Chăm lo sức khỏe người nghèo

Chính sách thiết thực đối với người nghèo

Một khảo sát gần đây cho thấy, trong khoảng  mười năm trở lại đây, tình hình ốm đau của đối tượng người giàu đã giảm 30% thì với người nghèo vẫn giữ nguyên và có chiều hướng phát triển. Tăng trưởng kinh tế phải đi liền với công bằng xã hội; trong đó có vấn đề chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Quyết định số 139 của Thủ tướng Chính phủ về  KCB cho người nghèo đã sớm đi vào cuộc sống.

Bác sĩ  Lường Văn Kiên, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Điện Biên cho biết: Năm 2003, khi chưa tách tỉnh, Lai Châu triển khai thực hiện Quyết định 139 ở 156 xã, phường trong tỉnh bằng hình thức cấp thẻ BHYT và một số ít thực thanh, thực chi. Là một tỉnh miền núi vùng cao, kinh tế chậm phát triển, không ít xã tỷ lệ nghèo đói còn chiếm hơn 35%, cho nên sau khi xác định đối tượng, tỉnh Lai Châu  mua thẻ BHYT cho hơn 525 nghìn người với mệnh giá 50 nghìn đồng/ thẻ (chiếm 82% số dân toàn tỉnh), bao gồm cả  trẻ em dưới sáu tuổi. Thành lập từ đầu năm 2004, Lai Châu có thêm huyện Than Uyên (từ Lào Cai nhập về). Dù còn bộn bề công việc, đầu tháng 4, UBND lâm thời tỉnh Lai Châu quyết định thành lập ban quản lý quỹ KCB cho người nghèo và dự định chậm nhất đến ngày 30-6 hoàn tất việc mua và cấp thẻ BHYT cho hơn 240 nghìn đối tượng nghèo với mệnh giá 50 nghìn đồng/thẻ.

Nghệ An, một tỉnh có 19 huyện, thành phố và thị xã với số dân khoảng ba triệu người, đối tượng nghèo phần lớn tập trung ở hơn mười huyện miền núi vùng cao và bán sơn địa. Trưởng phòng thu Bảo hiểm xã hội tỉnh Nghệ An Trần Văn Nguyên cho biết: Năm 2003, đối tượng người nghèo được thụ hưởng chế độ KCB hơn 340 nghìn người. Nhưng do sự phối hợp thiếu đồng bộ giữa liên ngành lao động - thương binh và xã hội, tài chính - vật giá, bảo hiểm xã hội và y tế  cho nên mới thực hiện cấp 277 nghìn 700 thẻ BHYT và phiếu KCB cho người nghèo. Số đối tượng yêu cầu  được cấp thẻ BHYT và phiếu KCB cho người nghèo ở Nghệ An năm 2004 hơn 654 nghìn người (chưa kể số trẻ em dưới sáu tuổi). Liệu Nghệ An sẽ thực hiện được bao nhiêu khi nguồn quỹ KCB cho người nghèo năm nay chỉ có 29 tỷ đồng.

Theo Quyết định 139 và Thông tư liên tịch số 14/2003/TTLT/BYT-BCT hướng dẫn đối tượng được hưởng chế độ KCB cho người nghèo bao gồm: người nghèo theo quy định hiện hành của Bộ LĐTB và XH đối với nhân dân các xã thuộc Chương trình 135 của Chính phủ, đồng bào các dân tộc thiểu số vùng Tây Nguyên và sáu tỉnh đặc biệt khó khăn của miền núi phía bắc. Quỹ KCB cho người nghèo được UBND các tỉnh, thành phố thành lập với mức ít nhất 70 nghìn đồng/người/năm, trong đó 75% số ngân sách Nhà nước đảm nhiệm, còn lại  huy động sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. Dự tính ban đầu, tổng số đối tượng cần được thụ hưởng chế độ KCB theo Quyết định 139 trong cả nước  khoảng 14,6 triệu người. Với sự nỗ lực cố gắng, năm 2003, số đối tượng thụ hưởng được xác định  hơn 13,5 triệu người (chiếm 16,8% số dân cả nước). Trong đó, đối tượng thụ hưởng cao so với dân số là các tỉnh miền núi phía bắc 36,6%, khu vực Tây Nguyên 34%, sau đó là các tỉnh Bắc Trung Bộ gần 17% và đồng bằng sông Cửu Long hơn 13%. Dự toán kinh phí cần  có cho quỹ KCB năm 2003 là 1.025 tỷ đồng, ngân sách Nhà nước bảo đảm 769 tỷ đồng (chiếm 75%). Tuy nhiên, thực tế mới giải quyết được 522 tỷ đồng (đạt khoảng 68%).

