Khi tiến trình tìm kiếm hòa bình cho Dải Gaza rơi vào cảnh đình trệ vì các bên liên quan không tìm được tiếng nói chung, hành trình tái thiết vùng đất này vẫn còn gian nan và ẩn chứa nhiều biến số khó lường.
Các số liệu được công bố mới đây phơi bày tình trạng bế tắc của cuộc sống người dân ở Dải Gaza, vốn trước chiến tranh đã là mảnh đất đói nghèo. Với 92% số cơ sở kinh tế bị phá hủy, hơn 90% dân số trong độ tuổi lao động thất nghiệp, sự sụp đổ của nền kinh tế ở Dải Gaza bị Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) nhận định là cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất mà thế giới từng ghi nhận.
Nếu như trước tháng 10/2023, khoảng hai phần ba số người dân Gaza là người nghèo, thì ngày nay, tất cả mọi người ở đây đều nghèo trên nhiều phương diện. Hoạt động công nghiệp và sản xuất nông nghiệp sụt giảm 94%, chỉ còn 1,5% đất canh tác có thể sử dụng được, buộc người dân phải hoàn toàn phụ thuộc vào viện trợ lương thực nhân đạo. Xung đột đã khiến mức độ phát triển con người tại Gaza bị tụt lùi tới 77 năm.
Trong bối cảnh ấy, một tín hiệu tích cực về tái thiết Gaza xuất hiện sau khi Hội đồng Hòa bình về Gaza ngày 23/9 công bố kế hoạch gồm 66 dự án trong các lĩnh vực như hạ tầng, giáo dục, y tế nhằm đặt nền móng cho quá trình tái thiết.
Tuy nhiên, hành trình khôi phục lại phần nào sự sống cho vùng đất đã bị phá hủy nặng nề bởi xung đột còn rất nhiều chông gai.
Câu hỏi đầu tiên là liệu có huy động đủ nguồn lực và phương tiện để thực hiện công cuộc tái thiết hay không. Theo ước tính, riêng việc khắc phục những thiệt hại vật chất trên toàn Gaza sẽ cần khoảng 35,2 tỷ USD trong trung hạn và thêm 71,4 tỷ USD trong 10 năm tiếp theo.
Trước đây, từng có nhiều kế hoạch tái thiết Gaza được cộng đồng quốc tế đề xuất song đều vấp phải câu hỏi về tính khả thi, khi mâu thuẫn chính trị giữa các bên liên quan xung đột vẫn tồn tại. Hiện kế hoạch giải giáp Hamas và Israel rút quân khỏi Dải Gaza đang đình trệ.
Câu hỏi lớn nhất và cũng là “nút thắt” của tình trạng bế tắc này là liệu bên nào sẽ hành động trước, Hamas giải giáp hay Israel rút quân? Hamas hồi giữa tháng 8/2026 tuyên bố tiếp tục cam kết thực hiện lộ trình hòa bình, song yêu cầu Israel chấm dứt các cuộc tấn công và rút lực lượng trước khi bắt đầu triển khai các bước tiếp theo. Còn phía Israel cho biết, sẽ không rút quân khỏi các vị trí hiện tại ở Dải Gaza cho đến khi phong trào Hamas bị giải giáp hoàn toàn.
Một vấn đề gây tranh cãi khác và ảnh hưởng tới quá trình tái thiết là câu chuyện quản trị Gaza sau chiến tranh. Có những ý kiến nghi ngại rằng liệu bộ máy quản trị Gaza có đủ khả năng quản lý trong điều kiện an ninh phức tạp của khu vực để tránh những khoảng trống an ninh thời kỳ hậu xung đột hay không. Cộng đồng quốc tế cũng gặp khó khăn trong hỗ trợ tái thiết.
Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres mới đây cho biết, kể từ khi xung đột tại Gaza bùng nổ vào tháng 10/2023, gần 400 nhân viên của Cơ quan Cứu trợ và Việc làm của Liên hợp quốc dành cho người tị nạn Palestine ở Cận Đông (UNRWA) đã thiệt mạng, hàng trăm cơ sở của cơ quan này vẫn không thể tiếp cận được do bị hư hại nghiêm trọng.
UNRWA còn đối mặt sự thiếu hụt kinh phí lên tới 100 triệu USD, đe dọa phúc lợi của nhiều người tị nạn Palestine. Đối với người tị nạn Palestine, UNRWA đã thắp lên hy vọng về sự sống khi cung cấp các dịch vụ công cộng thiết yếu cho họ.
Với nhiều câu hỏi còn đang bỏ ngỏ, hành trình đi từ kỳ vọng đến thực tế tái thiết Gaza còn nhiều chông gai. Để mang đến sự ổn định lâu dài cho mảnh đất đã chịu nhiều đau thương do khói lửa chiến tranh này, không chỉ đơn thuần cần nỗ lực tái thiết kinh tế và xây dựng lại các cơ sở hạ tầng, mà còn cần một thỏa thuận chính trị đủ rõ ràng, toàn diện và bảo đảm hài hòa lợi ích của các bên liên quan.
