Bốn nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường sông Kỳ Cùng

ND - Sông Kỳ Cùng bắt nguồn từ vùng núi Bắc Xa, Ðình Lập có độ cao hơn 1.166m, là con sông lớn nhất của tỉnh Lạng Sơn. Hằng năm, con sông bồi đắp lượng phù sa khổng lồ, tạo nên những cánh đồng trù phú dọc hai ven sông. Tuy nhiên, vài năm gần đây, môi trường trên con sông đang đứng trước  nguy cơ bị hủy diệt, do chính con người gây ra.

Nguyên nhân thứ nhất là do khai thác than. Không phải đến bây giờ mà nhiều năm qua, người dân sống dọc hai ven sông thỉnh thoảng lại chứng kiến cảnh cá, tôm, cua chết, rải rác, có lúc hàng loạt. Ðặc biệt, từ cuối tháng 10 đến nay, trên đoạn sông hơn 20 km, từ xã Tú Ðoạn, Lộc Bình, đến TP Lạng Sơn, tôm, cá loại nhỏ chết rải rác trên sông. Anh Dương Quốc Hiệp, trú tại thôn Bản Ngà, Gia Cát (Cao Lộc), nhà ngay sát mép sông, lo âu nói: Khi ra sông thấy nước từ mầu đục trở thành mầu xanh xám, do nước sông không chảy xiết, cho nên có chỗ nước trong, đục phân biệt rất rõ. Nhiều người dân thấy cá chết đã ra sông nhặt, vớt cá, mỗi người được từ một đến hai kg. Anh Vi Văn Dâng, người cùng bản nhặt được 10 kg, đủ các loại cá, tôm, cua...

Tại xã Xuân Lễ (Lộc Bình) chiều 12-11 vừa qua, cũng có hàng trăm người ra sông vớt cá chết, một số người sau khi ăn thấy có hiện tượng đau bụng, tiêu chảy, nôn mửa...

Qua tìm hiểu, hầu như người dân ở hai bên sông đều nói đó là do nước a-xít, được thải ra từ Mỏ than Na Dương. Tìm hiểu nguyên nhân này, chúng tôi được biết: Mỏ than Na Dương có nồng độ lưu huỳnh chiếm 6%, các chất phốt-pho, kẽm... dễ bốc cháy, khi gặp nước mưa, nước có nồng độ a-xít cao, nếu không được khử, loại nước này gây ô nhiễm môi trường nước rất nặng, đủ làm cho cá, tôm chết hàng loạt.

Những năm gần đây, Công ty TNHH một thành viên Than Na Dương, mở rộng khai thác phục vụ Nhà máy nhiệt điện Na Dương. Khu vực khai trường than lộ thiên của mỏ Than Na Dương rộng hơn một triệu km2, trong đó, lòng moong thấp hơn mặt nước biển hàng trăm mét và luôn có lưu lượng nước trong moong từ 300 đến 400 nghìn m3 nước. Vào thời điểm mùa mưa, bình quân mỗi ngày, mỏ phải bơm hơn 2.800 m3 nước từ lòng moong để xử lý. Công ty đã nỗ lực khắc phục hạn chế mức độ ô nhiễm trước khi xả nước ra môi trường tự nhiên.

Theo anh Phạm Ðức Thiện, Giám đốc công ty: Mặc dù đã hết sức cố gắng đầu tư trang thiết bị để xử lý nước thải từ khu vực khai trường, nhưng hiện tại  nước thải trước khi vào môi trường mới đạt ở mức tương đối "có thể" cho phép. Trong thời gian tới, công ty sẽ đầu tư hệ thống xử lý nước thải hoàn thiện hơn. Anh Phạm Ðức Thiện cho biết thêm thời gian gần đây, qua kiểm tra tại khu vực nước mỏ thải ra không thấy hiện tượng cá, tôm chết, nhưng lại xảy ra ở khu vực hạ lưu nên cần được làm rõ nguyên nhân, vì hiện nay, một số người dân trong khu vực có sử dụng một số loại thuốc để đánh bắt, tôm, cá...

Thứ hai là, do người dân sử dụng "thuốc diệt côn trùng 558". Lợi dụng các con suối chảy ra sông hoặc các nhánh sông vơi cạn, một số người dân, nằm dọc hai ven sông từ thị trấn Lộc Bình đến địa phận xã Song Giáp (Văn Quan), đã sử dụng một số thuốc thả xuống sông suối, để bắt lấy tôm, cá. Loại thuốc này có ký hiệu tạm dịch:"thuốc diệt côn trùng 558", do Trung Quốc sản xuất. Thuốc được bày bán công khai tại các chợ, vùng nông thôn, chỉ cần bỏ ra 2.500 đồng là mua được một hộp có 10 ống, và một ống thuốc bỏ xuống sông, suối là hàng chục m3 nước bị ô nhiễm, cá  rạt vào bờ. Khi đó chỉ cầm vợt bắt lấy tôm, cá loại nhỏ. Các loại cá này, khi chết mắt lồi ra, khi mổ mật bị vỡ, người ăn vào đau bụng, nôn nao...

Thứ ba là, do đánh bắt cá bằng xung điện. Các đối tượng dùng một bình ắc-quy loại từ 12 đến 24 vôn, kích qua một bộ biến áp, sẽ nâng dòng điện một chiều từ 800 lên 1.500 vôn. Người đánh cá ngồi trên thuyền, mảng, chỉ cần gí dòng điện xuống độ sâu từ 8 đến 15 m là cá chết nổi lên hàng loạt. Ở một số trạm bơm điện, lợi dụng đêm tối, cán bộ trông coi trạm còn dùng điện để đánh bắt cá. Ngoài ra những đối tượng chuyên đánh bắt cá trên sông Kỳ Cùng còn đầu tư mua lưới úp, trị giá mỗi chiếc từ 10 đến 15 triệu đồng; chiều rộng khoảng 30 m, dài 50 m, lưới này được đánh úp từng đoạn sông, bắt được tất cả các loại cá từ ba đến bốn cm trở lên.

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết riêng đoạn sông từ TP Lạng Sơn đến thị trấn Lộc Bình có bốn nhóm, gồm 16 đối tượng chuyên đánh bắt cá, tôm bằng các loại thuốc, đánh bằng điện, lưới. Họ thường hoạt động vào ban đêm từ 20 giờ đến ba giờ sáng, cá đánh bắt được, chuyển cho các nhà hàng, khách sạn, các loại cá nhỏ hơn thì được bán trên các chợ của TP Lạng Sơn, chợ trung tâm huyện. Bức xúc về mối hiểm họa hủy diệt trên sông Kỳ Cùng, anh Hoàng Thế Quang, Chánh tòa hình sự, Tòa án Nhân dân tỉnh nói: Vào những ngày nghỉ, tôi thường cùng một số anh em ra sông đánh cá bằng chài, được chứng kiến những cảnh đánh bắt cá trên tôi thấy rất nguy hiểm đến tính mạng con người cũng như việc hủy hoại môi trường. Thực tế là nhiều loại cá quý hiếm trên sông như: cá anh vũ, các loại cá da trơn, cá chép đỏ... đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Thứ tư là, do tình trạng khai thác cát, đá bừa bãi trên sông. Hiện có hai trạm khai thác cát, sỏi, sa khoáng, với quy mô lớn, nằm trên địa bàn cầu Bản Trại, Tràng Ðịnh và cầu Tân Liên, Cao Lộc. Mỗi ngày hai trạm này vô tư khai thác hàng trăm m3 cát, sỏi, phục vụ cho các công trình xây dựng của tỉnh.

Thời gian qua,  khi  đi tìm hiểu nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường ở một số xã dọc ven sông như xã Xuân Mãn, Xuân Tình, Lộc Bình; Sông Giáp, Văn Quan, ở đâu chúng tôi cũng nhận được câu trả lời của những người có thẩm quyền là có biết, nhưng lại không có các biện pháp, kiến nghị, ngăn chặn. Sự thờ ơ của các cấp ủy, chính quyền ở một số địa bàn có dòng sông chảy qua cần được chấn chỉnh. Chúng tôi được biết Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh đã tiến hành lấy các mẫu nước ô nhiễm gửi xuống Trung tâm phân tích và môi trường Viện Hóa học công nghiệp. Ðồng thời mời Ban lãnh đạo Công ty TNHH một thành viên Than Na Dương để lập biên bản vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Từ thực trạng nói trên đề nghị các ngành chức năng của tỉnh cần có các biện pháp kiên quyết ngăn chặn các nguy cơ hủy diệt môi trường, đem lại sự bình yên, môi trường trong sạch trên dòng sông Kỳ Cùng.