Tại Hội nghị Bandung năm 1955, nơi khởi xướng những nguyên tắc xây dựng tình đoàn kết, hữu nghị và hợp tác giữa các dân tộc để cùng phát triển trong hòa bình và thịnh vượng, cựu Thủ tướng Jawaharlal Nehru - người đặt nền móng cho chính sách đối ngoại của Ấn Độ - từng khẳng định “chúng ta muốn làm bạn với phương Tây, làm bạn với phương Đông và làm bạn với tất cả mọi người”. Hơn 70 năm đã trôi qua, dù cục diện thế giới ghi nhận những chuyển đổi sâu sắc, tinh thần hữu nghị và hợp tác mà ông đề ra vẫn là kim chỉ nam định hướng chính sách đối ngoại của Ấn Độ.
Không bị cuốn theo tư duy “chọn phe” trong quan hệ quốc tế, Ấn Độ luôn nỗ lực cân bằng mối quan hệ với các đối tác lớn. Sự khéo léo trong cách thoát khỏi “thế bí” trong quan hệ với Nga và Mỹ là một minh chứng rõ nét cho nỗ lực đó. Là quốc gia nhập khẩu dầu thô hàng đầu của Nga, thời gian qua, Ấn Độ đối mặt sức ép lớn từ Mỹ. Khi Washington quyết định áp mức thuế khổng lồ đối với hàng hóa xuất khẩu của Ấn Độ từ tháng 8/2025, nhiều nhà phân tích ví von rằng, New Delhi đang đi trên một sợi dây mỏng manh và khó có thể duy trì thế đứng vững chắc trước sức ép từ hai người khổng lồ.
Tuy nhiên, thực tế đã chứng minh điều ngược lại. Một mặt, nhờ sự linh hoạt trong chiến lược ngoại giao, Ấn Độ đã từng bước tháo gỡ những nút thắt trên bàn đàm phán thương mại với Washington. Trong tuyên bố mới đây, Tổng thống Donald Trump bày tỏ tin tưởng hai bên đang tiến gần đến một thỏa thuận. Mặt khác, Ấn Độ tiếp tục duy trì gắn kết bền chặt với Nga, đối tác hàng đầu của quốc gia Nam Á trong lĩnh vực quốc phòng và năng lượng.
Bên cạnh nỗ lực cân bằng quan hệ với các nước lớn, Ấn Độ cũng khẳng định tinh thần đoàn kết với khu vực nam bán cầu. Là thành viên trụ cột của nhiều tổ chức đa phương quan trọng, như Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS),
Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20)…, thời gian qua, Ấn Độ đã lồng ghép những mối quan tâm của các nước phương nam vào các diễn đàn quốc tế lớn, qua đó mở ra cơ hội để các nước đang phát triển khẳng định vị trí xứng đáng trên bản đồ địa chính trị toàn cầu. New Delhi vì thế dần trở thành cầu nối giữa bắc và nam bán cầu.
Chính sách đối ngoại cân bằng của Ấn Độ cũng được thể hiện rõ nét trong lĩnh vực kinh tế. Đi ngược lại xu hướng “đắp lũy, xây thành”, tung ra hàng loạt biện pháp bảo hộ thương mại, mà một số nền kinh tế đang theo đuổi, Ấn Độ lựa chọn con đường ngoại giao kinh tế rộng mở. Chỉ trong vòng một năm qua, nhiều thỏa thuận thương mại giữa quốc gia Nam Á với các nước đã được ký kết, qua đó làm phong phú thêm mạng lưới quan hệ đối tác trên toàn thế giới.
Nhìn vào loạt bước đi ngoại giao nêu trên, có thể thấy, thông điệp New Delhi gửi đi rất rõ ràng: linh hoạt trong hợp tác với các đối tác và độc lập trong chính sách đối ngoại. Ấn Độ đã khéo léo thúc đẩy hợp tác cùng có lợi với các nước, song vẫn duy trì nguyên tắc độc lập, không liên minh và kiên định bảo vệ lập trường khi cần thiết.
Đây là một trong những yếu tố quan trọng giúp quốc gia Nam Á gặt hái nhiều thành tựu trên con đường phát triển. Báo cáo của Chính phủ Ấn Độ vừa công bố cho thấy, nước này đã vươn lên vị trí nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, tiếp tục khẳng định vị thế cường quốc chủ chốt trong kỷ nguyên đa cực. Kiên trì theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập, cân bằng, dựa trên lợi ích quốc gia-dân tộc không chỉ tạo nên bản sắc riêng cho nền ngoại giao Ấn Độ, mà còn góp phần giúp quốc gia Nam Á duy trì tự chủ chiến lược giữa một môi trường quốc tế đang biến động ngày càng phức tạp
