Ghi chép ở vùng biển Tây Nam

Nữ tài công bản lĩnh

Thủ lĩnh của đội quân tóc dài này là bà Tôn Lan, một trong những người đầu tiên khởi xướng nghề thu mua cá trên biển của tỉnh Cà Mau. Dù đã gần sáu mươi tuổi nhưng bà Tôn Lan vẫn được dân trong nghề đánh giá là một tài công cứng có tiếng bởi giàu kinh nghiệm đi biển và khả năng cầm lái vững vàng kể cả khi giông gió. Hơn hai mươi năm gắn bó với biển, bà thuộc lòng từng tọa độ trên vùng biển Tây Nam, thuộc tính từng dòng biển và đặc biệt là kinh nghiệm nhìn trời, nhìn sóng và hướng gió thay đổi để đề phòng sự chuyển biến của thời tiết. Ðể gặp được bà, chúng tôi phải bắt một chiếc vỏ lãi (loại thuyền nhỏ và dài) chạy ngang qua sông Ông Ðốc. Anh út Thiêm, chủ của chiếc vỏ lãi làm nghề đưa khách qua lại nói với chúng tôi: "Tay lái của bả là "số dách", mỗi khi ra biển, các tàu đều phải ghé trạm biên phòng để trình sổ. Nhiều tài công nam ghé vào trình sổ còn mắc lỗi kỹ thuật, nhất là khi sóng to, gió lớn phải de tới, de lui, ghé không khéo là tàu va sập cầu trạm hoặc tàu tấp vào mắc cạn, cho nên ít ra cũng phải ghé vài lần mới cặp được tàu, nhưng bả chỉ ghé một lần là được hà!".

Chạy được một quãng, anh Thiêm cho cặp vào một chiếc tàu đánh cá có trọng tải hơn 60 tấn đang chuẩn bị xuất bến. Nồng hậu và nhiệt thành, bà Tôn Lan mời chúng tôi lên boong. Vậy là chúng tôi có dịp được theo bà cùng thủy thủ đoàn ra biển.

Trò chuyện cùng chúng tôi, bà Tôn Lan kể rằng, việc trở thành tài công cũng là do năm xưa quê hương nghèo khổ, gia đình bà chuyển về cửa biển Sông Ðốc lập nghiệp. Dù nhà có tàu đánh bắt cá ngoài biển nhưng thuê mướn tài công khó khăn, họ làm việc không nhiệt tình, không trách nhiệm nên hiệu quả khai thác không cao. Ðã vậy, mỗi lần tàu vào cặp bến cứ va đụng ầm ầm, không sứt be tàu thì cũng đổ cây trụ ở bến. Xót của, lại tức khí vì bị đám tài công thách thức, bà Tôn Lan quyết tâm học lái tàu và đưa tàu ra khơi đánh cá. Thời gian đầu bà xuống tàu ai cũng can ngăn, thậm chí có nhiều dư luận không tốt về chuyện đàn bà đi biển. Nhưng nhờ khéo thu vén việc nhà, vừa kinh doanh vừa chăm sóc gia đình nên chồng bà cũng rất ủng hộ. Từ đó, những mẻ lưới đầy nặng mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho gia đình mình và các thuyền viên đã khích lệ bà vươn xa hơn nữa.

Ðể chủ động trong việc thu mua, bà Lan thường liên lạc trước với các tài công đang đánh cá trên biển để nắm được số lượng và thỏa thuận giá cả. Thậm chí bà phải bắt xe đò về tận các tỉnh Vũng Tàu, Bạc Liêu, Tiền Giang... để gặp chủ tàu đặt vấn đề thu mua trực tiếp. Khi tàu của họ đánh bắt tại vùng biển Tây Nam trúng luồng, họ sẽ điện qua máy bộ đàm về cho bà Lan đưa tàu ra lấy cá. Cứ thế, bà và những người phụ nữ làm công việc thu mua cá trên tàu trở nên quen thuộc với hàng trăm tàu cá từ nhiều tỉnh đang tham gia đánh bắt trên vùng biển Tây Nam. Nguồn lợi nhuận thu được, bà Lan dành một phần để đóng góp cho địa phương làm công tác từ thiện, giúp đỡ cho những người hoạn nạn.

"Bóng hồng" trên biển Tây Nam

Tiếng lành đồn xa, nhiều chị em phụ nữ trong vùng đã đến xin được đi biển cùng bà theo từng chuyến. Khi tình hình đánh bắt không khả quan, tàu thu mua phải nằm bến thì họ làm nhiều nghề khác nhau như buôn bán nhỏ, vá lưới hay sơ chế tôm cá thuê cho các vựa. Tuy không có sức khỏe như nam giới nhưng những chị em này rất khéo léo, dẻo dai   và điều quan trọng là nhất là không bị say sóng. Thường thì đội tàu gồm 20 người của họ chỉ có khoảng ba lao động nam để làm các công việc nặng nhọc như móc cá từ hầm lên boong hoặc chuyển cá từ tàu này sang tàu kia, còn lại là các lao động nữ tuổi từ 18 đến 35. Mức lương mà bà Lan trả cho họ từ một trăm đến một trăm hai mươi nghìn đồng mỗi ngày. Nhiệm vụ chính của những chị em này là theo tàu ra biển thu mua cá, bốc xếp cá vào khoang, lựa chọn, phân loại hàng theo từng chủng loại và thực hiện việc bảo quản cá.

