Xử lý ngay việc gây ô nhiễm môi trường ở Nhà máy phốt-pho Tằng Loỏng

Nhà máy sản xuất phốt-pho nguyên chất từ quặng a-pa-tít, đá quắc-rít và than cốc theo phương pháp lò điện quang, công suất 2.000 tấn/năm, đặt trong khu công nghiệp, gần khu dân cư thôn 6A, 6B và Khe Chom,  thị trấn Tằng Loỏng, do Công ty cổ phần Bột giặt và Hóa chất Đức Giang thuê lại của Công ty a-pa-tít Việt Nam. Công ty này chính thức tiếp nhận đưa nhà máy vào sản xuất phốt-pho nguyên chất (99,9%)  từ cuối năm 2004.

Theo phản ánh của chị Trần Thị Huệ, nguyên Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ thôn 6A và chị Phạm Thị Loan, người ở cùng thôn, thì hằng ngày người dân ở đây phải hít thở không khí có mùi tanh, làm khô cổ họng, gây ho và mắt mũi bị cay xè, chảy nước mắt mỗi khi nhà máy xả xỉ lò, nhất là khi bị sự cố phải dừng sản xuất, khí độc thoát ra càng mạnh.

Còn khi trời mưa to, thì mối nguy hiểm tăng lên, do nước thải có chứa phốt-pho và hóa chất độc hại khác chảy tràn ra mương, ruộng, đổ xuống đầu nguồn con suối Đường Đô chảy qua xã Phú Nhuận, huyện Bảo Thắng, gây hại cho sức khỏe những hộ dân sinh sống dọc con suối này và gia súc, vật nuôi.

Theo phản ánh của người dân, từ khi nhà máy đi vào hoạt động đến nay, đã có khoảng hơn chục con trâu, bò chết vì uống phải nguồn nước nhà máy thải ra, nhiều ao cá chết nổi trắng do bị tràn nước nhiễm hóa chất. 

Triệu chứng của gia súc chết, theo Trưởng thôn 6A Nguyễn Quang Vĩnh, là do bị nhiễm độc hóa chất. Chẳng may uống phải nước thải ở cửa xả của nhà máy, con vật bỗng nhiên lồng lên, chạy lung tung, có con sục ngay xuống vũng bùn thải có chứa phốt-pho. Khi người dân kéo lên thấy bốc khói, vài giờ sau con vật chết, gạt chỗ dính bùn đã khô, thấy da con vật bị sém lại. Bức xúc, người dân có trâu, bò chết đã đòi nhà máy bồi thường, nhưng phía nhà máy không chấp nhận yêu cầu đó.

Tại biên bản làm việc ngày 28-3-2007 giữa đại diện Sở Tài nguyên và Môi trường, huyện Bảo Thắng và thị trấn Tằng Loỏng, nhà máy có hứa hỗ trợ đền bù thiệt hại cho dân, nhưng chỉ là lời hứa suông. Chiều  23-7, khi làm việc với phóng viên báo Nhân Dân, ông Nguyễn Tất Anh, cán bộ phụ trách nhà máy thẳng thừng bác bỏ, lập luận rằng nhà máy sẽ đền bù 100%, nếu đúng là trâu, bò chết do nhiễm độc nước thải, chứ không thể “tạo tiền lệ” để người dân đòi hỏi.

Trong khi đó, thực tế là nguồn nước thải từ nhà máy, qua hệ thống bể tuần hoàn, xả thẳng ra ruộng ở khu vực thôn 6A, 6B và Khe Chom bị nhiễm phốt-pho, bởi hệ thống xử lý nước thải công nghệ và việc xử lý chất thải rắn (xỉ thải) không đạt tiêu chuẩn thải.

Tại biên bản ghi kết quả giám sát môi trường của Trung tâm Vật lý môi trường thuộc Viện Vật lý và điện tử cho thấy, lượng P (phốt-pho) tổng trong nước thải sau xử lý xả ra môi trường của nhà máy cao gấp 1,8 lần tiêu chuẩn an toàn cho phép.

Tại biên bản kiểm tra của Sở Tài nguyên môi trường ngày 31-5-2007, ghi rõ: Nước thải của nhà máy có nước chảy tràn, nước xỉ từ bãi thải xỉ chưa được xử lý triệt, khí thải có mùi hóa chất. Yêu cầu nhà máy có giải pháp chống chảy tràn nước thải công nghệ ra ngoài, xử lý chất thải rắn theo phương pháp chôn lấp, hoặc tái chế làm vật liệu xây dựng, để ngăn ngừa ô nhiễm môi  trường. Nhưng,  yêu cầu này nhà máy vẫn bỏ qua.

Thực tế, ngày 23-7, khi chúng tôi có mặt tại nhà máy thì những yêu cầu xử lý chất thải của cơ quan chức năng đối với nhà máy vẫn chưa được thực hiện triệt để. Nhà máy mới chỉ xây cao thêm bể  chứa để chống tràn, còn khoảng hơn 50 nghìn tấn xỉ thải có chứa phốt-pho vẫn đổ cao ngất trên bãi đất trống, không hề có tường bao che chắn; khi mưa mặc sức trôi, chảy xuống đầu nguồn suối Đường Đô, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và đời sống, sản xuất của người dân địa phương.

Với trách nhiệm quản lý nhà nước, Sở Tài nguyên-Môi trường tỉnh Lào Cai đã không kiên quyết xử lý đến nơi đến chốn việc vi phạm Luật Bảo vệ môi trường, vi phạm cam kết của nhà máy về bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất.

Làm việc với Nhà máy phốt-pho Tằng Loỏng và Sở Tài nguyên-Môi trường Lào Cai, chúng tôi được cung cấp bảy biên bản kiểm tra, biên bản làm việc giữa hai bên về kiến nghị của dân đối với việc gây ô nhiễm môi trường, về việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường, nhưng không hề thấy có biện pháp xử lý vi phạm  dẫn đến việc người dân chung quanh khu vực nhà máy liên tục kiến nghị kéo dài trong suốt thời gian vừa qua. 

Vì vậy, cần có biện pháp kiên quyết xử lý ngay việc gây ô nhiễm môi trường ở Nhà máy phốt-pho Tằng Loỏng, bảo đảm môi trường sống an toàn, trong lành.