Để công nhân xây dựng giao thông nhận tiền lương đúng hạn

Trên công trường xây dựng quốc lộ 3 đoạn Thái Nguyên - Cao Bằng, hỏi thăm tốp công nhân về chuyện thu nhập, chúng tôi nghe một thợ trẻ trả lời: "Bọn em nhận tháng lương đầy đủ lâu quá rồi, không nhớ là bao nhiêu nữa". Tưởng là câu nói đùa, hóa ra là thật. Một sự thật trong ngành xây dựng giao thông (XDGT).

7/20 doanh nghiệp chậm lương quá ba tháng

Ðể tìm hiểu vấn đề này, chúng tôi tìm đến Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8 (CIENCO 8), được đánh giá là trong cái khó chung của ngành XDGT, đơn  vị này thuộc dạng đỡ khó hơn chút ít. Tuy nhiên cấp độ "đỡ khó hơn chút ít" nói trên cũng đã rất đáng lo ngại.

Chủ tịch công đoàn Tổng công ty Vũ Chí Thọ coi đây là vấn đề bức xúc: Cho đến nay CIENCO 8 đang bị nợ đọng 638 tỷ đồng vốn xây dựng cơ bản (XDCB) chưa được thanh toán ở 376 công trình trên phạm vi cả nước. Riêng Công ty xây dựng cầu 75 bị nợ 104 tỷ đồng, xấp xỉ giá trị sản xuất thực hiện trong bảy tháng đầu năm nay. Số nợ này các chủ đầu tư không hề tính lãi và không biết bao giờ được trang trải. Còn vốn doanh nghiệp vay ngân hàng thì đương nhiên phải trả cả gốc lẫn lãi (chỉ tính lãi suất, Công ty xây dựng cầu 75 mất hơn 1,5 tỷ đồng/tháng), quá hẹn chưa trả thì bị phạt, vay đến hạn mức thì ngừng cho vay. Các bạn hàng cung ứng vật tư, nguyên liệu (xăng, dầu, sắt, thép, xi-măng, cát, đá...) lo ngại bị nợ dây, chuyển sang thực hiện "tiền trao cháo múc", không ứng trước thu tiền sau như trước đây...

Thiếu vốn cho sản xuất, thi công là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng chậm lương công nhân. Ðến đầu tháng tám, trong số 20 doanh nghiệp thành viên của CIENCO 8 đã có những đơn vị trả hết lương tháng bảy, song còn bảy đơn vị mới trả hết lương đến tháng ba, chậm lương công nhân quá ba tháng. Tại sao lấy mốc này? Trong nghị quyết của Ðảng ủy Tổng công ty gần đây đề ra yêu cầu không được để chậm lương công nhân quá ba tháng, một mục tiêu phải nỗ lực phấn đấu.

Trong nghề XDGT, chuyện chậm lương thường xảy ra khi "giáp hạt", công trình cũ đã hoàn thành và công trình mới chưa đủ điều  kiện triển khai,  cho nên công nhân cũng đã quen. Cái chính là hầu hết kỹ sư, công nhân thông cảm với khó khăn chung, chấp nhận mức chậm lương một quý, hàng tháng chỉ nhận 300 nghìn đồng tiền ăn và sinh hoạt phí cho bản thân mình.

Ðến Công ty xây dựng cầu 75 và Công ty cổ phần công trình 872, chúng tôi được biết thêm: Ðối với một số công nhân gia đình gặp khó khăn cha già mẹ héo, người thân đau ốm hoặc cần tiền dựng vợ gả chồng cho con cái thì được xem xét trả đủ lương sớm hơn...

Một thời điểm khắc nghiệt

Tình trạng mất cân đối tài chính của các doanh nghiệp XDGT có nguyên nhân chủ yếu từ nợ đọng vốn XDCB như đã nói trên, song cũng có một phần nguyên nhân chủ quan.

Qua trao đổi ý kiến với nhiều giám đốc công ty thành viên của các tổng công ty khác nhau, chúng tôi rút ra mấy điểm chung như sau.

Một là,  đấu thầu giá thấp: Từ năm 2002 về trước, cách thức phổ biến là tổng công ty đứng ra đấu thầu, khi trúng thầu chia phần việc cho các công ty thành viên thực hiện. Do cạnh tranh gay gắt, có nơi có lúc các tổng công ty đã giảm giá quá thấp để trúng thầu góp phần dẫn đến thua lỗ đối với một số công ty thành viên tham gia làm thầu.

