Atlas quốc gia Việt Nam được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh 2005

* Ông có nghe tin người ta xếp cuốn sách này vào kỷ lục "sách đắt nhất" Việt Nam?

- Đắt nhất Việt Nam hay không thì tôi không biết, nhưng quả là nó đồ sộ nhất vào thời điểm ấy. Khi in, nghe đâu chỉ định giá là 650USD/ 1 cuốn nhưng không ghi vào giá bìa nên không biết thực bán được bao nhiêu. Vào thời điểm khởi động in (1987), trình độ in ấn trong nước còn rất kém. Cục Đo đạc bản đồ phải xin Liên hợp quốc tài trợ tiền để mua nhà máy in mới in được. Các thiết bị in ấy bây giờ để lại cho NXB Bản đồ. Đây được xem là bộ bách khoa toàn thư về địa lý lãnh thổ Việt Nam, trình bày bằng bản đồ. Thời gian biên soạn là 5 năm (1981-1985), nhưng thực tế đã tổng kết các kết quả điều tra tổng hợp cả nước một cách toàn diện và đầy đủ nhất của hàng chục năm trước đó. À, thế anh hiểu Atlas là cái gì không? Tuy nhiên... - (cười buồn) Ngay cái tên công trình này (Atlas quốc gia Việt Nam) đã khiến tôi rất bức xúc. Từ này có xuất xứ từ tên của ông thần trong thần thoại Hy Lạp và mang nghĩa là "tập bản đồ địa lý", nhưng theo tự điển nó còn có nghĩa là "một sưu tập" nói chung (về hoa, côn trùng chẳng hạn). Trong nhà tôi có cuốn Atlas về côn trùng, rất tiếc là nó vừa bị mối ăn mất, nếu không tôi lấy ra đây cho anh xem để thấy rằng đặt tên Atlas quốc gia Việt Nam một là không chuẩn, hai là khó hiểu, tại sao không "Việt hóa" là Tập bản đồ hoặc Bộ bản đồ ? Tôi- với tư cách là Tổng chủ biên- không đồng ý và đã có thư phản đối, tranh cãi mãi, cuối cùng Chính phủ phải truyền đạt ý kiến rằng nên đề tiếng Việt Nam (dưới có thể chua thêm tiếng nước ngoài). Tất nhiên là chỉ có thể áp dụng cho các lần tái bản sau...

* Tôi còn nghe những ý kiến  rằng có những người không làm gì cũng có tên trong danh sách tác giả, có những người thì bị ghi nhầm tên ngay từ trang đầu...

- Đúng là có chuyện đó, vì sau khi hoàn thành bản thảo, đáng lẽ các tác giả phải theo dõi các khâu tiếp theo đến tận khi sách ra, nhưng ủy ban KHKT lại giành cái quyền này, và kết quả là in tên tác giả vừa thiếu vừa thừa, vừa sai tứ tung. Sơ bộ thấy thiếu rất nhiều người, song lại thừa một số. Còn nhầm thì tác giả nổi tiếng như Võ Năng Lạc ghi thành Võ Nguyễn Lạc, Nguyễn Cẩn ghi thành Nguyễn Cần, buồn cười nhất là tác giả Nguyễn Hữu Tài ghi thành Nguyễn Thiếu Tài... May mà các tác giả này cũng đại xá cho. Chỉ buồn một nỗi là công trình có tranh chấp tác giả với nước ngoài.

* Sao lại tranh chấp với nước ngoài?

- Năm 1986, chúng tôi mang bản thảo sang Liên Xô nhờ các nhà khoa học bên đó cố vấn, góp ý hoàn thiện. Một số nhà khoa học đã có những đóng góp tích cực, tham gia với tư cách tác giả, nhưng cũng có người cơ hội chủ nghĩa, muốn "lập công" nên vận động hành lang và sau đó dùng sức ép ngoại giao để họ và Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô là "đồng tác giả". Sau một quá trình đấu tranh, chúng tôi mới bảo vệ được công trình này là công sức của các nhà khoa học Việt Nam.

* Atlas quốc gia Việt Nam đã hoàn thiện chưa? Nếu tái bản, ông sẽ đề nghị bổ sung những nội dung gì?

- Tiếc nhất đối với công trình này là 10 trang Atlas lịch sử Việt Nam từ khởi thủy đến hiện đại, đã hoàn thành bản thảo nhưng do trang thứ 10 đề cập đến vấn đề lịch sử nhạy cảm ở thời điểm đó nên bị bỏ hết. Hiện nay bản thảo vẫn còn và giáo sư sử học Văn Tạo đang xin cho phép xuất bản (riêng) như một tài liệu giáo dục lịch sử bổ ích cho thế hệ trẻ. Hy vọng rằng nội dung này sẽ được tích hợp vào Atlas quốc gia khi tái bản. Ngoài ra có người còn định đưa thêm các nội dung Atlas về trang phục, nhà cửa các dân tộc, về ẩm thực Việt Nam (dưới dạng bản đồ)... Tóm lại công trình mới có những nội dung quan trọng nhất!

* Xin cảm ơn ông!