Những tín hiệu ngoại giao mới từ Tehran giúp mở cánh cửa nhằm khôi phục đàm phán với Mỹ, sau nhiều tháng đối đầu quân sự và kinh tế giữa hai bên. Tuy nhiên, bất đồng sâu sắc liên quan chương trình hạt nhân của Iran vẫn là trở ngại lớn đối với các cuộc thương lượng Mỹ-Iran.
Iran đã đưa ra một kế hoạch, theo đó nước này có thể mở lại Eo biển Hormuz trong vòng 7 ngày nếu Mỹ giảm sức ép quân sự, dỡ phong tỏa các cảng của Iran và thực hiện một số biện pháp dỡ bỏ trừng phạt kinh tế đối với Tehran. Tehran cũng đang xem xét phương án xử lý kho urani làm giàu ở mức 60% thông qua một nước thứ ba. Đây được xem là bước cụ thể hơn so với tuyên bố trước đó của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian về khả năng pha loãng urani làm giàu 60% và chấp nhận cơ chế kiểm chứng quốc tế.
Các đề xuất mới cho thấy, Tehran muốn có một cơ chế trao đổi lợi ích với Washington, đó là Mỹ phải bảo đảm tự do hàng hải tại một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới, trong khi Tehran mở cửa Hormuz để đổi lấy việc Mỹ chấm dứt các biện pháp gây sức ép quân sự và kinh tế đối với Iran.
Những động thái thể hiện thiện chí của Iran nhằm nối lại đàm phán với Mỹ được đưa ra trong bối cảnh hai bên đã tiến hành các cuộc tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc diễn ra ở New York.
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi đã gặp Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff bên lề phiên thảo luận chung của Đại hội đồng Liên hợp quốc và chuyển các điều kiện của Tehran để mở lại Eo biển Hormuz. Đề cập đến cuộc gặp này, Tổng thống Donald Trump cho biết, các nỗ lực đạt thỏa thuận với Iran đang có tiến triển. Nhà lãnh đạo Mỹ bày tỏ hy vọng cuộc xung đột với Iran có thể kết thúc thông qua một thỏa thuận trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ và khí đốt toàn cầu. Tuyến vận tải biển này bị gián đoạn đã gây sức ép lên thị trường năng lượng và trở thành một trong những vấn đề trọng tâm trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột Mỹ-Iran. Với Washington, việc khôi phục hoạt động bình thường của Hormuz có ý nghĩa trực tiếp đối với thương mại và thị trường năng lượng toàn cầu. Với Tehran, việc dỡ phong tỏa và khôi phục nguồn thu từ dầu mỏ có thể đem lại lợi ích kinh tế thiết thực. Vì vậy, đây có thể là lĩnh vực mà hai bên có triển vọng đạt được một thỏa thuận.
Nếu Hormuz có thể được coi là “cửa ngõ” để khởi động tiến trình ngoại giao giữa Mỹ và Iran, thì kho urani làm giàu ở mức 60% lại là một trong những vấn đề khó khăn nhất trong đàm phán. Mặc dù đề xuất mới của Tehran có thể bao gồm việc chuyển lượng urani này tới một bên thứ ba, song Iran vẫn luôn khẳng định quan điểm cứng rắn là sẽ không nhượng bộ về chương trình hạt nhân, bao gồm quyền làm giàu urani. Chính vì vậy, nếu phương án đưa sang nước thứ ba được đưa lên bàn đàm phán, thì cũng rất khó để có thể giải quyết được những câu hỏi đặt ra là ai sẽ quản lý kho urani, trong bao lâu, dưới cơ chế giám sát nào…
Thêm vào đó, thông tin về mức độ nhượng bộ hạt nhân của Tehran vẫn chưa hoàn toàn thống nhất. Một quan chức cấp cao Iran cho biết, Tehran sẽ không thể hiện sự linh hoạt về chương trình hạt nhân, ngay cả khi Washington chấp thuận đề xuất mở lại Hormuz. Trong khi đó, phía Mỹ luôn coi chương trình hạt nhân của Iran là “mối đe dọa” đối với hòa bình và an ninh khu vực. Tổng thống Trump còn nhắc lại khả năng Mỹ tấn công cơ sở hạt nhân tại núi Pickaxe của Iran, dù cho biết Washington hiện không ghi nhận nhiều hoạt động tại đây.
Những đề xuất mới của Iran cho thấy cánh cửa ngoại giao với Mỹ đã hé mở. Trong bối cảnh dư luận chờ đợi sự khai thông bế tắc, những động thái ngoại giao từ hai phía đem lại tia hy vọng về một thỏa thuận tạm thời giúp giảm căng thẳng, đồng thời tạo không gian cần thiết để nối lại đối thoại nhằm giải quyết những vấn đề gai góc liên quan chương trình hạt nhân và các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Tehran.
