Cấp phiếu lý lịch tư pháp theo hướng thuận tiện hơn

Tại hội nghị toàn quốc tổng kết 5 năm thi hành Luật Lý lịch tư pháp (LLTP) vừa qua, Bộ Tư pháp cho biết: Tính đến hết tháng 12-2015, Trung tâm LLTP quốc gia đã cấp 536 phiếu cho người nước ngoài có thời gian cư trú tại Việt Nam; các sở tư pháp đã cấp hơn 1,2 triệu phiếu LLTP.

Giải quyết thủ tục hành chính tại bộ phận một cửa Công an quận Đống Đa (Hà Nội). Ảnh: TRẦN HẢI
Giải quyết thủ tục hành chính tại bộ phận một cửa Công an quận Đống Đa (Hà Nội). Ảnh: TRẦN HẢI

Giám đốc Trung tâm LLTP quốc gia Hoàng Quốc Hùng cho rằng, dù đã giải quyết được một số lượng lớn yêu cầu cấp phiếu LLTP, nhưng tình trạng chậm thời hạn cấp phiếu vẫn diễn ra phổ biến tại trung tâm và hầu hết các sở tư pháp. Theo báo cáo, ngoài hai sở tư pháp không chậm thời hạn cấp phiếu cùng năm, các sở còn lại đều chậm thời hạn cấp phiếu. Ở bảy địa phương, tỷ lệ chậm thời hạn cấp phiếu chiếm từ 39% đến 62%.

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, các quan hệ xã hội cũng ngày càng phong phú và đa dạng. Phiếu LLTP được coi là giấy tờ pháp lý quan trọng chứng minh cá nhân có hay không có án tích, bị cấm hay không cấm đảm nhiệm chức vụ khi tham gia vào các quan hệ pháp lý. Vì vậy, hiện nay có nhiều văn bản của Nhà nước ta quy định phải có phiếu LLTP khi tham gia vào các quan hệ pháp lý, theo đó, phiếu LLTP trở thành một trong những giấy tờ bắt buộc phải có của cá nhân.

Theo tinh thần Hiến pháp 2013 đề cao quyền con người, trong đó quy định rõ mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân; thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân được pháp luật bảo đảm an toàn, ý kiến đại biểu một số bộ, ngành phản ánh về quy định về quyền yêu cầu cấp phiếu số 2 hiện nay thể hiện cả những án tích đã được xóa của người từng bị kết án. Quy định phiếu số 2 chỉ cấp cho cơ quan tố tụng và cấp theo yêu cầu của cá nhân để người đó biết nội dung về LLTP của mình, tuy nhiên trong thực tiễn triển khai, quy định này đã bị lạm dụng khi một số cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài yêu cầu công dân Việt Nam và người nước ngoài có thời gian cư trú ở Việt Nam phải nộp phiếu số 2 khi xin thị thực nhập cảnh...

Nhiều người dân cho rằng, trình tự, thủ tục cấp phiếu LLTP còn nhiều bất cập, gây khó khăn, trở ngại cho người dân và gây lúng túng cho cơ quan giải quyết yêu cầu. Theo quy định, cá nhân phải nộp hồ sơ yêu cầu cấp phiếu LLTP và nhận kết quả trực tiếp tại cơ quan có thẩm quyền cấp phiếu. Phương thức cấp phiếu này đã làm tăng chi phí, gây những khó khăn nhất định cho người yêu cầu cấp phiếu đang học tập, lao động, cư trú ở nước ngoài hoặc cư trú ở xa nơi đăng ký hộ khẩu thường trú… Báo cáo của Trung tâm LLTP quốc gia cho biết, từ tháng 12-2015, Trung tâm đã phối hợp Cục Hồ sơ nghiệp vụ cảnh sát (C53 Bộ Công an) thử nghiệm tra cứu, xác minh thông tin thông qua việc sử dụng phần mềm kết nối giữa Trung tâm, C53 Bộ Công an và các sở tư pháp. Việc thử nghiệm được thực hiện tại trung tâm và 31 sở. Mô hình “kiềng ba chân” nói trên được áp dụng cho những trường hợp tra cứu, xác minh phức tạp, như công dân Việt Nam cư trú ở nhiều nơi, có thời gian cư trú ở nước ngoài và người nước ngoài có yêu cầu cấp phiếu. Mô hình này dùng phần mềm tra cứu án tích kết hợp máy scan tốc độ cao để truyền trực tiếp qua in-tơ-nét, yêu cầu tra cứu thông tin LLTP, hồ sơ của đương sự từ sở tư pháp về C53 Bộ Công an và Trung tâm LLTP quốc gia. C53 Bộ Công an có trách nhiệm tra cứu, trả kết quả xác minh án tích về Trung tâm LLTP quốc gia ngay trong ngày. Sau khi rà soát, đối chiếu với cơ sở dữ liệu, giám đốc trung tâm sẽ ký công văn trả lời kết quả tra cứu, xác minh rồi truyền qua in-tơ-nét về sở tư pháp các địa phương. Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Khánh Ngọc nêu, giải pháp trên được sự hưởng ứng lớn từ phía người dân. Thời gian tới, mô hình này được áp dụng đại trà, điều đó giúp tạo bước tiến tích cực trong công tác cấp phiếu.

