Cua Cà Mau, từ “linh khí” rừng ngập mặn đến chiến lược định vị thương hiệu toàn cầu

Đứng trước ngã rẽ đó, Cà Mau không chọn chiến lược đa tầng, quyết tâm “nâng tầm” vóc dáng cho biểu tượng quê hương. Mục tiêu tối thượng là bảo vệ giá trị cốt lõi, đưa đặc sản miệt rừng tự tin sải bước trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Rào cản bủa vây phía sau một “bảo chứng” ẩm thực

Bất cứ người con Cà Mau nào cũng mang trong mình một niềm tự hào mãnh liệt khi nhắc đến đặc sản “Cua Cà Mau”. Nó không tự nhiên mà nổi tiếng. Đó là kết tinh hoàn mỹ từ đất, từ nước, cũng là “linh khí” của những cánh rừng ngập mặn bạt ngàn và giọt mồ hôi nhọc nhằn của con người nơi đầu sóng ngọn gió.

Điều gì làm nên danh tiếng, khiến cua Cà Mau được xem là ngon nhất Việt Nam? Câu trả lời nằm ở chất lượng thịt. Cua nơi đây sở hữu độ săn chắc tuyệt đối, vị ngọt thanh tao đậm đà và hương thơm đặc trưng không thể nhầm lẫn. Đó cũng là lý do nhà hàng khắp nơi, dù nguồn gốc cua ở đâu, vẫn thường ghi trong thực đơn “Cua Cà Mau” như một bảo chứng cho niềm tin.

Giá trị thật ấy không đến từ sự ngẫu nhiên mà thực tế sản xuất đã chỉ ra một sự tổng hòa của nhiều yếu tố độc đáo, trong đó có hệ sinh thái rừng ngập mặn. Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử, cua Cà Mau sinh trưởng gần như hoàn toàn hoang dã dưới những tán rừng, trong các vuông tôm. Thức ăn của chúng là nguồn nhuyễn thể, giáp xác và cá tạp dồi dào từ tự nhiên, tuyệt đối không dùng thức ăn công nghiệp.

Đặc thù thứ hai của “Cua Cà Mau” là đặc tính thổ nhưỡng. Vùng nước Cà Mau là nơi giao hòa giữa sông và biển, độ mặn ổn định và lượng phù sa lớn, tạo môi trường lý tưởng cho sinh vật đáy phát triển-một đặc điểm tự nhiên mà ít nơi nào có được. “Và cuối cùng, đó là kinh nghiệm “thuận nước, thuận trời” của người nông dân. Cách nuôi tôn trọng tự nhiên khiến con cua tuy lớn chậm nhưng bù lại thịt cua cực kỳ săn chắc, đạt đến độ thơm ngon và đậm đà cao nhất”, ông Sử lý giải.

Danh tiếng càng vươn xa, hệ lụy đi kèm càng lớn. Đằng sau niềm tự hào nêu trên, ngành hàng cua Cà Mau đang phải đối mặt với những thách thức khốc liệt. Nổi cộm nhất là vấn nạn mạo danh, lợi dụng thương hiệu.

Đứng bên vuông tôm xen canh cua của gia đình, bà Nguyễn Kim Trổi, nông dân ấp Xóm Mới (xã Tạ An Khương, tỉnh Cà Mau) không giấu được nỗi xót xa: “Đi dọc các tuyến đường ngoài tỉnh, tôi thấy cua bày bán la liệt trên vỉa hè. Chỗ nào cũng gắn mác “Cua Cà Mau”. Nhưng chỉ cần nhìn lướt qua lớp vỏ, dáng càng, tôi biết chắc chắn đó không phải cua xứ mình. Sự mạo danh này quá trắng trợn”.

Việc giả mạo xuất xứ không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà vô tình làm giảm uy tín của thương hiệu thật, ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng đối với nông dân nuôi cua ở Cà Mau.

Thách thức không nhỏ còn đến từ tình trạng thoái hóa giống. Việc sản xuất giống chủ yếu dựa vào cua bố mẹ khai thác tự nhiên, chưa qua chọn lọc di truyền, khiến sức đề kháng cua yếu, tỷ lệ sống thấp, kích cỡ nhỏ, tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh khi thời tiết bất lợi.

Đó là chưa kể đến bài toán hóc búa về thị trường khi phụ thuộc quá lớn vào thị trường Trung Quốc. Tính dễ tổn thương bộc lộ rõ khi thị trường này có những biến động nhỏ về chính sách hay rào cản kiểm dịch, giá cua lập tức lao dốc không phanh, chuỗi cung ứng đứt gãy, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng chục nghìn hộ nuôi tại Cà Mau.