Những việc cần tiếp tục triển khai thực hiện

Quyết định 139 của Thủ tướng Chính phủ  giúp cho nhiều triệu người nghèo trên khắp mọi miền đất nước đỡ phần khó khăn khi ốm đau phải đến các cơ sở y tế KCB.

Chị Quàng Thị Muôn ở xã Nà Tấu, huyện Tuần Giáo (Điện Biên) tâm sự: Bây giờ trong nhà có người ốm đau thì không phải đi xa 40-50 cây số để lên huyện nữa mà có thẻ BHYT được cấp, cho nên chỉ cần đến trạm y tế xã là KCB được,  mặc dù thuốc men ít thôi.

Bác sĩ Trần Viết Thủy, Giám đốc Trung tâm y tế huyện Thanh Chương (Nghệ An) cho biết: Từ khi người nghèo được phát thẻ BHYT (mệnh giá 30 nghìn đồng/thẻ) lượng người đến KCB tại trung tâm tăng 20-30%.

Tuy nhiên, hơn một năm thực hiện chính sách KCB cho người nghèo, không kể một số ít địa phương như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Bình Dương huy động thêm khoảng 20 tỷ đồng bổ sung vào quỹ thì phần lớn quỹ KCB cho người nghèo chủ yếu dựa vào nguồn ngân sách Nhà nước, thậm chí một số nơi còn cắt giảm hoặc chưa giải ngân được. Điều đó cắt nghĩa vì sao đến nay, một số tỉnh miền núi phía bắc vẫn còn hàng triệu người chưa được hưởng chính sách KCB theo Quyết định 139. Hơn một năm triển khai chế độ KCB cho người nghèo cho thấy, hàng chục tỉnh áp dụng thực thanh, thực chi "quá chặt chẽ" cho nên không ít nơi chỉ tiêu kinh phí quỹ cho đối tượng thụ hưởng rất thấp hoặc chưa triển khai được (như Lạng Sơn, Hưng Yên, Bạc Liêu, An Giang, Phú Thọ, Hòa Bình, Tuyên Quang). Điều đó làm hạn chế hiệu quả của công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho người nghèo. Bởi vậy nhiều ý kiến cho rằng, cần áp dụng hình thức mua BHYT cho đối tượng được thụ hưởng. Có thẻ BHYT, người nghèo cảm thấy bình đẳng hơn với các trường hợp có thẻ BHYT khác. Đồng thời, dùng quỹ mua thẻ BHYT cho người nghèo là góp phần thực hiện chủ trương của Nhà nước về BHYT toàn dân vào năm 2010.

Thực hiện BHYT cho người nghèo ở tất cả các tuyến, không chỉ giúp họ được KCB  kịp thời (nhất là tuyến cơ sở) mà còn tránh phải đi xa, giảm tốn kém. Điều đó  đòi hỏi mạng  lưới y tế cơ sở cần được đầu tư, củng cố và hoàn thiện hơn nhất là địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa. Mặt khác thủ tục thanh toán cho đối tượng có thẻ BHYT khi bệnh nặng phải chuyển tuyến lên KCB ở bệnh viện T.Ư cần được cải tiến một cách phù hợp. Thực tế có tình trạng một số bệnh viện, người bệnh đến điều trị phải chi trả viện phí như người không có BHYT, sau đó sẽ thanh toán chứng từ tài chính với Ban quản lý quỹ của địa phương. Cách này thuận lợi cho các bệnh viện trong việc quản lý, hạn chế thất thoát nhưng lại gây phiền toái, khó khăn cho người bệnh nghèo vì họ không có đủ tiền để chi trả cho cơ sở y tế trước khi được quỹ thanh toán. Và "mức trần" chi trả của BHYT như lâu nay là quá thấp, cần được  nâng lên nhằm bảo đảm chất lượng điều trị cho đối tượng "nhà nghèo bệnh trọng" khi phải nằm viện lâu  ngày.

Hàng chục  địa phương  sở dĩ triển khai chậm hoặc chưa triển khai được chính sách KCB cho người nghèo, có nguyên nhân phức tạp vòng vèo trong quá trình làm thủ tục,  từ khâu xác định đối tượng đến khi cấp, phát thẻ BHYT hay  phiếu KCB cho người nghèo. Điều này cần được nghiên cứu, cải tiến sao cho đơn giản, thông thoáng hơn để bảo đảm cho hàng triệu người nghèo, nhất là vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn  được hưởng thụ đầy đủ chính sách của Đảng, Nhà nước.