Bảo vật quốc gia - Những biểu tượng sống động cho sự trường tồn của dân tộc

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật vừa xuất bản lần thứ ba cuốn sách "Việt Nam ngàn năm văn hiến - Viet Nam’s Thousand-Year Civilization", có sửa chữa, bổ sung. Trong lần xuất bản này, nội dung sách được hiệu chỉnh, sửa chữa hoàn thiện hơn, bổ sung thêm 33 bảo vật quốc gia mới được công nhận năm 2024 so với lần xuất bản trước.

Với dung lượng lên tới gần 700 trang, cuốn sách là thông điệp khẳng định chiều sâu lịch sử, bản sắc và sức sống trường tồn của nền văn hiến Việt Nam, đồng thời là một công trình văn hóa đặc biệt chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng - một sự kiện chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mở ra tầm nhìn và khát vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Các bảo vật quốc gia xuyên suốt theo chiều dài lịch sử, từ khi những nền văn minh đầu tiên của nhân loại mới manh nha hình thành cách ngày nay hàng trăm nghìn năm cho tới thời kỳ hiện đại, mang đến cho bạn đọc một cái nhìn khái quát, toàn diện về quá trình hình thành và phát triển của dân tộc trên một bình diện rộng lớn về mọi lĩnh vực, từ lịch sử, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội cho đến tín ngưỡng, tôn giáo, kiến trúc, nghệ thuật…

Cuốn sách được kết cấu thành hai phần, trong mỗi phần các bảo vật được ưu tiên sắp xếp theo trình tự thời gian, sự tương đồng về nguồn gốc xuất xứ, loại hình hiện vật, phản ánh một cách logic và xuyên suốt dòng chảy lịch sử dân tộc.

Phần thứ nhất giới thiệu các bảo vật quốc gia Việt Nam giai đoạn từ trước Công nguyên đến thế kỷ X - thời kỳ đặt nền móng cho lịch sử dân tộc ta, sơ khởi những nét cơ bản đầu tiên trong bức tranh hàng nghìn năm rực rỡ của lịch sử và văn hóa Việt. Thông qua những hiện vật thời kỳ này, chúng ta có thể thấy được sự hình thành các nền văn minh, văn hóa Phùng Nguyên, Sa Huỳnh, Đồng Nai, Đông Sơn, Óc Eo, Chăm - những cái nôi khởi tạo và nuôi dưỡng tri thức và kinh nghiệm sống, ứng xử với thiên nhiên của con người.

Những hiện vật khảo cổ được chế tác từ đá, đồng, gốm… là những bằng chứng sinh động về sự kỳ diệu của bàn tay và khối óc con người khi đã từng bước tạo ra những công cụ sản xuất, những đồ dùng phục vụ cho đời sống sinh hoạt, không chỉ phản ánh trình độ kỹ thuật, tư duy thẩm mỹ của người Việt cổ, mà còn cho thấy sự hình thành sớm của ý thức cộng đồng. Những bảo vật ở các giai đoạn sau khi nhà nước đầu tiên được hình thành - Nhà nước Văn Lang - Âu Lạc trải qua 18 đời vua Hùng, đã thể hiện bước tiến khác biệt trong tư duy, quan niệm, tín ngưỡng trong một giai đoạn lịch sử quan trọng của dân tộc.

Phần thứ hai của cuốn sách tập trung giới thiệu các bảo vật quốc gia Việt Nam từ thế kỷ XI đến nay, đó là những hiện vật tiêu biểu đánh dấu những giai đoạn phát triển rực rỡ trong văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật của các triều đại phong kiến, quá trình mở rộng, giao lưu văn hóa và đấu tranh giành giữ, bảo vệ Tổ quốc và dựng xây đất nước.

Có thể kể đến những bức tượng Phật, những tấm bia, những chiếc bình, thạp, chuông, những ấn vàng, đồng, ngọc, rồi những bức tranh, những bản thảo sách, bản đồ liên quan đến các chiến dịch, máy bay, xe tăng phục vụ trong hai cuộc kháng chiến…, đặc biệt trong đó có 5 bảo vật quốc gia là những tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh gồm: Đường cách mệnh, Nhật ký trong tù, Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, Lời kêu gọi đồng bào và chiến sĩ cả nước, Di chúc.

Mỗi bảo vật được giới thiệu ngắn gọn, súc tích nhưng đầy đủ các thông tin cơ bản về nguồn gốc, niên đại, chất liệu, đặc điểm, giá trị lịch sử - văn hóa - khoa học, kèm theo hình ảnh minh họa, nhiều hình ảnh cận cảnh các hoa văn, chi tiết thể hiện nét đặc sắc, độc đáo của bảo vật. Những bảo vật này chính là sự hội tụ, kết tinh trí tuệ, tâm hồn và bản lĩnh của dân tộc qua các thời kỳ, phản ánh quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước vĩ đại của cha ông, là niềm tự hào của lớp lớp các thế hệ người dân Việt Nam về lịch sử hào hùng của dân tộc, từ đó không ngừng nỗ lực vươn lên để hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước Việt Nam giàu đẹp, hùng cường.

Trong bối cảnh văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần và sức mạnh nội sinh, thông qua việc giới thiệu hệ thống bảo vật quốc gia, cuốn sách góp phần khẳng định vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển quốc gia, đúng với tinh thần các nghị quyết của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Đặc biệt, việc trình bày song ngữ Việt-Anh đã mở rộng đáng kể phạm vi tiếp cận của tác phẩm, đưa các giá trị văn hóa Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế. Cuốn sách không chỉ là tài liệu tham khảo quý cho các nhà nghiên cứu, các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, mà còn là món quà văn hóa trang trọng, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, gia tăng sức mạnh mềm và định vị “thương hiệu” văn hóa quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa.