CORIMEX phá sản, ai chịu trách nhiệm?

Công ty Sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu Phú Yên (CORIMEX) thành lập tháng 4-1998, trên cơ sở sắp xếp lại Công ty Xuất nhập khẩu thủ công mỹ nghệ Phú Yên với các lĩnh vực hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu, nội thương, chế biến gỗ, ván xốp. Công ty có bốn đơn vị sản xuất, kinh doanh trực thuộc, hạch toán phụ thuộc, gồm: Xí nghiệp gỗ mỹ nghệ xuất khẩu, Nhà máy ván xốp Tuy Hòa, Chi nhánh TP Hồ Chí Minh và cửa hàng kinh doanh tổng hợp.

Những năm gần đây, hoạt động sản xuất, kinh doanh của CORIMEX lâm vào tình cảnh thua lỗ, công nợ tồn đọng quá lớn kéo dài nhiều năm không thu hồi được, trong khi tài sản đầu tư chủ yếu bằng vốn vay, các chi phí khấu hao và lãi vay chiếm tỷ trọng 80% giá thành sản phẩm. Riêng năm 2005, tất cả các đơn vị của CORIMEX đều bị thua lỗ, cộng lại là 4,78 tỷ đồng. Quá trình chuẩn bị cổ phần hóa, khi kiểm kê, đánh giá lại tài sản doanh nghiệp, các cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều khoản thâm hụt chưa quyết toán được, nợ đọng kéo dài không có khả năng thu hồi, nợ không có đối tượng thu... Tình hình tài chính của công ty thiếu lành mạnh, nên ngay cả việc bán doanh nghiệp cho người lao động tại công ty cũng không thành, cuối cùng công ty gửi đơn đến Tòa án Nhân dân tỉnh Phú Yên xin phá sản.

Theo báo cáo của CORIMEX khi làm thủ tục phá sản, tài sản của công ty trị giá 102,3 tỷ đồng cùng số nợ phải thu  gần 70,5 tỷ đồng. Trong khi đó, số nợ phải trả của công ty này lên đến gần 205,7 tỷ đồng, trong đó có khoản vay và trả lãi vay đối với các ngân hàng thương mại là 129,94 tỷ đồng và 2,23 triệu USD. Một cán bộ tòa án đang thụ lý vụ phá sản của CORIMEX cho biết, giá trị tài sản của công ty kể trên là tính theo sổ sách, còn thực tế khi thanh lý sẽ thấp hơn nhiều.

Điều đáng chú ý, trong quá trình sản xuất, kinh doanh, lãnh đạo CORIMEX đã thiếu trách nhiệm trong việc xử lý thu hồi công nợ, dẫn đến công nợ lớn, tồn tại nhiều năm không được làm rõ, liên quan 180 đối tượng. Trong tổng số nợ phải thu, có đến 52,7 tỷ đồng thuộc nợ không có bảo đảm, chiếm 74,8%. Trong đó, gần 20,2 tỷ đồng thuộc các đối tượng đang thi hành án, bỏ đi khỏi địa phương, cán bộ, công nhân của công ty đã thôi việc, doanh nghiệp đã giải thể không có khả năng thu hồi nợ. Nhiều đơn vị nợ không có đối chiếu xác nhận nợ của khách hàng và khó có thể thu hồi, như Cửa hàng Phú Hàn 2,5 tỷ đồng, Công ty Đô Thành 2,5 tỷ đồng, Công ty TNHH Jonwa 3,7 tỷ đồng, Công ty TNHH thương mại Kiên Tân 2,7 tỷ đồng, ông Lê Đức Vinh 2,34 tỷ đồng... Chi nhánh của công ty tại TP Hồ Chí Minh có số nợ phải thu lớn nhất là 27,76 tỷ đồng, chủ yếu phát sinh trước tháng 2- 2002, và có 2,51 tỷ đồng không xác định được đối tượng chịu nợ phải thu. Số nợ này phát sinh từ năm 1996 trở về trước mà không rõ nguyên nhân. Điều này cho thấy, công tác kế toán doanh nghiệp của CORIMEX hết sức lỏng lẻo.

Sự thiếu trách nhiệm của lãnh đạo CORIMEX còn thể hiện trong việc đầu tư xây dựng Nhà máy ván xốp Tuy Hòa tại KCN Hòa Hiệp (Phú Yên). Dự án này có vốn đầu tư 81,2 tỷ  đồng, trong đó gói thầu cung cấp vật tư thiết bị bao gồm cả chi phí lắp đặt do Công ty Compak Systems (Anh) trúng thầu trị giá hơn 58 tỷ đồng, thời gian thi công 360 ngày. Ngày 26- 2- 2001, thiết bị của Công ty Compak Systems đã nhập về công trường. Trong khi đó, mãi đến tháng 9- 2001, nhà xưởng sản xuất chính  do Công ty Xây dựng Hiệp Hòa xây lắp mới hoàn thành. Vì chờ nhà xưởng quá lâu, các chuyên gia Công ty Compak Systems về nước nghỉ phép và không quay trở lại nhà máy để tiếp tục hướng dẫn việc lắp đặt thiết bị. Không thể dừng công trình nửa chừng, ngày 12- 12- 2001, CORIMEX tự ý ký biên bản thỏa thuận với Đội dự án UK (Anh) để giám sát và hỗ trợ kỹ thuật lắp đặt, vận hành chạy thử thiết bị với chi phí hơn 2,5 tỷ đồng. Sau đó UBND tỉnh Phú Yên có văn bản chấp thuận cho chủ đầu tư được vay vốn để chi hộ các khoản chi phí cho đoàn chuyên gia Đội dự án UK. Tuy nhiên, chủ đầu tư không thu hồi được số tiền chi hộ từ khoản tiền bảo lãnh thực hiện hợp đồng đối với Công ty Compak Systems do đã hết thời gian hiệu lực của hợp đồng. Như vậy, cùng chi phí lắp đặt thiết bị nhà máy, CORIMEX đã mất tiền đến hai lần nhưng đến nay, sau bảy năm xây dựng, nhà máy này vẫn chưa quyết toán xong. Trong đó có nhiều hạng mục đầu tư hàng tỷ đồng nhưng vẫn chưa hoàn thành, như hệ thống sấy bã mía trị giá hơn một tỷ đồng do Công ty ICTI lắp đặt chưa hoàn chỉnh so với thiết kế nên chưa thể bàn giao nghiệm thu; hạng mục giao thông sân bãi do Công ty CTGT 506 thi công chưa hoàn chỉnh cho nên cũng chưa nghiệm thu bàn giao; máy đóng bánh bã mía trị giá hơn 275 triệu đồng do cơ sở Hoàng Việt thi công chế tạo, lắp đặt không đạt yêu cầu, nên không chấp nhận nghiệm thu...

Điều đáng nói hơn, do thiết bị đầu tư thiếu đồng bộ khi đi vào hoạt động nhà máy phát sinh nhiều hư hỏng, gây gián đoạn liên tục trong hoạt động sản xuất, chất lượng sản phẩm không ổn định, tiêu thụ khó khăn, luôn bị thua lỗ. Tháng 7- 2004, nhà máy lại xảy ra sự cố cháy lò sấy phải ngừng hoạt động trong thời gian dài để sửa chữa, càng làm cho công ty thua lỗ nặng và đã dừng sản xuất sau đó.

Theo Sở Tài chính Phú Yên, trong số 11 doanh nghiệp nhà nước của Phú Yên bị giải thể và phá sản gây tổn thất cho ngân sách địa phương 411,6 tỷ đồng, thì CORIMEX "góp" hơn 78,22 tỷ đồng, bao gồm lỗ do sản xuất kinh doanh 34 tỷ đồng và nợ không thu hồi được, tài sản thiếu 44,2 tỷ đồng. Cũng cần nói thêm, từ tháng 4-2004, doanh nghiệp này có báo cáo tình hình sản xuất, kinh doanh thua lỗ "kêu cứu" đến các cơ quan chức năng, song tỉnh chậm có phương án xử lý, càng đẩy CORIMEX lún sâu vào thua lỗ dẫn đến phá sản.

Đằng sau việc CORIMEX xin phá sản đang nổi cộm lên nhiều vấn đề thuộc trách nhiệm của những người lãnh đạo công ty. Tỉnh Phú Yên cần làm rõ trách nhiệm của những cá nhân gây thiệt hại tài sản Nhà nước, xử nghiêm theo pháp luật.