Xử lý nghiêm tình trạng khai thác cát trái phép ở Ðồng Tháp

"Cát tặc" xuất hiện nhiều nơi

Theo kết quả khảo sát của Sở Tài nguyên và Môi trường (TN&MT), tổng trữ lượng cát sông trên địa bàn tỉnh Ðồng Tháp hơn 190 triệu m3. Ðến nay, toàn tỉnh có 16 giấy phép khai thác còn hiệu lực cấp cho chín doanh nghiệp (DN) hoạt động. Từ đầu năm 2011 đến nay, các DN đã khai thác được hơn chín triệu m3, doanh thu đạt khoảng 130 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước hơn 45 tỷ đồng.

Một thống kê khác chưa đầy đủ, ngoài số phương tiện có đăng ký hoạt động, toàn tỉnh Ðồng Tháp hiện có hơn 190 phương tiện bơm, hút cát trái phép. Trong đó, nhiều phương tiện có trọng tải lớn từ 200 đến 450 tấn, tập trung khai thác ở các huyện: Hồng Ngự, Châu Thành, Thanh Bình và thành phố Cao Lãnh. Chính các phương tiện khai thác cát trái phép này là một trong những nguyên nhân làm biến đổi dòng chảy, làm sạt lở bờ sông và gây mất trật tự an toàn giao thông trên các tuyến đường thủy.

Tình trạng khai thác cát lậu diễn ra ở cả sông Tiền và sông Hậu. Trên sông Hậu, đoạn thuộc hai huyện Lai Vung và Lấp Vò, UBND tỉnh Ðồng Tháp chỉ cấp phép khai thác khu vực xã Phong Hòa và khu vực giáp ranh giữa hai xã Tân Thành và Ðịnh Yên, nhưng cát tặc hoành hành khắp nơi. Ðội quân cát tặc chủ yếu từ TP Cần Thơ vượt sông Hậu sang lén lút khai thác vì khu vực này là mỏ cát đẹp, vừa không mất thời gian, vừa ít tốn nhiên liệu. Cát tặc khai thác chủ yếu vào ban đêm và những ngày cuối tuần hay các ngày nghỉ lễ, cơ quan chức năng ít tổ chức tuần tra, kiểm soát. Khi được đánh động chúng sẽ rút lui an toàn về bên kia sông. Tuyến sông Tiền đoạn qua Ðồng Tháp dài trên dưới 100 km, có 27 mỏ cát. Thời gian gần đây, sông Tiền trở thành điểm nóng về tình trạng khai thác cát lậu. Ở đây như một đại công trường hoạt động suốt cả ngày lẫn đêm.

Trao đổi ý kiến với chúng tôi, một thanh tra giao thông cho biết, qua tuần tra, tuy phát hiện nhiều ghe vi phạm nhưng cuối cùng chỉ bắt được vài ghe mà thôi, vì đội quân cát tặc này có nhiều phương thức đối phó rất tinh vi. Hầu hết chúng đều liên lạc nhau bằng điện thoại di động hay cử người túc trực ở các cơ quan chức năng, rồi cho xe hon-đa chạy theo đoàn kiểm tra để thông báo cho nhau biết. Ngay sau đó, thông tin "có thanh tra" sẽ được truyền đi nhanh chóng, các ghe đang hoạt động lập tức nhổ neo và "lặn" ngay. Một nguyên nhân khác là do lực lượng kiểm tra hiện còn mỏng cho nên cùng một lúc không thể xử lý nhiều ghe vi phạm. Thậm chí đến khi xử lý, nếu cần tạm giữ phương tiện cũng không có bến bãi, nếu có bến bãi thì cũng phải cắt người trông coi, bảo quản tài sản, phương tiện.

Phó Chủ tịch UBND thị xã Hồng Ngự Nguyễn Hùng Tráng đã phát biểu trong một cuộc họp bàn biện pháp quản lý hiệu quả tình trạng khai thác cát lậu: Một trong những nguyên nhân khiến cho nạn khai thác cát lậu gia tăng là do hình thức, mức độ xử lý chưa nghiêm, chưa đủ tính răn đe. Mức xử phạt hiện nay ít hơn nhiều so với lợi nhuận trong một đêm khai thác cát lậu.

Không giống như Thanh tra giao thông đường bộ là có thể phạt nặng lái xe nếu họ vi phạm và tạm giữ xe, đối với giao thông thủy, ghe khai thác cát thường to lớn, kềnh càng. Tài công đa phần không có bằng lái, nếu bị xử phạt thì họ tìm cách trốn mất, không lái ghe này họ sẽ lái thuê cho ghe khác. Ðối với chủ phương tiện, số đông cũng đều không có đăng ký hoạt động, thậm chí họ còn đóng ghe lậu không đăng kiểm. Nếu bị phạt ở mức vài triệu đồng thì họ sẵn sàng đóng phạt. Nhưng nếu bị phạt "kịch trần" tới 50 triệu đồng thì họ sẽ bỏ của về đóng ghe khác giá chỉ bằng nửa số tiền phạt.

