Cho đến thời điểm hiện nay, ngoại trừ tỉnh An Giang đã tiêm ngừa bệnh LMLM cho tổng đàn gia súc đạt 80%, các tỉnh khác chỉ mới tiêm ngừa đạt từ 20 đến 40%.
Từ khoảng tháng 2-2006, các ổ dịch LMLM đã xuất hiện tại tất cả các tỉnh, thành phố tại ÐBSCL. Tính đến cuối tháng 4-2006, các tỉnh như An Giang, Kiên Giang, Sóc Trăng, Trà Vinh, Cà Mau và Bạc Liêu tuyên bố khống chế được dịch LMLM; còn lại các tỉnh Ðồng Tháp, Vĩnh Long và TP Cần Thơ vẫn chưa khống chế được dịch LMLM ở gia súc. Ðáng chú ý là các quận trung tâm của TP Cần Thơ như Ninh Kiều, Bình Thủy và huyện Thốt Nốt với 22 con heo bị nhiễm bệnh LMLM. Một trong những lúng túng của công tác phòng, chống bệnh gia súc LMLM lây lan trên diện rộng là cách xử lý tiêu hủy không triệt để, thiếu quyết tâm, khi phát hiện gia súc bị bệnh LMLM thì cách thức xử lý hiện nay vẫn là tiêm thuốc điều trị bệnh, bởi vì nếu đem tiêu hủy gia súc thì chưa có chủ trương của UBND tỉnh về chi tiền hỗ trợ cho người chăn nuôi.
Thời gian vừa qua, các chi cục thú y mới chỉ mạnh tay xử lý tiêu hủy gia súc mắc bệnh LMLM trên khâu vận chuyển từ tỉnh, thành phố khác đến địa phương mình, còn việc áp dụng tiêu hủy số gia súc nhiễm bệnh LMLM trên địa bàn mình thì hết sức trù trừ, thậm chí không dám làm. Việc điều trị bệnh cho gia súc đã bị bệnh LMLM hoàn toàn mang tính đối phó, tuy gia súc lành bệnh nhưng trùng bệnh vẫn còn trong cơ thể gia súc và nguy cơ tái phát còn nặng nề.
Tại ÐBSCL, với tập quán chăn nuôi gia súc nhỏ lẻ, một hộ nuôi bốn, năm con trâu, bò, đàn heo khoảng chục con, rất ít trang trại chăn nuôi gia súc quy mô lớn vài trăm con nên khó kiểm dịch và tiêm phòng bệnh một cách đại trà. Người dân chưa nghiêm túc chấp hành tiêm phòng gia súc khi xảy ra dịch bệnh, rồi việc vận chuyển gia súc từ địa phương này qua địa phương khác với nhiều đường ngang lối tắt, vùng sâu, vùng xa, sâu trong kênh rạch, mặt khác trách nhiệm chính quyền cơ sở huyện, xã đối với công tác phòng, chống dịch LMLM không cao, trong lúc virus LMLM lây lan khá nhanh, các ổ dịch chưa khống chế và chưa kiểm soát được.
Một vấn đề đặt ra hiện nay là công tác cập nhật thông tin phòng, chống dịch bệnh gia súc LMLM từ các chi cục thú y chưa kịp thời. Cũng có lý do là cán bộ thú y tại các xã mỏng nên không thể kiểm soát được diễn biến dịch LMLM ở gia súc trên địa bàn, việc báo cáo về Chi cục Thú y không đầy đủ, lại chậm trễ. Hiện nay Trung tâm Thú y vùng như "ngồi trên đống lửa, chẳng biết dịch bệnh bùng phát lúc nào", toàn bộ cán bộ, kỹ thuật viên đều đổ về nông thôn để nắm tình hình và tham gia công tác tiêm phòng bao vây gia súc bị bệnh LMLM.
Ông Lâm Văn Tẻng, nông dân ở huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu bức xúc: "Vaccine chích ngừa bệnh LMLM cũng đâu phải là rẻ, nhà có chục con trâu, bò, heo thì chích ngừa tới cả vài trăm nghìn đồng, mà bệnh cũng chưa tới. Ðâu đến mức phải đem gia súc trị giá vài ba triệu đi thiêu hủy. Chích thuốc là hết bệnh chớ có sao đâu, ăn thịt cũng chẳng chết người, chuyện thường gặp mà (!)", Trường hợp biết gia súc nuôi bị bệnh LMLM, người dân tự xẻ thịt, không qua lò mổ, rồi tự đem tiêu thụ bằng ghe hàng tạp hóa, xe đẩy, chưa kể trường hợp trộn lẫn thịt bị dịch bệnh vào các tiệm bán thịt heo, bò... để rồi phát tán virus gây bệnh trên diện rộng. Nông dân vẫn chưa thấy hết tính cấp thiết và trách nhiệm của bản thân gia đình trong việc phòng ngừa dịch bệnh gia súc LMLM. Ðiều này cho thấy công tác tuyên truyền hậu quả kinh tế-xã hội của dịch bệnh này tại vùng nông thôn vẫn còn chung chung, chưa vào dân.
