Bảo tàng lịch sử tự nhiên: Công trình giáo dục - khoa học đặc biệt

Ông Nguyễn Thành Tài, Phó chủ tịch UBND thành phố cho biết: "Bảo tàng là công trình văn hóa - khoa học đặc sắc, một trung tâm khoa học - giáo dục lớn của TP Hồ Chí Minh và của cả khu vực. Đây cũng là công việc chưa có tiền lệ tại nước ta, cho nên vô cùng cần thiết sự giúp đỡ về chuyên môn của các nhà khoa học".

Ý thức bảo vệ, sử dụng tài nguyên thiên nhiên

GS-Viện sĩ Vũ Tuyên Hoàng, Chủ tịch Liên hiệp các hội KH-KT Việt Nam, nói rõ về chức năng, nhiệm vụ của bảo tàng: "Chức năng quan trọng hàng đầu là giáo dục, đặc biệt đối với lớp trẻ giáo viên, học sinh. Sau đó là nghiên cứu khoa học về tự nhiên, môi trường, công nghệ sinh học, thiên văn, vũ trụ... Các cuộc triển lãm về tài nguyên thiên nhiên, lịch sử phát triển, KH- KT... sẽ thu hút tất cả mọi người. Một trong những chức năng quan trọng là sưu tầm và bảo tồn một cách lâu dài mẫu vật và các tài liệu có ý nghĩa. Bảo tàng còn hỗ trợ, tư vấn trong việc nâng cao hoặc thành lập bảo tàng chuyên ngành".

Dự kiến sau 10 năm hoạt động, Bảo tàng lịch sử tự nhiên TP Hồ Chí Minh sẽ có số mẫu vật bằng tất cả các bảo tàng tự nhiên chuyên ngành ở trong nước cộng lại, và chiếm tới 80% số lượng các loài thực vật, động vật đã biết ở Việt Nam.

TS Nguyễn Mộng Giao (Viện KH và công nghệ Việt Nam) cho rằng, tại Bảo tàng lịch sử tự nhiên này sẽ có phòng trưng bày hiện vật về con đường phát triển của tư duy vật lý, từ Newton đến Einstein, từ các thí nghiệm của Gallile, đến các thí nghiệm về Big Bang, từ các hiểu biết sơ khai của con người về thiên nhiên, về vũ trụ đến các lý thuyết lượng tử, từ máy hơi nước đến máy bay, tàu ngầm, tàu vũ trụ.

PGS-TS Võ Hưng khẳng định tại đây sẽ có giải đáp cho câu hỏi: "Người Việt Nam - anh là ai? Người Việt Nam ngày nay xuất xứ và hình thành từ đâu, từ lúc nào?".

Cùng một phạm trù, GS Mạc Đường (Chủ tịch Hội dân tộc TP Hồ Chí Minh) tin tưởng sẽ có một bộ sưu tầm dân tộc học phong phú, thuộc nhiều lĩnh vực, hấp dẫn tất cả mọi người đến Bảo tàng lịch sử tự nhiên. Đó là bộ sưu tập về thiên nhiên và sự hình thành con người, bộ sưu tập về quy trình công nghệ tác động và khai thác thiên nhiên của các dân tộc trong xã hội sơ khai trên thế giới, bộ sưu tập về các công nghệ khai thác thiên nhiên của các dân tộc ở Việt Nam. Các bộ sưu tập sẽ đưa người xem đến môi trường thiên nhiên và sự sinh sống của các loài vượn có dáng người, cho đến sự xuất hiện con người thông minh.

TS Nguyễn Thị Hậu, Phó giám đốc Bảo tàng lịch sử Việt Nam - TP Hồ Chí Minh, tin tưởng các văn hóa khảo cổ học thời tiền sử sẽ là một nội dung lớn trong Bảo tàng lịch sử tự nhiên. Theo TS Hậu, vùng văn hóa Nam Bộ có hai tiểu vùng sinh thái - văn hóa Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ, có nền văn hóa Oc Eo (thế kỷ 1-7 sau công nguyên), là nơi cách đây 4.000 năm đã xuất hiện cư dân ở lưu vực sông Đồng Nai, là nơi có di vật độc đáo bếp gốm - cà ràng của cư dân vùng nước nổi sống trên nhà sàn ven sông rạch và vùng gò đồi.

Bộ sưu tập lịch sử, văn hóa, tự nhiên

GS-TSKH Đặng Huy Huỳnh (Viện sinh thái và tài nguyên sinh vật - Viện KH-CN Việt Nam) tin chắc Bảo tàng lịch sử tự nhiên sẽ là trung tâm giới thiệu đầy đủ nhất về lịch sử phát triển của giới tự nhiên, sự ràng buộc giữa con người và môi trường sống. GS cho biết, Việt Nam và Đông Nam Bộ có nhiều hệ sinh thái độc đáo là một trong 10 nước trên thế giới có tính đa dạng sinh học cao, nhiều loài động vật, thực vật quý hiếm, đặc hữu. Nhưng ông lo ngại nhiều loại đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, dù các nhà khoa học mới biết được khoảng 13.373 loài thực vật và 20.000 loài động vật có xương sống, không xương sống.

Chuyên gia về thực vật có uy tín hàng đầu ở phía Nam là GS Lê Công Kiệt (trường ĐH khoa học tự nhiên TP Hồ Chí Minh).

Ông Kiệt trình bày rất chi tiết bốn vùng tự nhiên: ven biển Đà Nẵng - Bình Thuận, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, ĐBSCL, với các kiểu thảm thực vật chính của từng vùng, ngoài ra còn có hệ thống thực vật đặc thù của vùng núi cao.

Bảo tàng lịch sử tự nhiên TP Hồ Chí Minh, nhất định sẽ sống động hơn, do có sự sẵn sàng đóng góp của các khu du lịch sinh thái, vườn quốc gia, khu bảo tồn. Trong đó có kho tàng về tài nguyên đa dạng sinh học vô giá của vườn quốc gia Cát Tiên. Đây là nơi có nhiều loài ếch nhái, bò sát, chim, thú quý hiếm có tên trong sách đỏ Việt Nam, như cóc mắt trung gian, cá sấu xiêm, hạc cổ trắng, gà so cổ hung, bò tót, báo lửa, vượn đen má vàng, sóc bay lớn, đặc biệt là 7-8 cá thể tê giác Java vô cùng quý hiếm trên thế giới. Các khu bảo tồn đất ngập nước. Tràm Chim với nhiều quần thể động thực vật phong phú mang tính đặc trưng, có lợi thế du lịch sinh thái, cũng sẽ có mặt ở Bảo tàng lịch sử tự nhiên...

GS Võ Quý (Đại học quốc gia Hà Nội) đánh giá: "Không phải là một tổng kho lưu trữ, mà phải là một cơ sở khoa học, có nhiều hình thức hoạt động hữu ích cho mọi tầng lớp nhân dân và cả khách du lịch nước ngoài. Tôi tán thành ý kiến cho rằng cần xây dựng theo tiêu chí hiện đại - hấp dẫn - mang đậm bản sắc Nam Bộ và TP Hồ Chí Minh. Cho nên việc tham gia dự án là cơ hội và cũng là trách nhiệm của giới khoa học cả nước".