Lừa đảo trực tuyến: Nhận diện và cách phòng chống

Các nhà quản lý và chuyên gia đưa ra cảnh báo về thủ đoạn deepfake và cách phòng tránh lừa đảo trực tuyến trong dịp Tết Nguyên đán, bảo vệ an toàn thông tin cá nhân.

Theo khảo sát, mạo danh công an là hình thức lừa đảo phổ biến nhất năm 2025. Các đối tượng dựng lên kịch bản cáo buộc người dùng liên quan đến vụ án hình sự, yêu cầu giữ liên lạc để gây áp lực tâm lý. Sau đó, chúng yêu cầu “chuyển tiền chứng minh trong sạch” hoặc cài đặt phần mềm “phục vụ điều tra” nhằm chiếm đoạt tài sản.

An toàn trên không gian số không đến từ may mắn mà đến từ sự hiểu biết và chủ động. Khi hành lang pháp lý, công nghệ phòng vệ và kỹ năng người dùng được kết hợp đồng bộ, "tấm khiên số 3 lớp” mới phát huy hiệu quả.

Khi làm hồ sơ tuyển dụng gửi cho các công ty, doanh nghiệp, người dân cần kiểm tra rõ các thông tin về việc tuyển dụng trên website chính thức của công ty hoặc số đường dây nóng.

Công an Lai Châu đã vượt hơn 2.000km triệt phá Chuyên án 0525L về lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng, quy mô xuyên quốc gia. Quá trình phá án đã bắt giữ hơn 60 đối tượng, có 54 người bị bắt giữ khi đang hoạt động phạm tội tại khu vực đồi Bokor, thuộc quần thể Công viên sinh thái Bokor, tỉnh Kampot, Vương quốc Campuchia.

Thời gian gần đây, “bắt cóc online” nổi lên như một loại tội phạm mới với các nạn nhân được nhắm đến là học sinh, sinh viên. Khi sập bẫy, họ thường bị các đối tượng khống chế để chiếm đoạt tài sản. Để cảnh báo, cơ quan chức năng đã nhận diện một số hành vi cũng như cách để thoát khỏi cạm bẫy.

Vấn nạn lừa đảo trực tuyến đang diễn biến ngày càng phức tạp, trở thành một thách thức an ninh phi truyền thống nghiêm trọng, gây thiệt hại nặng nề về kinh tế và gây bất ổn tâm lý xã hội.

Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an) cảnh báo thủ đoạn các đối tượng có thể sử dụng để thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lợi dụng sự cố an ninh mạng xảy ra tại Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia (CIC) ngày 10/9 vừa qua.

Thời gian gần đây, lực lượng chức năng liên tiếp ghi nhận nhiều vụ lừa đảo tinh vi với thủ đoạn mới “bắt cóc online”. Các đối tượng lừa đảo đã lợi dụng công nghệ cao để dựng nên những kịch bản giả mạo đầy kịch tính, đánh vào tâm lý tình cảm gia đình nhằm chiếm đoạt tài sản.

Chỉ trong ít ngày cuối tháng 7, Công an xã Vĩnh Lại và Công an xã Hà Bắc (thành phố Hải Phòng) đã kịp thời phối hợp, ngăn chặn thành công 2 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua không gian mạng giúp người dân giữ lại hàng trăm triệu đồng.

Việc chia sẻ ảnh chụp căn cước công dân sau sáp nhập địa giới hành chính có thể khiến người dùng mạng xã hội tiềm ẩn nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân. Các dữ liệu này có thể bị kẻ xấu sử dụng để thiết lập hồ sơ cá nhân nhằm giả mạo, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc làm các giấy tờ giả.

Gần đây, có các đối tượng lừa đảo mạo danh cán bộ bảo hiểm xã hội gọi điện thoại, nhắn tin, hoặc gửi các đường link không rõ nguồn gốc yêu cầu người dân và các đơn vị sử dụng lao động cập nhật thông tin bảo hiểm xã hội. Đây là thủ đoạn nhằm lợi dụng, lừa đảo nhằm chiếm đoạt thông tin cá nhân và tài sản của người dân.

Mùa du lịch nghỉ hè năm 2025 chính thức vào vụ, lợi dụng nhu cầu tìm kiếm vé máy bay, combo du lịch, khu du lịch, khách sạn, khu nghỉ dưỡng… của người dân tăng cao, cũng là lúc các đối tượng lừa đảo đẩy mạnh các thủ đoạn nhằm chiếm đoạt tài sản của người dân.

Lợi dụng việc sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính các tỉnh, thành phố từ ngày 1/7/2025, đã xuất hiện các đối tượng giả danh cơ quan công an gọi điện cho người dân cập nhật thông tin dữ liệu dân cư nhằm chiếm đoạt tài sản, thông tin của người dân.

Bảo hiểm xã hội Việt Nam thông báo về việc có website giả mạo có tên miền, giao diện, hình ảnh tương tự với Cổng Dịch vụ công trực tuyến của cơ quan này gây nhầm lẫn, có thể bị sử dụng để thực hiện các hành vi lừa đảo, đánh cắp thông tin cá nhân của người dân.

Các trung tâm lừa đảo trực tuyến sử dụng nạn nhân bị buôn người đang lan rộng từ Đông Nam Á ra khắp các châu lục, tạo thành một cuộc khủng hoảng nhân đạo toàn cầu. Công nghệ AI hiện là công cụ tiếp tay đắc lực cho các mạng lưới tội phạm này.

Ngày 6/5, nền tảng nCademy của Hiệp hội an ninh mạng quốc gia (NCA) đã chính thức mở khóa học miễn phí đầu tiên cho người dùng cá nhân. Chỉ sau 2 ngày, khóa học đã nhanh chóng thu hút được hơn 34.900 người tham gia.

Thời gian qua, một số tổ chức, cá nhân lừa đảo tài chính qua internet đã sử dụng các thủ đoạn như: Mạo danh sàn chứng khoán, quỹ đầu tư có uy tín, gọi điện chào mời, dụ dỗ tham gia đầu tư tiền ảo, chứng khoán. Chúng giả danh sàn thương mại điện tử cần tuyển cộng tác viên bán hàng online mà không cần đầu tư vốn, không phải cọc tiền, hoa hồng và lợi nhuận sẽ tăng lên nếu lôi kéo được nhiều người khác tham gia.

Ngày 27/4, Hàn Quốc kêu gọi người dân nước này cảnh giác và đặc biệt thận trọng đối với loại tội phạm lừa đảo trực tuyến bằng giọng nói khi tổng thiệt hại từ loại tội phạm này trong ba tháng đầu năm 2025 tăng gấp hai lần so với cùng kỳ năm 2024.

Thời gian qua, tình hình tội phạm lừa đảo có chiều hướng gia tăng với những phương thức và thủ đoạn tinh vi, linh hoạt, khó lường. Đặc biệt, các đối tượng này sử dụng triệt để các công cụ công nghệ cao khiến công tác đấu tranh, ngăn chặn gặp nhiều khó khăn. Người dân bên cạnh việc nâng cao cảnh giác thì cũng cần trang bị những kiến thức cơ bản để có thể nhận diện và tự bảo vệ mình.

Theo phóng viên TTXVN tại Bangkok, một sắc lệnh khẩn cấp mới yêu cầu các tổ chức tài chính, nhà khai thác viễn thông và chủ sở hữu nền tảng truyền thông xã hội phải chia sẻ trách nhiệm nếu không ngăn chặn được các vụ lừa đảo đã chính thức có hiệu lực tại Thái Lan từ ngày 13/4.

Hiện nay, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường với nhiều thủ đoạn mới, tinh vi. Trong đó, lợi dụng lòng tốt của các nhà hảo tâm, truyền thống tốt đẹp của người Việt Nam “lá lành đùm lá rách”, “nghĩa đồng bào”, một số kẻ xấu đã có hành vi đội lốt “từ thiện” nhằm thu lợi bất chính, gây mất niềm tin của xã hội.

Điện thoại thông minh ngày càng trở nên phổ biến ở vùng cao tỉnh Bắc Kạn. Bên cạnh những lợi ích thì những chiếc điện thoại kết nối mạng cũng tiềm ẩn nguy cơ trở thành môi trường lý tưởng cho những kẻ lừa đảo. Do mặt bằng dân trí chưa đồng đều, thiếu thông tin, cho nên nhiều người dân đã bị kẻ xấu lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Tin lời người quen qua mạng xã hội, anh Nguyễn H.Th. ở Hà Nội đã mất tổng cộng 116 triệu đồng sau nhiều lần chuyển khoản để nhận lại tiền hoa hồng thông qua việc đánh giá sản phẩm du lịch. Theo anh Th., sau 1-2 lần đầu nhận được hoa hồng như đã cam kết để tạo lòng tin, anh đã bị đối tượng dụ dỗ, dùng nhiều chiêu trò để buộc phải nạp số tiền lớn hơn.

Chiều 19/3, Hiệu trưởng Trường Đại học Phú Yên Trần Lăng cho biết, sáng cùng ngày, trên mạng xã hội xuất hiện văn bản giả mạo thông báo của nhà trường về việc tuyển sinh Chương trình trao đổi sinh viên năm 2025-2026. Ông Trần Lăng khẳng định: Văn bản này không phải do Trường Đại học Phú Yên ban hành và có thông tin sai lệch.

Trong khuôn khổ chương trình ký kết thỏa thuận hợp tác chiến lược "Chống lừa đảo và tăng cường an toàn không gian số" giữa Hội Thanh niên Khuyết tật Việt Nam, Công ty Cổ phần Tập đoàn giải trí Đại Dương (OEG), Doanh nghiệp xã hội Chống lừa đảo (chongluadao.vn) sáng 27/2 tại Hà Nội, chuyên gia Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) đã đưa ra nhiều cảnh báo, hướng dẫn để tránh hậu quả từ các cú click chuột tưởng chừng vô hại.