Sự bùng nổ các hoạt động sáng tạo, nhu cầu hưởng thụ văn hóa cao hơn của nhân dân, cùng sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp văn hóa, nội dung số, điện ảnh, thiết kế, thời trang, nghệ thuật biểu diễn… đòi hỏi phải mở rộng không gian huy động nguồn lực từ toàn xã hội, tạo sức mạnh tổng hợp để văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế-xã hội.
Nghị quyết 80 khẳng định rõ quan điểm: đầu tư cho văn hóa là đầu tư dài hạn cho sự phát triển bền vững của đất nước, cho tương lai dân tộc. Một trong những nội dung quan trọng là định hướng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa tối thiểu 2% tổng chi, tăng dần theo yêu cầu thực tiễn. Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, quán triệt Nghị quyết ngày 25/2/2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh: Những năm qua, mục tiêu 1,8% ngân sách cho văn hóa hầu như chưa đạt, năm cao nhất chỉ trên 1,7%.
Việc nâng lên tối thiểu 2% là bước tiến lớn, thể hiện quyết tâm của Đảng trong việc ưu tiên đầu tư cho văn hóa, đồng thời khuyến khích huy động nguồn lực xã hội để khắc phục hạn chế, biến văn hóa thành trụ cột phát triển.
Tuy nhiên, để văn hóa thật sự trở thành trụ cột, không thể chỉ dừng ở nguồn lực nhà nước. Nghị quyết 80 nhấn mạnh việc hoàn thiện thể chế thị trường văn hóa, cơ chế tài chính, chính sách thuế, tín dụng, đất đai, đầu tư, dữ liệu; khuyến khích doanh nghiệp văn hóa, khởi nghiệp sáng tạo; phát triển hạ tầng số cho sản xuất, phân phối, tiêu dùng sản phẩm văn hóa; xây dựng cụm, khu công nghiệp sáng tạo,...
Đây chính là định hướng then chốt để kích hoạt các nguồn lực xã hội, nơi nhà nước giữ vai trò điều tiết, dẫn dắt, còn xã hội cung cấp sức sáng tạo và vốn đầu tư linh hoạt, giúp văn hóa vượt qua rào cản ngân sách hạn chế và đáp ứng nhu cầu thị trường.
Thực tế những năm gần đây đã chứng minh tiềm năng lớn khi có sự tham gia của khu vực tư nhân vào lĩnh vực văn hóa. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư bài bản vào sản xuất phim, tổ chức biểu diễn nghệ thuật quy mô lớn, xây dựng nền tảng nội dung số, phát triển không gian sáng tạo. Nhiều bộ phim do tư nhân sản xuất đạt doanh thu hàng trăm tỷ đồng không chỉ thu hút công chúng trong nước mà còn quảng bá hình ảnh Việt Nam ra quốc tế.
Trong lĩnh vực biểu diễn, các sự kiện như Monsoon Music Festival tại Hà Nội hay Lễ hội Âm nhạc Quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh (Hò Zô), concert Anh trai vượt ngàn chông gai, Anh trai say hi,… do doanh nghiệp tư nhân tổ chức, thu hút hàng vạn khán giả, hình thành thị trường biểu diễn chuyên nghiệp, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa.
Những thí dụ này không chỉ minh chứng cho việc huy động nguồn lực xã hội hiệu quả mà còn tạo giá trị kinh tế. Nhìn ra thế giới, kinh tế sáng tạo đang là trụ cột của nền kinh tế tri thức.
Theo UNESCO, kinh tế sáng tạo hiện đóng góp khoảng 3% GDP toàn cầu, tạo ra hàng chục triệu việc làm và là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất. Nhiều quốc gia đã thành công khi xây dựng trung tâm sáng tạo, cụm công nghiệp văn hóa, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn bản sắc dân tộc và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Báo cáo của Công ty Allied Market Research cho thấy chỉ riêng thị trường sự kiện K-pop đã được định giá 8,1 tỷ USD vào năm 2021 và ước tính sẽ đạt 20 tỷ USD vào năm 2031, với tỷ lệ tăng trưởng kép hằng năm vào khoảng 7,3% từ năm 2022 đến năm 2031.
