Chuẩn bị bữa cơm chiều, chị Nguyễn Chấn Ai (quận Tân Phú) ra “khu vườn rau” trên tầng ba để cắt vài quả mướp, “quơ" luôn một nhúm rau dền, mồng tơi và mươi cọng rau ngót, cắt bó rau muống. Chị Chấn Ai vui vẻ cho hay: “Hôm nay em nấu canh tôm khô “tập tàng”, xào đĩa rau muống thịt bò cho cả gia đình. Gần ba năm nay, nguồn rau xanh trong bữa ăn của gia đình, em đều tự trồng”.
Cũng giống như gia đình chị Chấn Ai, nhiều cư dân đô thị ở TP Hồ Chí Minh cũng tự làm nông nghiệp để phục vụ nhu cầu “xanh, sạch” cho bữa cơm gia đình. Anh Lâm Ngọc Tuệ ở quận Bình Tân là một điển hình. Tận dụng mảnh đất sau nhà còn để trống, anh trồng các loại rau muống, rau đay, đậu bắp, cải xanh, cải ngọt... Mùa nào thức ấy, không bao giờ nhà anh Tuệ phải mua rau ở chợ để ăn. Đôi khi rau phát triển tốt quá, anh còn hái mang biếu hàng xóm để cùng thưởng thức. Gần nhà anh Tuệ, chú Tư Bình Đại cũng tận dụng đất quy hoạch trồng mía, khóm, rau quế, húng lũi, dấp cá để ăn.
Ít đất hơn, chú Phan Văn Hồng ở quận 4 chỉ có vỏn vẹn sáu chậu kiểng để trên lan can hẹp. Chú Hồng kể: “Tôi mua hạt giống về trồng một chậu cải ngọt, một chậu rau muống. Hai loại này tôi trồng xen vào chậu kiểng ít tán để cải phát triển. Còn bốn chậu mai có cây đã cao lớn, tôi xen vào các loại ngò gai, ngò ôm, hành lá, ớt. Nhờ vậy mà gia đình tôi đã bớt đi tiền mua gia vị, rau cải ngoài chợ. Vừa lao động có sức khỏe, tôi vừa dạy con mình quý trọng mồ hôi công sức người nông dân và biết chọn lựa thực phẩm xanh, sạch”.
Trong con hẻm 47 đường Trần Hưng Đạo thuộc quận 5, chỉ quãng độ 50 nhà thì có đến hơn 30 gia chủ đã chọn cách tự trồng rau để ăn cho an toàn. Cư dân hẻm này còn chia ra nhà trồng rau muống, nhà trồng cải, nhà trồng rau thơm và nhà ai có sân thượng thì “có trách nhiệm” trồng bầu, bí… Mỗi lần họp tổ dân phố, bà con hẻm 47 thường biếu nhau các loại nông sản tự trồng. Ngoài chuyện phố phường, trong câu chuyện của bà con còn có cả kinh nghiệm trồng, chăm bón, địa chỉ mua hạt giống… như một buổi họp khuyến nông thứ thiệt…
Hiện nay, ở các đô thị lớn và đặc biệt là ở TP Hồ Chí Minh, không ít gia đình đã chọn giải pháp “làm nông” trong chính ngôi nhà của mình. Các “nông hộ” này có thể canh tác trên sân thượng, trong sân nhà hay thậm chí chỉ là tận dụng các chậu, hủ ngoài hành lang để trồng trọt. Nhiều hộ còn chăn nuôi gà, bồ câu, thỏ trong lồng để đôi khi có chút thịt sạch và còn tận dụng chất thải của các vật nuôi này làm phân bón cho các loại rau.