Chỉ một số địa bàn biên giới thuộc tỉnh An Giang được hưởng chính sách hỗ trợ vaccine tiêm ngừa bệnh LMLM, còn lại phần lớn các địa phương khác tại ÐBSCL đều phải do người dân tự lực. Trước nguy cơ dịch bệnh gia súc LMLM bùng phát, người dân lại chấp hành chưa nghiêm túc việc tiêm phòng dịch LMLM thì vấn đề tiêm phòng bao vây cô lập ổ dịch bệnh LMLM trở thành khâu yếu, các chi cục thú y khá lúng túng, nên triển khai chậm. Cho đến nay, Hậu Giang chỉ mới tiêm phòng dịch LMLM cho tổng đàn lợn với tỷ lệ 25%, còn kế hoạch phấn đấu tiêm phòng dịch đạt 80% trên tổng đàn gia súc của Chi cục Thú y vẫn không đề ra được thời gian cụ thể và vẫn là chỉ tiêu phấn đấu (?).
Rút kinh nghiệm từ phòng, chống dịch cúm gia cầm, lượng vaccine không đủ cung cấp khi hầu hết các địa phương bùng phát dịch, trước nhất phải thấy rằng công tác phòng ngừa đạt hiệu quả hay không là do sự chỉ đạo kiên quyết và nhạy bén của chính quyền địa phương. Thông tin từ Trung tâm Thú y vùng ÐBSCL thì tại tỉnh Cà Mau không có cán bộ thú y xã; hệ thống thú y tại tỉnh Ðồng Tháp khá yếu, tổ chức rời rạc, các Trạm thú y không trực thuộc Chi cục Thú y mà nằm trong phòng kinh tế huyện, gây khó cho công tác chỉ đạo từ trên xuống, nhất là khi ứng phó với dịch bệnh gia súc và gia cầm.
Mạng lưới cán bộ thú y tại các tỉnh ÐBSCL không đồng bộ là một trong những nguyên nhân khiến công tác phòng, chống cùng lúc dịch cúm gia cầm và dịch bệnh gia súc LMLM không thể tiến triển nhanh. Tại tỉnh Sóc Trăng, nơi có đông đồng bào dân tộc Khmer hằng năm có đến 210 nghìn con trâu, bò, heo được đưa vào giết mổ tại 24 lò mổ gia súc tập trung, đạt 98% số gia súc giết mổ được kiểm soát trước khi đem đi tiêu thụ. Cán bộ thú y tuyến xã tại Sóc Trăng ngoài chế độ phụ cấp hằng tháng, được tập huấn thường xuyên nhằm nâng cao kiến thức. Ngay từ khi phát hiện các ổ dịch LMLM tại ba huyện, với 65 con heo mắc bệnh LMLM, lực lượng thú y Sóc Trăng tập trung cách ly gia súc mắc bệnh, tiêm phòng bao vây ổ dịch, cấm xuất gia súc ra khỏi vùng dịch và đến cuối tháng 4-2006 coi như đã khống chế được sự lây lan và dập tắt sáu ổ dịch. Hai ổ dịch LMLM mới bùng phát từ đầu tháng 5 đến nay ở xã Thạnh Thới An (huyện Mỹ Xuyên) và thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa-huyện Mỹ Tú đã được lực lượng thú y khống chế. Sở Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng đang trình UBND tỉnh kế hoạch phòng, chống dịch bệnh gia súc LMLM với kinh phí trọn gói (kể cả tiêm phòng) là 2 tỷ đồng. UBND tỉnh Sóc Trăng đã ra chỉ thị tiêu hủy gia súc mắc bệnh (phát hiện một con nhiễm bệnh thì tiêu hủy cả đàn), cùng các biện pháp tiêm phòng bao vây, tiêu độc sát trùng vùng gia cầm bị nhiễm bệnh LMLM, đồng thời giao cho Sở Tài chính đề xuất mức hỗ trợ cho các hộ chăn nuôi có gia súc nhiễm bệnh buộc phải đem tiêu hủy.
ÐBSCL hiện đang tiềm ẩn nguy cơ bùng phát dịch bệnh gia súc LMLM trên diện rộng và thoát ra khỏi tầm kiểm soát. Ðể khống chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên gia súc gây tổn thất lớn đến lợi ích kinh tế lâu dài của nông dân ÐBSCL, ngoài sự chủ động tác chiến của lực lượng cán bộ thú y vùng, tỉnh, huyện, xã và lực lượng phối hợp tham gia công tác tiêm phòng, tiêu độc sát trùng, tiêu hủy gia súc mắc bệnh, vai trò của chính quyền địa phương mang tính quyết định việc khống chế dịch bệnh nhanh hay chậm, đó là việc đề ra những chỉ thị về phòng, chống dịch bệnh gia súc LMLM, với những biện pháp hành chính bắt buộc như: tiêm phòng, tiêu hủy gia súc mắc bệnh, kiểm soát, kiểm dịch vận chuyển, giết mổ gia súc, gia cầm, hỗ trợ kinh phí cho các hộ dân có gia súc mắc bệnh phải đem tiêu hủy. Hai khâu yếu trong công tác phòng, chống dịch bệnh gia súc LMLM tại ÐBSCL cần được chấn chỉnh, đó là việc huy động lực lượng thú y đẩy tỷ lệ tiêm vaccine phòng dịch đạt từ 80% trên tổng đàn gia súc, đồng thời chỉ đạo công tác nắm tình hình và báo cáo tình hình dịch bệnh gia súc LMLM kịp thời về cơ quan thú y cấp trên.
LƯU QUỐC THẮNG