Ở Việt Nam, sự tham gia của khu vực tư nhân đang góp phần mở rộng thị trường văn hóa, thúc đẩy sáng tạo. Các ngành công nghiệp văn hóa được định hướng trở thành ngành kinh tế quan trọng: theo Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045 (Quyết định 2486/QĐ-TTg ngày 14/11/2025), mục tiêu đến năm 2030 đóng góp 7% GDP, đến năm 2045 đạt 9% GDP.
Hiện nay, dù chưa có con số chính thức mới nhất, nhưng sự tăng trưởng rõ nét của các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, thiết kế đã cho thấy tiềm năng lớn, doanh thu điện ảnh nội địa đạt khoảng 3.650 tỷ đồng, cao gần gấp đôi so với năm 2024 (khoảng 1.900 tỷ đồng)...
Từ định hướng của Nghị quyết 80 cho thấy, phát triển văn hóa nói chung, đầu tư cho văn hóa nói riêng được xem như một chiến lược đầu tư dài hạn cho sự phát triển bền vững của quốc gia.
Để kích hoạt hiệu quả các nguồn lực xã hội, yếu tố quyết định nằm ở môi trường thể chế. Giáo sư, Tiến sĩ Tạ Ngọc Tấn phân tích: Văn hóa cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với hệ thống thể chế và cơ chế, chính sách.
Khi chính sách minh bạch, khuyến khích sáng tạo, bảo vệ quyền lợi các chủ thể tham gia, nguồn lực xã hội sẽ được khơi dậy mạnh mẽ, tránh tình trạng “văn hóa tiêu tiền” mà chuyển sang “kiếm tiền”. Hiện vẫn còn một số rào cản: chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp công nghiệp văn hóa chưa rõ nét; cơ chế hợp tác công-tư (PPP) chưa triển khai rộng rãi; quỹ hỗ trợ sáng tạo nghệ thuật còn hạn chế. Những yếu tố này làm giảm động lực của khu vực tư nhân.
Các chuyên gia đề xuất, cần xây dựng hệ sinh thái sáng tạo văn hóa toàn diện, nơi nghệ sĩ, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, thiết chế văn hóa, nền tảng công nghệ và cộng đồng khán giả kết nối, hỗ trợ lẫn nhau. Trong hệ sinh thái ấy, các thiết chế văn hóa công lập đóng vai trò “hạt nhân” kết nối nguồn lực.
Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong nhấn mạnh, cần chính sách mang tính kiến tạo để tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia phát triển văn hóa, như ưu đãi thuế, quỹ đầu tư mạo hiểm và hợp tác PPP.
Theo các chuyên gia, việc kích hoạt nguồn lực đầu tư cho văn hóa không chỉ dừng lại ở việc thu hút vốn từ khu vực tư nhân. Điều quan trọng hơn là tạo dựng môi trường để các nguồn lực sáng tạo trong xã hội được kết nối với nhau.
Do đó cần hình thành các quỹ đầu tư cho công nghiệp văn hóa nhằm khuyến khích các ý tưởng sáng tạo có giá trị. Song song đó, việc đầu tư cho giáo dục nghệ thuật, đào tạo nguồn nhân lực sáng tạo và ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực văn hóa cũng rất cần thiết.
Nhiều nghiên cứu cho thấy việc đầu tư cho giáo dục nghệ thuật, đào tạo nguồn nhân lực sáng tạo và ứng dụng công nghệ là những yếu tố then chốt để phát triển văn hóa trong bối cảnh mới.
Kích hoạt các nguồn lực đầu tư cho văn hóa chính là yêu cầu cấp thiết, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 80. Nhà nước giữ vai trò điều tiết, dẫn dắt; đồng thời khơi thông, khuyến khích toàn xã hội tham gia, tạo sức mạnh tổng hợp. Khi những nguồn lực văn hóa được đánh thức đúng lúc, đúng hướng, văn hóa Việt Nam sẽ có thêm điều kiện để phát triển mạnh mẽ, đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong giai đoạn mới