Trăn trở về nguồn rau sạch cho gia đình, năm 2013, anh Trần Công Doãn (quận Tân Phú) bắt tay thực hiện một vườn rau ngay tại sân thượng của nhà. Ban đầu, anh làm một cặp thùng tháp rau (Tower Garden). Với loại tháp rau này, người trồng không cần mua phân bón cho cây vì tháp có thể tự ủ phân hữu cơ bằng rác thải nhà bếp, như: cơm, vỏ trứng, rau thừa... Sau một thời gian sử dụng, anh chưa thỏa mãn với mô hình tháp rau vì vẫn có hiện tượng đất vương vãi ra nền sân thượng, nước bắn ra sàn nhà khi tưới cây, đồng thời đất bị mất dần sau thu hoạch vì bám vào rễ cây. Qua tìm hiểu, anh Doãn tìm được một phương pháp trồng trọt cộng sinh giữa cá và rau trong cùng một môi trường nước có thể khắc phục những nhược điểm trên mang tên Aquaponics. Nghiên cứu tài liệu về phương pháp này, anh Doãn mày mò làm thử. Sau bao lần thất bại, chỉnh sửa, hệ thống anh làm ra đã hoạt động hiệu quả. Hệ thống hoàn toàn tự động, ngoài việc mất 5 đến 10 phút/ngày cho cá ăn, người trồng rau không cần tưới nước hằng ngày, không cần bổ sung phân bón cho cây trồng, không bổ sung đất sau thu hoạch như khi trồng bằng phương pháp thổ canh truyền thống, sàn sân thượng luôn sạch sẽ và dễ vệ sinh.
Dẫn chúng tôi tham quan khu vườn, anh Doãn mô tả cách hệ thống Aquaponics vận hành: Nước giàu dinh dưỡng được bơm từ bể cá qua các chậu trồng cây chứa giá thể là hạt đất nung. Chi tiết quan trọng nhất của hệ thống là van ngắt nước (siphon), có nhiệm vụ điều tiết lượng nước ngập và xả để giúp bộ rễ của cây hấp thụ nước một cách tốt nhất. Nước, chất thải trong bồn cá chảy qua lớp đất nung và quay trở về bồn cá thành một vòng tuần hoàn. Quá trình này lặp đi lặp lại, nước trong bồn cá được chính bộ rễ của cây hấp thụ; các lớp đất nung sẽ tham gia quá trình lọc nước, trả về hồ nước trong sạch cho đàn cá. Nhờ vậy, nước trong hồ luôn sạch và không cần thay nước, chỉ cần bơm bổ sung lượng nước bị hao hụt do cây hấp thụ, bốc hơi.
Hiện, mô hình nêu trên đã được nhiều kiến trúc sư, kỹ sư áp dụng để đáp ứng nhu cầu “làm nông” của người thành thị. Theo các chuyên gia, đối với cư dân thành thị, muốn tạo được mảng xanh cho ngôi nhà thân yêu của mình thì hệ thống Aquaponics là một lựa chọn hoàn hảo. Việc trồng rau xanh trong nhà, trên sân thượng, vừa tạo cảnh quan cho ngôi nhà thêm mát mẻ, vừa thu hoạch được nguồn rau sạch, cá tươi cho gia đình…
Theo một kiến trúc sư ở Công ty Tân Phong Garden tư vấn, đối với hạt giống, như trồng trên đất, cũng có thể gieo hạt trên bề mặt của sỏi. Sau một thời gian, tùy theo loại cây hạt sẽ nảy mầm và thành cây con. Cách trồng từ hạt giống có khuyết điểm là không kiểm soát được mật độ của cây trồng. Do đó, sau khi hạt giống phát triển thành cây con thì nên nhổ bỏ bớt để cây phát triển tốt nhất. Cách thứ hai và cũng là cách trồng phổ biến và đơn giản là trồng từ cây con. Nên gieo hạt giống trước để chuẩn bị trồng chúng trong hệ thống Aquaponics của mình. Nên lưu ý là phải rửa sạch đất bám ở rễ cây trước khi trồng trong hệ thống Aquaponics. Hầu hết các loại rau cải đều có thể phát triển tốt trong hệ thống Aquaponics…
