ASEAN thúc đẩy tiến trình tái cấu trúc khu vực

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, với vị trí địa - chính trị quan trọng, các nước ASEAN khuyến khích và thúc đẩy sự tham gia gắn kết sâu rộng hơn của các nước đối tác vào quá trình hình thành cấu trúc hợp tác ở khu vực, trong khi vẫn bảo đảm được vai trò trung tâm của ASEAN.

Vai trò trung tâm

Có thể thấy, vai trò của ASEAN ngày càng được mở rộng và vị thế ngày càng tăng trên trường quốc tế. ASEAN là thị trường có tổng dân số gần 600 triệu người tiêu dùng (chiếm 10% tổng dân số thế giới) và tổng  sản phẩm quốc nội (GDP) trị giá hơn 1.100 tỷ USD. Tại các phiên họp hẹp và phiên toàn thể của Hội nghị AMM-43, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình. Ðể đạt được điều đó, các nước thành viên nhất trí tăng cường các nỗ lực đẩy nhanh hội nhập và xây dựng Cộng đồng ASEAN trong khi vẫn chủ động mở rộng và tăng cường quan hệ đối ngoại của khối, tăng cường vai trò của ASEAN với tư cách là động lực thúc đẩy chính trong các cơ chế khu vực hiện tại. Theo đó, bất kỳ khuôn khổ hoặc quá trình khu vực mới nào cũng phải bổ trợ hoặc dựa trên các cơ cấu khu vực sẵn có và trên nguyên tắc lấy ASEAN làm trung tâm.

Hiện thực hóa mục tiêu hình thành Cộng đồng ASEAN là nhiệm vụ hàng đầu và xuyên suốt của ASEAN hiện nay và trong những năm tiếp theo. Các Bộ trưởng Ngoại giao của khối thống nhất đề ra và thực hiện đồng bộ những giải pháp để đẩy nhanh tiến trình thực hiện Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN và một số chương trình quan trọng khác, trong đó có Kế hoạch tổng thể về Kết nối ASEAN. Ngoài ra, nỗ lực đưa Hiến chương ASEAN đi vào cuộc sống, nhất là hoàn tất các văn kiện pháp lý liên quan, hoàn thiện và nâng cao hiệu quả của bộ máy tổ chức cũng như phương thức hoạt động của ASEAN; đề cao "văn hóa thực thi", bảo đảm thực hiện có hiệu quả các thỏa thuận đã đề ra thông qua những biện pháp đồng bộ, nhất là tăng cường công tác giám sát, sự phối hợp và điều phối hoạt động giữa các cơ quan, trong đó các Hội đồng cấp Bộ trưởng đóng vai trò quan trọng, là vấn đề được các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đặc biệt lưu ý.

Trong bối cảnh nạn khủng bố gia tăng tại nhiều khu vực trên thế giới, việc duy trì hòa bình và an ninh khu vực Ðông - Nam Á và châu Á - Thái Bình Dương là nguyện vọng thiết tha và quyết tâm mạnh mẽ của các nước thành viên ASEAN cũng như các nước khác trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Hội nghị AMM-43 nhấn mạnh, ASEAN cần phát huy hơn nữa vai trò là nhân tố quan trọng hàng đầu thúc đẩy đối thoại và hợp tác về các vấn đề chính trị - an ninh, vì hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở khu vực. Theo đó, các nước cam kết nỗ lực thực hiện có hiệu quả Kế hoạch tổng thể về xây dựng Cộng đồng Chính trị - An ninh ASEAN, nhất là trong 14 lĩnh vực ưu tiên.  ASEAN cần tiếp tục phát huy tác dụng và thúc đẩy thực thi có hiệu quả các công cụ và cơ chế hiện có để bảo đảm hòa bình và an ninh khu vực như Hiệp ước thân thiện và hợp tác ở Ðông - Nam Á (TAC), Hiệp ước về khu vực Ðông - Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ), Tuyên bố về cách ứng xử của các bên liên quan ở Biển Ðông (DOC) và Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF)...

Mở rộng kết nối

Thông cáo chung của Hội nghị AMM-43 nhấn mạnh nhu cầu xây dựng các chiến lược và lập trường chung của ASEAN đối với các đối tác quan trọng. Các Bộ trưởng khẳng định, ASEAN tiếp tục nỗ lực mở rộng và làm sâu sắc hơn nữa quan hệ hợp tác thực chất và hiệu quả với các bên đối tác, nhất là trong các lĩnh vực kinh tế - thương mại, đầu tư, tài chính, năng lượng, lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai và dịch bệnh. ASEAN sẽ tích cực trao đổi về các nội dung và công tác chuẩn bị cho việc tổ chức các Hội nghị cấp cao (HNCC) với các đối tác trong nửa cuối năm 2010, bao gồm các HNCC hằng năm với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Ðộ, HNCC ASEAN+3 và HNCC Ðông Á lần thứ năm, HNCC lần thứ hai ASEAN-Nga, ASEAN-Mỹ, HNCC lần thứ ba ASEAN-LHQ... Các Bộ trưởng cũng đã chấp thuận việc bổ nhiệm 11 Ðại sứ của các nước đối tác như: Ấn Ðộ, Nhật Bản, Niu Di-lân, Hà Lan, Ca-ta, A-rập Xê-út, Crô-a-ti-a, Thụy Ðiển, Bỉ, Thổ Nhĩ Kỳ, An-giê-ri bên cạnh ASEAN, đưa tổng số Ðại sứ các nước đối tác tại ASEAN hiện nay lên 41.

Các Bộ trưởng đã trao đổi về hình dung cấu trúc khu vực trong tương lai từng được khẳng định tại HNCC ASEAN - 16 tổ chức tại Hà Nội tháng 4 vừa qua, theo đó vừa bảo đảm vai trò trung tâm của ASEAN, vừa khuyến khích và thúc đẩy sự tham gia và gắn kết sâu rộng hơn của các đối tác vào quá trình hình thành cấu trúc hợp tác ở khu vực. Các Bộ trưởng ASEAN hoan nghênh việc Nga và Mỹ bày tỏ mong muốn được trở thành thành viên của HNCC Ðông Á (EAS), đồng thời cho biết sẽ kiến nghị các nhà lãnh đạo ASEAN chính thức ra quyết định mời Nga và Mỹ tham gia EAS tại HNCC ASEAN - 17 sẽ diễn ra tại Hà Nội vào tháng 10 tới. Các Bộ trưởng khẳng định tầm quan trọng của cơ chế hợp tác ASEAN+3 và EAS, theo đó ASEAN+3 là công cụ chính và EAS đóng vai trò bổ trợ, hướng tới mục tiêu lâu dài là xây dựng cộng đồng Ðông Á.

Với vai trò và ảnh hưởng ngày càng được tăng cường, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN cho rằng, việc xây dựng Cộng đồng ASEAN sẽ đóng góp cho việc xây dựng một cộng đồng trong khu vực rộng lớn hơn. Ðồng thời, ASEAN tích cực mở rộng quan hệ với các nước đối tác quan trọng nhằm đóng góp cho hòa bình, ổn định và thịnh vượng của khu vực. Tổng Thư ký ASEAN X.Pít-xu-văn  khẳng định là nước chủ nhà ASEAN 2010, Việt Nam có trách nhiệm cao trong việc thực hiện các mục tiêu của Cộng đồng ASEAN. Ông tin tưởng, với sự tích cực của mình, Việt Nam sẽ góp phần đưa ASEAN lên một giai đoạn phát triển mới.