Cần ngăn chặn và xử lý quyết liệt

Trước tình trạng khai thác cát lậu ngày càng phức tạp, UBND tỉnh Ðồng Tháp đã tổ chức nhiều cuộc họp bàn biện pháp hạn chế. Tại cuộc họp sơ kết, đánh giá công tác quản lý nhà nước về khai thác, vận chuyển, kinh doanh cát sông năm 2011 và sáu tháng đầu năm 2012, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Dương đã chỉ đạo Sở TN&MT tiếp tục tham mưu cho UBND tỉnh trong việc tăng cường quản lý nhà nước về khai thác cát; Công an Ðồng Tháp tập trung tuần tra, bắt và xử lý các đối tượng khai thác cát trái phép; giới hạn việc khai thác từ 6 giờ đến 18 giờ mỗi ngày để quản lý chặt chẽ, hiệu quả, hạn chế tình trạng khai thác cát trái phép, bảo đảm an toàn giao thông thủy và ổn định đời sống người dân chung quanh khu vực.

Thực hiện sự chỉ đạo của Phó Chủ tịch tỉnh, Công an tỉnh Ðồng Tháp đã phối hợp các ban, ngành thường xuyên kiểm tra, xử lý triệt để các phương tiện khai thác cát trái phép trên sông Tiền, sông Hậu thuộc địa phận tỉnh Ðồng Tháp. Trao đổi ý kiến với chúng tôi, Thượng tá Phạm Thanh Dũng, Phó Trưởng Công an huyện Hồng Ngự cho biết, trước tình trạng cát tặc hoành hành, gây bức xúc trong dư luận, Hồng Ngự đã tổ chức tháng cao điểm (tháng 11) ra quân kiểm tra thường xuyên, mạnh tay xử lý các đối tượng khai thác cát trái phép trên địa bàn.

Từ sau vụ người dân xã Phú Thuận B vây bắt một sà-lan khai thác cát trái phép có trọng tải 300 tấn đêm 19-9 đến nay, ngành chức năng huyện Hồng Ngự đã bắt giữ tám trường hợp, tịch thu và tạm giữ hơn 10 phương tiện, phạt hành chính một trường hợp, số còn lại Phòng TN&MT đang hoàn chỉnh hồ sơ trình UBND huyện ra quyết định xử lý. Mới đây, từ nguồn tin của người dân, cơ quan chức năng huyện Hồng Ngự đã bắt giữ sà-lan cạp, trọng tải 200 tấn của Công ty Xây lắp VLXD Ðồng Tháp đang khai thác vượt luồng cho phép tại ấp Phú Lợi, xã Phú Thuận B, mặc dù nơi đây có phao phân luồng khai thác.

Tại cuộc họp nghe các địa phương báo cáo tình hình quản lý, khai thác cát trên địa bàn vừa qua, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Dương tiếp tục chỉ đạo: Nếu các địa phương phát hiện, bắt giữ phương tiện khai thác cát lậu thì ra quyết định tịch thu phương tiện theo quy định. Trường hợp phát hiện có cán bộ bao che và làm lộ thông tin khi phối hợp vây bắt các đối tượng khai thác cát lậu thì báo cáo về UBND tỉnh để có hình thức xử lý nghiêm.

Tối 18-10, Công an Ðồng Tháp đã bắt quả tang ba sà-lan trọng tải khoảng 150 tấn đang hút cát tại khu vực ấp Thượng, xã Thường Thới Tiền. Qua điều tra, các tài công đều thừa nhận khai thác cát theo hợp đồng với Công ty TNHH MTV Ngự Bình, một "cơ quan tài chính" của Huyện ủy Hồng Ngự. Từ lời khai của các đối tượng, ngày 24-10, Công an tỉnh Ðồng Tháp đã bắt khẩn cấp Dương Tấn Quốc (Giám đốc Công ty Ngự Bình), Phạm Văn Danh (nhân viên) để làm rõ hành vi trốn thuế.

Theo xác minh ban đầu của cơ quan chức năng, ông Nguyễn Hồng Lâm, Bí thư huyện ủy Hồng Ngự có tám DN "sân sau", trong đó có hai DN lớn như: Thái Hiền, Hoàng Vũ do em ruột ông Lâm làm giám đốc, ngoài ra còn có hai chiếc xáng đang khai thác cát tại khu vực xã Thường Phước II, huyện Hồng Ngự. UBND tỉnh Ðồng Tháp đã chỉ đạo cơ quan chức năng vào cuộc điều tra làm rõ các hoạt động khai thác, mua bán, vận chuyển cát trái phép trên địa bàn thị xã Hồng Ngự và huyện Hồng Ngự. Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Ðồng Tháp cũng đã thành lập đoàn kiểm tra đảng viên có dấu hiệu vi phạm đối với ông Nguyễn Hồng Lâm.

HỒ NHỰT TRUNG