Hai là,  đầu tư thiết bị và tăng giá trị sản xuất quá "nóng": Ðể nhanh chóng có công nghệ mới và tăng sức cạnh tranh, không ít doanh nghiệp mà rõ nhất là các doanh nghiệp xây dựng cầu đã vay vốn lớn đầu tư thiết bị chuyên ngành. Tiếp đó, để khai thác các thiết bị này, doanh nghiệp đã mở rộng thị trường, đẩy giá trị sản xuất lên mức cao. Trong điều kiện vốn tự có không đáng kể, doanh nghiệp phải vay vốn ngân hàng để duy trì các hoạt động ở mức cao này. Tiền vay lãi mẹ đẻ lãi con, hiệu quả sản xuất, kinh doanh không đủ sức bù đắp...

Do tình trạng đơn nghề, phát triển "nóng" bằng vốn vay ngân hàng như đã nói trên, cộng với ba tác động lớn là Nhà nước xiết lại kỷ cương thanh toán nợ đọng vốn XDCB, ngân hàng thắt chặt điều kiện và hạn mức cho vay, bạn hàng chuyển sang thực hiện "tiền trao cháo múc" đã đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế kẹt, mất cân đối tài chính.

Nhiều chuyên gia đánh giá đây là thời điểm khắc nghiệt nhất đối với ngành XDGT, không loại trừ ai, kể cả các doanh nghiệp đầu đàn. Phần lớn các doanh nghiệp đã vay vốn kịch hạn mức của ngân hàng, trong khi việc làm, nói đúng hơn công trình xây dựng không phải là thiếu nhưng không có vốn để triển khai thi công, nhất là những phần việc cần nhiều tiền mua vật liệu như xây dựng móng đường, thảm nhựa mặt đường và xây dựng cầu.

Ðiều này lý giải tại sao tổ chức công  đoàn của CIENCO 8 lại đề nghị giám đốc các doanh nghiệp đưa cán bộ phòng tài vụ xuống công trường trả lương trực tiếp cho công nhân, thay cho cách cũ giao qua đội trưởng, nhằm tránh trường hợp đội trưởng chiếm dụng tiền lương, đem mua vật liệu phục vụ thi công...

Giảm bớt khó khăn về vốn thi công

Yêu cầu này là tiếng nói chung của nhiều cán bộ doanh nghiệp, cán bộ công đoàn và công nhân mà chúng tôi có dịp tiếp xúc. Ðây là điểm nút kết hợp nhiều lợi ích. Có vốn đẩy mạnh thi công nhằm hoàn thành công trình đúng tiến độ, doanh nghiệp có nguồn thu trả nợ ngân hàng và được vay vốn tiếp, tiêu thụ nhiều vật tư, nguyên liệu cho các bạn hàng, công nhân đủ việc làm và có điều kiện cải thiện thu nhập...

Qua các cuộc trao đổi, chúng tôi rút ra một số đề nghị về giải pháp như sau:

Một là, chủ đầu tư của các ngành, địa phương sớm lên kế hoạch thanh toán vốn nợ đọng XDCB cho các nhà thầu. Trong đó, xác nhận rõ mức nợ, thời hạn trả nợ và văn bản này cần bảo đảm tính pháp lý vững chắc, tạo cơ sở cho các doanh nghiệp xây dựng kế hoạch tài chính, khi cần thiết để mua bán nợ hoặc dùng thế chấp vay ngân hàng.

Hai là, cùng với việc nâng cao chất lượng xây dựng, cần đẩy nhanh tiến độ nghiệm thu, thanh toán khối lượng đã hoàn thành trên các công trình xây dựng cầu, đường hiện nay.

Ba là, đối với những doanh nghiệp có năng lực kỹ thuật, khi triển khai hợp đồng thi công mới, nhất là trên các công trình trọng điểm, đề nghị ngân hàng thực hiện cơ chế cho vay mang tính chất tình thế, mức vay tương thích với giá trị của hợp đồng, không lệ thuộc hạn mức chung của cả doanh nghiệp.

Bốn là, từng doanh nghiệp thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp tiết kiệm, giảm chi phí tối đa, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật và trong chừng mực có thể điều chỉnh phương án sản xuất, kinh doanh cho phù hợp. Trong bất cứ hoàn cảnh nào, phải cố gắng ở mức cao nhất bảo đảm đời sống người lao động và phân phối thu nhập công bằng...

QUANG TUẤN