Trong chuyến đi biển lần này, đội quân tóc dài của bà Tôn Lan hầu hết đều là những cô gái còn rất trẻ. Phương Hồng Mỹ, 18 tuổi, người ở khóm 6, thị trấn Sông Ðốc bảo: "Bọn em đi biển như vầy cực dữ dằn lắm, nhưng mà vui. Ba mẹ em cấm cản riết rồi cũng đồng ý cho đi. Ghệ em (người yêu em) cũng la dữ lắm. Chả (anh ấy) bảo ở nhà chơi cho rồi, chả sẽ cho tiền tiêu chứ đi làm làm gì cho cực thân". "Vậy sao em còn đi biển" tôi hỏi. Mỹ cười hiền khô: "Ði biển vui lắm. Ra ngoài đó mình được nhìn ngắm biết bao nhiêu thứ, lại được gặp nhiều người nữa. Cô Lan trả công rất hậu nên bọn em cũng có điều kiện tích lũy chút đỉnh vốn liếng để sau này lập nghiệp". Và cũng sôi nổi không kém, cô kể cho chúng tôi nghe về đận thoát chết trên biển cách đây chưa lâu, như thể đó chỉ là một chuyện thường tình trong nghề đi biển. Hôm đó, tàu đang chạy trên vùng biển gần đảo Phú Quốc thì trời nổi dông, gió quất ràn rạt, sóng dựng phủ kín tàu. Từng đợt sóng nối tiếp nhau duềnh lên bong, nước tràn xuống khoang máy, máy bơm nước không kịp xả nước ra làm tàu có nguy cơ bị chìm. Nhiều chị em chúi cả vào trong buồng lái ôm nhau ngồi khóc. Bà Tôn Lan vừa cầm lái, vừa bình tĩnh động viên tinh thần mọi người vừa chỉ đạo mấy anh em nam giới chuẩn bị phao, can nhựa cột dây quanh lưng từng người. Tất cả đều sẵn sàng để chống lại cơn cuồng nộ của thiên nhiên. Giông mỗi lúc một ngặt, dù rất tiếc số hàng vừa thu mua được nhưng tính mạng người là trên hết, bà Lan hét lên trong tiếng sóng gầm dữ dội, bảo mọi người ném bớt cá xuống biển. Các chị em gái bảo nhau phân thành nhóm, người khỏe và biết bơi giỏi kèm người yếu hơn và bảo nhau cách xử lý khi tình huống xấu nhất xảy ra. Sau hơn mười tiếng vật lộn với sóng lớn trên biển, tàu của họ thoát ra khỏi vùng nguy hiểm. Ai nấy đều nhảy trên boong mà khóc cười lẫn lộn. Riêng bà Lan thì gần như kiệt sức vì suốt thời gian đó, bà đứng sau tay lái không rời, mắt đăm đắm nhìn ra phía trước để điều khiển tàu chạy tránh sóng.

Ấy vậy mà lần thoát chết trong gang tấc đó vẫn không làm họ nhụt chí. Những chuyến đi biển tiếp theo, họ càng thêm gắn bó và thân thiện, giúp đỡ nhau như chị em gái trong một gia đình. Chị Son Thị Thu, người dân tộc Khmer ngồi cạnh tôi thì rủ rỉ kể về cô con gái mới hơn ba tuổi của mình. Những lúc không đi biển, chị dọn một gánh hột vịt lộn ngay trước căn nhà mà hai vợ chồng chị thuê cận bên vựa cá của bà Lan. Lý do đi biển của chị cũng thật đơn giản vì nghề này cho chị thu nhập tốt hơn so với bán hột vịt lộn hằng ngày. Mỗi khi chị đi, cô con gái chị thường ra bến tiễn mẹ rồi đứng nhìn theo cho đến khi tàu chạy một đỗi xa mới trở về nhà. Chị bảo phải gửi con cho chòm xóm trông hộ vì chồng chị cũng đi lưới. Thương con lắm nhưng hoàn cảnh mình đâu có dư dả gì, có việc để làm là tốt lắm rồi...

Ðó là những câu chuyện về bao lần gian khó đã qua. Còn lúc này, khi sóng yên biển lặng, những người phụ nữ của biển đang tranh thủ làm đẹp cho nhau. Những cô gái trẻ hỉ hoáy tô sơn lên móng tay, vài ba người đã có gia đình ngồi tỉa lông mày hoặc xâu những con ốc biển nhỏ xíu về làm quà cho con. Bà Tôn Lan vẫn bình thản xoay bánh lái, chuyển hướng tàu về phía tỉnh Kiên Giang. Chỉ còn vài giờ nữa là tàu ra tới vùng đánh cá, họ sẽ phải làm việc cật lực để có thể mang những món quà tanh nồng của biển về bờ. Nhìn họ, tôi thầm so sánh họ với biển, dịu dàng, nhân hậu nhưng cũng không kém phần mạnh mẽ và quyết liệt.

VÂN ANH