Mặc “áo giáp” công nghệ, tự tin vượt đại dương

Nhận diện rõ những điểm nghẽn nêu trên, Cà Mau xác định không thể chần chừ. Với tổng diện tích lên tới hơn 360.000 ha, và sản lượng duy trì ổn định hơn 31.000 tấn/năm, cua hiện là vật nuôi thủy sản chiến lược đứng thứ hai trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Cà Mau, chỉ xếp sau con tôm.

Trước sức ép phải phá thế “độc canh thị trường”, Cà Mau triển khai đồng bộ hàng loạt giải pháp nhằm liên kết chặt chẽ chuỗi đầu ra. Theo ông Nguyễn Văn Phú, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Thanh Niên Global, đơn vị ký kết hợp tác cung ứng “đầu ra” cho gần 20 Hợp tác xã nuôi trồng thủy sản tại miệt rừng ngập mặn Cà Mau, trong thời gian tới, khoảng 30% sản lượng cua sống xuất khẩu của tỉnh sẽ được Thanh Niên Global thu mua và xuất sang các thị trường Trung Quốc, Đài Loan và Singapore. Riêng năm 2026, doanh nghiệp này đặt mục tiêu nâng thị phần thu mua tại Cà Mau lên mức 50%.

Chia sẻ về hành trình đầy tâm huyết này, ông Phú nhấn mạnh: “Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi đã ròng rã ba năm lội từng vuông tôm tại Cà Mau để thấu hiểu quy trình, để trực tiếp nếm trải xem thịt “Cua Cà Mau” đạt đến độ ngon và săn chắc đỉnh cao như thế nào. Chúng tôi không đến đây để mua bán đơn thuần, mà đến để cùng mọi người xây dựng một thương hiệu đặc sắc mang tên “Cua Cà Mau” trên trường quốc tế”.

Giải quyết đầu ra cho xuất khẩu mới chỉ là một vế. Vế còn lại, Cà Mau xác định nhiệm vụ sống còn là phải bảo vệ bằng được giá trị cốt lõi và danh tiếng của thương hiệu. Công cụ hữu hiệu nhất chính là áp dụng công nghệ mới kết hợp với sức mạnh pháp lý. Giám đốc Sở Công thương tỉnh Cà Mau Nguyễn Chí Thiện cho biết, để chống lại vấn nạn hàng giả, Cà Mau đang hành động quyết liệt trên 2 mặt trận. Về pháp lý, “Cua Cà Mau” đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Trên nền tảng vững chắc này, tỉnh đang đẩy nhanh việc mở rộng vùng chỉ dẫn và ban hành các quy chế quản lý và sử dụng chứng nhận một cách nghiêm ngặt.

Về công nghệ, Cà Mau đang triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử bằng mã QR, ứng dụng công nghệ blockchain và tem điện tử chống giả. “Đây là bước đi cụ thể trong chuyển đổi số nhằm tạo “lá chắn” bảo vệ người tiêu dùng nhận diện sản phẩm thật, triệt tiêu tận gốc vấn nạn mạo danh, trục lợi”, ông Thiện khẳng định.

Song hành với bảo vệ thương hiệu, Cà Mau đang dùng chính khoa học công nghệ cao để giải phẫu tận gốc điểm nghẽn về chất lượng con giống. Tỉnh đã mở rộng hợp tác quốc tế, gần nhất là buổi làm việc giữa Sở Khoa học và Công nghệ Cà Mau với Trường Đại học VinUni, Tổ chức CSIRO (Úc) và Đại học Queensland (UQ).

Nói về tầm nhìn của dự án, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Cà Mau Nguyễn Phương Bắc tiết lộ: “Các bên đã đi đến thống nhất xây dựng một chương trình hợp tác nghiên cứu chuyên sâu về di truyền và chọn giống cua biển. Khởi đầu sẽ là dự án thu thập cơ sở dữ liệu gen của quần thể cua Cà Mau. Đây được xem là một bước chiến lược để can thiệp sâu vào phần gốc của bài toán thoái hóa giống, giúp nâng cao sức chống chịu dịch bệnh và đảm bảo năng suất bền vững nhất cho người nuôi”.

Lấy công nghệ làm lá chắn, lấy liên kết toàn cầu làm bệ phóng, chiến lược “hai gọng kìm” đang giúp Cà Mau giải quyết trọn vẹn bài toán phát triển bền vững. Tương lai của “Cua Cà Mau” sẽ không chỉ dừng lại ở sự tự hào mang tính bản địa. Nó đang mang trong mình tâm thế của một thương hiệu tầm vóc quốc gia, sẵn sàng giương buồm ra biển lớn.