âu (Pháp, Anh, ...) rầm rộ biểu tình phản đối Israel. Nhưng tân chủ tịch EU năm 2009 là CH Czech lại tỏ ra thông cảm với Israel, yêu cầu cả Israel và Hamas cùng ngừng bắn.
3) Nga : Bộ trưởng Ngoại giao yêu cầu cả hai bên ngừng bắn và kêu gọi Mỹ nên dùng ảnh hưởng của mình đốc thúc hai bên tiến tới ký hiệp định thành lập nhà nước Palestine.
4) Liên hợp quốc : tích cực yêu cầu ngừng bắn giữa hai bên và viện trợ nhân đạo cho Dải Gaza, nhưng Hội đồng Bảo An LHQ từ hôm 27-12 tới nay chưa nhất trí ra được một nghị quyết nào về vấn đề này.
5) Liên đoàn các nước A-rập : mạnh mẽ lên án Israel, nhưng lại hoãn mấy ngày cuộc họp bộ trưởng ngoại giao dự định ngày 28-12, chứng tỏ thiếu nhất trí. Từ trước tới nay thế giới A-rập thường thiếu nhất trí trong vấn đề Israel. Dân chúng nhiều nước A-rập biểu tình mạnh mẽ phản đối Israel.
6) Ai Cập : từng tích cực làm trung gian hòa giải hai bên, lần này Tổng thống Mubarak lập tức tuyên bố lên án Israel. Mỗi khi Dải Gaza bị Israel phong tỏa, dân Palestine ở đây vì thiếu lương thực phải phá tường ngăn cách với Ai Cập để tìm đường sống; chính phủ Ai Cập làm ngơ không ngăn cản việc này chứng tỏ họ ủng hộ dân Palestine.
7) Iran : là nước ủng hộ và viện trợ Hamas nhiều nhất về mọi mặt, kể cả vũ khí. Iran kêu gọi thế giới Islam đứng dậy đánh đổ Israel.
8) Trung Quốc : người phát ngôn bộ Ngoại giao nói Trung Quốc “quan tâm nghiêm trọng việc Israel có hành động quân sự ở Dải Gaza”, lên án hành vi gây thương vong cho dân thường, phản đối dùng vũ lực giải quyết tranh chấp, kêu gọi các bên kiềm chế. Nhà bình luận Kim Hồng ở báo “Tin tham khảo” (của Trung Quốc) nhận xét: Trung Quốc chỉ tỏ thái độ về vấn đề nhân đạo, coi cuộc xung đột lần này không liên quan Trung Quốc.
Hiện nay, cộng đồng quốc tế chủ yếu quan tâm mặt nhân đạo của cuộc chiến này. Toàn thế giới đều tăng cường viện trợ cho nạn nhân ở Dải Gaza. Anh và Nhật Bản mỗi nước viện trợ 10 triệu USD, Ấn Độ - 2 triệu, Trung Quốc -1 triệu USD...
Dự đoán xu hướng tình hình xung đột ở Dải Gaza
Nạn nhân cuộc xung đột Gaza là 1,5 triệu dân Palestine ở đây, trong đó một nửa là thanh thiếu niên nhi đồng; theo LHQ, dân thường chiếm 25% số thương vong.
Dải Gaza hình chữ nhật hẹp chiều dài chỉ khoảng 50 km chạy dọc bờ biển, mật độ dân cao nhất thế giới, kinh tế không phát triển vì bị Israel bao vây ba mặt cả trên bộ lẫn trên biển, biên giới với Ai Cập cũng bị rào kín. Toàn bộ năng lượng phải nhập từ đường ống đi qua Israel, 80% dân sống bằng lương thực quốc tế viện trợ, cũng đi qua Israel. Bởi vậy mỗi lần Israel phong tỏa thì dân vùng này sống trong bóng tối, đói ăn, thiếu dược phẩm.
