Đợt rét bất thường và kỷ lục ở nước ta

Theo các cụ già đang sống ở độ tuổi trên dưới 90 đều khẳng định chưa bao giờ nước ta chịu một đợt rét đậm, rét hại kéo dài liên tục nhiều ngày như vậy.

Ông Bùi Minh Tăng, Giám đốc Trung tâm dự báo Khí tượng - Thủy văn T.Ư cho biết, từ năm 1955 đến nay, Tổng cục Khí tượng - Thủy văn (nay gọi là Trung tâm Khí tượng - Thủy văn quốc gia) lưu giữ đầy đủ các số liệu về thời tiết, khí hậu thì trước đợt rét năm nay, đã có ba đợt rét đậm kéo dài.

Năm 1968, trận rét kéo dài 26 ngày (từ ngày mồng 2 đến 27-2). Ðợt rét đậm thứ hai xảy ra từ ngày 19-12-1984 đến ngày 18-1-1985, kéo dài 30 ngày. Ðợt rét đậm thứ ba xảy ra từ ngày 13-1 đến ngày 12-2-1989, kéo dài 31 ngày.

Tuy nhiên, các đợt rét xảy ra trước đây nhiệt độ thấp nhất trong ngày và nhiệt độ trung bình trong ngày đều cao hơn năm nay, số ngày rét đậm, rét hại không diễn ra liên tục như năm nay. Trong đợt rét vừa qua, vùng núi cao thuộc các tỉnh Lạng Sơn, Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai có tới 3-4 ngày có tuyết và nước đóng băng, ngay cả hai tỉnh Sơn La, Lai Châu thuộc vùng núi phía Tây Bắc Bộ cũng có tuyết rơi và băng giá. Các tỉnh miền núi có tới 10 ngày, vùng đồng bằng Bắc Bộ có 5 ngày nhiệt độ trung bình ngày thấp hơn 10 độ C.

Cùng với nước ta và Trung Quốc, các nước Pakistan, Afghanistan và Ấn Ðộ cùng chịu ảnh hưởng của đợt rét kỷ lục này. Theo ngành khí tượng - thủy văn Trung Quốc, đợt rét này là đợt rét nhất trong vòng 135 năm qua. Afghanistan cho rằng đây là năm rét nhất trong vòng 20 năm trở lại đây. Còn ở nước ta, đợt rét này cũng được xác nhận là đạt kỷ lục về độ rét và thời gian rét kéo dài liên tục trong gần 40 ngày. Trong đợt rét đậm, rét hại này nhiệt độ thấp nhất tại vùng núi cao Bắc Bộ đã xuống dưới 0 độ C như Sa Pa (Lào Cai) -1 độ C, Mẫu Sơn (Lạng Sơn) -2 độ C, vùng đồng bằng, trung du Bắc Bộ 4-7 độ C (Hà Nội 6,7 độ C); các tỉnh thuộc Bắc Trung Bộ thấp nhất 5-10 độ C.

Ðợt rét đậm, rét hại kéo dài liên tục trong hơn một tháng qua đã ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe và đời sống con người, thiệt hại nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi gia súc, gia cầm, nuôi trồng thủy sản. Vậy khả năng cảnh báo và dự báo loại thiên tai này như thế nào?

Chúng tôi trao đổi với ông Bùi Minh Tăng, Giám đốc Trung tâm dự báo Khí tượng - Thủy văn T.Ư. Ông Tăng cho biết: Ngay từ đầu vụ đông xuân, Trung tâm đã nhận định: Vụ đông xuân năm 2007-2008 có nền nhiệt độ ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm; trong đó một số tháng chính đông nhiệt độ sẽ thấp hơn giá trị trung bình nhiều năm.

Bản tin dự báo 10 ngày tháng 1 đã dự báo được đợt rét đậm này. Sau đó rét đậm liên tục được cảnh báo không khí lạnh tăng cường xuống miền bắc nước ta vào các ngày 21-1, 26-1, 30-1, 5-2, 8-2, 11-2 và 14-2.

Trong bản tin ngày 9-2, Trung tâm đã đưa nhận định rét đậm và rét hại có khả năng còn kéo dài đến giữa tháng 2-2008. Trong thực tế, rét đậm, rét hại đã kéo dài đến ngày 19-2.

Theo ông Bùi Minh Tăng, khả năng dự báo không khí lạnh ở nước ta cũng như các nước trong khu vực chỉ chính xác được về thời gian và cường độ trước 2-3 ngày, mà thời gian ảnh hưởng đến địa phận nước ta cũng có thể sớm hoặc chậm một ngày.

Nếu dự báo sớm hơn là độ chính xác rất thấp. Ông Tăng nói: Một khối không khí lạnh hình thành từ Siberi (LB Nga), nếu di chuyển với tốc độ trung bình thì sau 5 ngày mới ảnh hưởng đến nước ta nếu di chuyển về phía nam.

Trong thực tế, khối không khí lạnh sau khi di chuyển xuống phía nam, đến vùng biên giới Trung Quốc - Mông Cổ (thường mất thời gian 2 ngày) thì bắt đầu thay đổi theo hai hướng: sang phía đông hoặc xuống phía nam.

Theo số liệu thống kê, 60% không khí lạnh di chuyển sang phía đông, ảnh hưởng đến các nước Nhật Bản, Triều Tiên, Hàn Quốc; 40% xuống phía nam ảnh hưởng đến Trung Quốc, Việt Nam, Lào. Từ đặc điểm này mà ngành khí tượng - thủy văn nước ta chỉ dự báo chính xác được trước 2-3 ngày.

Tuy vậy, để đáp ứng yêu cầu của sản xuất và đời sống, Trung tâm dự báo Khí tượng - Thủy văn T.Ư vẫn có thể dự báo không khí lạnh trước 5 ngày khi dựa vào công thức thống kê và mô hình dự báo của các nước, nhưng mức độ chính xác thấp. Nếu khối không khí lạnh di chuyển xuống phía nam thì mức độ chính xác về thời gian nước ta bị ảnh hưởng có thể sớm hoặc chậm 2 ngày so với dự báo trước đó 5 ngày. Có khi không bị ảnh hưởng vì sau khi về tới bắc Trung Quốc, khối không khí lạnh lại di chuyển sang phía đông, không ảnh hưởng đến vùng nam Trung Quốc và nước ta.

Rõ ràng, công tác dự báo khí tượng - thủy văn là lĩnh vực khoa học còn gặp nhiều khó khăn, phức tạp, nhất là thời tiết khí hậu trái đất đang trong thời kỳ biến động do ảnh hưởng của tầng ozone bị phá hủy đã gây ra biến đổi khí hậu toàn cầu. Giải pháp chủ động ứng phó có hiệu quả trước những bất lợi của thiên tai vẫn là biện pháp tốt nhất để giảm nhẹ thiệt hại về sản xuất và đời sống xã hội.

TRẦN HƯNG