Một trong những vấn đề hạn chế hiện nay liên quan tình trạng tồn đọng thông tin chưa được xử lý, cập nhật vào Cơ sở dữ liệu LLTP còn khá lớn. Hiện vẫn còn khoảng 41% thông tin chưa được lập LLTP, cập nhật thông tin LLTP bổ sung; hoạt động lưu trữ hồ sơ LLTP bằng giấy chưa đi vào nền nếp, thiếu sự thống nhất và đồng bộ. Dữ liệu LLTP điện tử được tạo lập vẫn còn sai sót, thiếu chính xác, thiếu đồng bộ, gây ảnh hưởng chất lượng cơ sở dữ liệu LLTP... Bên cạnh đó, tình trạng trễ hạn trả lời kết quả tra cứu, xác minh thông tin của cơ quan chức năng diễn ra tại hầu hết các tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư; việc thực hiện giải pháp “kiềng ba chân” có những điểm chưa thống nhất, đồng bộ với các văn bản pháp luật về LLTP và đang ở giai đoạn thử nghiệm. Vì vậy, cần tổ chức sơ kết, đánh giá kết quả thử nghiệm để đưa ra phương án tối ưu, trên cơ sở đó, báo cáo lãnh đạo Bộ Công an và Bộ Tư pháp thống nhất thực hiện.

Thời gian tới, nhiều đại biểu bộ, ngành đề nghị tiếp tục hoàn thiện pháp luật về LLTP. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định phải bảo đảm quyền công dân, quyền con người, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho cá nhân, cơ quan, tổ chức có yêu cầu cấp phiếu LLTP. Cụ thể, sửa đổi Luật LLTP theo hướng thống nhất, đồng bộ với quy định có liên quan của Bộ luật Hình sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Hơn nữa, việc sửa đổi, bổ sung luật này cần gắn công tác xây dựng, quản lý, vận hành cơ sở dữ liệu LLTP với việc đẩy mạnh cải cách hành chính về thủ tục cấp phiếu LLTP, đáp ứng tốt nhất yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức, bảo đảm cho người dân có quyền lựa chọn bất cứ cơ quan có thẩm quyền cấp phiếu LLTP nào, cung cấp dịch vụ công trực tuyến trong việc cấp phiếu LLTP cho người dân.

Tại Trung tâm LLTP quốc gia đã nhận được 765.408 thông tin LLTP bằng văn bản giấy và dưới dạng điện tử, trong đó xử lý sơ bộ 758.967 thông tin (chiếm khoảng 99,15% số thông tin nhận được); đối với thông tin chứng tử, thay đổi cải chính hộ tịch, Trung tâm đã xử lý, cập nhật 47.316 trong số 52.154 thông tin (chiếm hơn 90% số thông tin nhận được). Bên cạnh đó, tại các sở tư pháp đã xử lý sơ bộ 1.806.081 trong số 1.973.411 thông tin LLTP nhận được (chiếm khoảng 91%).