Từ 6-2007 Hamas hoàn toàn kiểm soát Dải Gaza, Israel lại càng tăng cường phong tỏa. Hamas đã làm nhiều việc ở Gaza, như xây dựng bệnh viện, trường đại học và làm từ thiện, cho nên ngày càng được lòng dân. Đồng thời họ cũng xây dựng quân đội trang bị nhẹ nhưng hiện đại. Trong sáu tháng ngừng bắn vừa qua, Israel vẫn phong tỏa cục bộ, đời sống vùng này vẫn rất khó khăn, do đó dân Gaza nhất là thanh thiếu niên càng dễ tiếp thu tư tưởng bạo động chống Israel. Khi hiệp định ngừng bắn hết hạn, Hamas lập tức bắn rocket sang Israel để trả đũa.
Theo điều tra dân ý, đa số người Israel và Palestine đồng tình giải pháp xây dựng hai quốc gia Do Thái và Palestine riêng biệt, coi đó là cách tốt nhất giải quyết cuộc xung đột kéo dài bao năm qua. Hầu hết người Palestine cũng coi Bờ Tây và Dải Gaza hiện nay họ được hưởng quyền tự trị là một phần của quốc gia họ sẽ xây dựng. Giải pháp này được phần lớn người Israel và cộng đồng quốc tế ủng hộ. Nhưng một thiểu số người cả hai bên lại chủ trương lập một nhà nước chung của hai dân tộc trên lãnh thổ hiện nay của Israel và hai vùng tự trị của Palestine gộp lại. Giải pháp này rõ ràng không hiện thực.
Cả hai phía Israel và Palestine đều có những phái quá khích, chủ trương không hòa giải. Một số dân Do Thái định cư trên hai vùng đất tự trị của Palestine kịch liệt chống lại chủ trương của chính phủ nhằm dỡ bỏ các khu định cư đó. Năm 1995, một kẻ phái hữu Israel đã bắn chết Thủ tướng Yitzhak Rabin theo đường lối hòa giải. Dù sao chính quyền Israel vẫn có thể khống chế được phái quá khích, nhưng phía Palestine thì không thể. Hamas thậm chí ngày càng được lòng dân Gaza và chính quyền Hamas là do dân bầu ra. Phái quá khích Palestine chủ trương đấu tranh vũ trang và dùng chiến thuật đánh bom tự sát, rocket họ bắn đe dọa an toàn của 10% dân Israel. Tổng thống Palestine Abbas vừa qua cũng lên án Israel là kẻ xâm lược dã man và dọa rút khỏi đàm phán với Israel.
Trước tình hình đó, hơn 50% dân Israel ủng hộ biện pháp ném bom cơ sở Hamas ở Dải Gaza, 19% ủng hộ đưa quân vào, chỉ có 20% chủ trương ngừng bắn. Để tranh phiếu trong cuộc bầu cử Quốc hội tháng 2-2009, các chính đảng ở Israel kể cả đảng Kadima vừa qua tỏ ra ôn hòa, nay đều chủ trương dùng quân sự để tiêu hao lực lượng Hamas, phá hủy các trang bị bắn rocket.
Do thái độ cứng rắn của hai bên và do quốc tế chưa can thiệp đủ mạnh nên xem ra cuộc xung đột quân sự ở Dải Gaza sẽ có xu hướng tăng nhiệt trong một thời gian không dài rồi mới chấm dứt. Đây là một cuộc chiến không cân sức. Tuy dùng hải lục không quân hiện đại tấn công một đội quân chỉ có khoảng 35 nghìn người Palestine trang bị kém hơn hẳn nhưng Israel khó có thể tiêu diệt được Hamas, vì họ chiến đấu với tinh thần liều chết lại có công sự vững chắc cùng 40 km địa đạo; vả lại họ đóng quân trong khu vực dân cư nên khi bộ binh Israel bắn nhau trên đường phố không thể không gây thương vong cho dân thường, do đó thế giới sẽ càng phản đối Israel.
Dĩ nhiên Hamas lại càng không thể thắng đối phương. Bởi vậy nếu cộng đồng quốc tế không tích cực tham gia thì cuộc xung đột này sẽ khó có lối thoát, nhưng xem ra nhiệm vụ này rất khó khăn nhất là trong tình hình nước nào cũng chỉ lo chống chọi cơn bão táp khủng hoảng tài chính toàn cầu.
