Hàng triệu người lao động trên thế giới vẫn chưa được tiếp cận với việc làm có chất lượng

Theo Báo cáo xu hướng việc làm và xã hội 2026, chất lượng việc làm toàn cầu đang chững lại dù kinh tế tiếp tục tăng trưởng.

Năm 2026, dự báo tỷ lệ thất nghiệp toàn cầu năm 2026 duy trì ở mức 4,9% (tương đương 186 triệu người), tuy nhiên những tiến bộ hướng tới việc làm thỏa đáng đang bị chững lại khi hàng triệu lao động vẫn mắc kẹt trong việc làm phi chính thức, thu nhập thấp và thiếu an sinh xã hội.

Ông Gilbert F. Houngbo, Tổng Giám đốc ILO nhấn mạnh: “Những con số tăng trưởng tích cực và tỷ lệ thất nghiệp ổn định không thể che lấp một thực tế rằng hàng trăm triệu người lao động vẫn đang mắc kẹt trong nghèo đói, việc làm phi chính thức và tình trạng bị gạt ra bên lề”.

Chất lượng việc làm đang chững lại và chịu nhiều sức ép

Theo thống kê, hiện có gần 300 triệu người lao động sống trong tình trạng nghèo cùng cực, với thu nhập dưới 3 USD mỗi ngày. Trong khi đó, khu vực phi chính thức tiếp tục gia tăng, với khoảng 2,1 tỷ người lao động được dự báo sẽ làm việc trong khu vực này vào năm 2026.

Phần lớn trong số họ ít có điều kiện tiếp cận với an sinh xã hội, quyền lao động và việc làm ổn định. Báo cáo cho thấy, tiến độ cải thiện việc làm tại các quốc gia thu nhập thấp đang diễn ra rất chậm, khiến những nhóm lao động dễ bị tổn thương tiếp tục bị tụt lại phía sau.

Bài toán nhân lực và việc làm toàn cầu

13/01/2026 07:43

Các dữ liệu theo khu vực, nhóm thu nhập, giới tính và độ tuổi của báo cáo cũng cho thấy, sự chững lại trong quá trình chuyển dịch nền kinh tế sang các ngành hoặc dịch vụ có giá trị gia tăng cao là một trong những rào cản lớn đối với tiến bộ bền vững về chất lượng việc làm và tăng trưởng năng suất.

Đồng thời, thanh niên và phụ nữ là những nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên tăng lên 12,4% vào năm 2025, với khoảng 260 triệu thanh niên không có việc làm, không đi học hoặc không được đào tạo (NEET).

Tại các quốc gia thu nhập thấp, tỷ lệ NEET ở mức đáng lo ngại, lên tới 27,9%. Tổ chức Lao động quốc tế cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa có thể làm trầm trọng thêm những thách thức hiện có, đặc biệt đối với thanh niên có trình độ học vấn tại các quốc gia thu nhập cao đang tìm kiếm công việc đầu tiên trong các vị trí đòi hỏi kỹ năng cao.

Trong báo cáo nêu rõ, mặc dù tác động đầy đủ của trí tuệ nhân tạo đối với việc làm của thanh niên vẫn còn chưa rõ ràng, nhưng quy mô tiềm tàng của những tác động này cần được theo dõi sát sao.

Tại Việt Nam, báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cũng cho thấy, năm 2025, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên (15 đến 24 tuổi) đạt 8,64%, cao gấp gần bốn lần mức thất nghiệp chung. Ở khu vực thành thị, tỷ lệ này lên tới hơn 11%. Bên cạnh đó, có khoảng 1,4 triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, chiếm hơn 10% tổng số thanh niên...

Phụ nữ tiếp tục đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống, chủ yếu bắt nguồn từ các chuẩn mực xã hội và định kiến giới. Phụ nữ hiện chỉ chiếm khoảng hai phần năm tổng số việc làm toàn cầu và có khả năng tham gia lực lượng lao động thấp hơn nam giới 24%. Những tiến bộ trong việc gia tăng sự tham gia của phụ nữ vào lực lượng lao động đang chững lại, làm chậm tiến trình hướng tới bình đẳng giới tại nơi làm việc.

Ông Gilbert F. Houngbo, Tổng Giám đốc ILO cảnh báo: “Nếu các chính phủ, người sử dụng lao động và người lao động không cùng nhau hành động để khai thác công nghệ một cách có trách nhiệm và mở rộng cơ hội việc làm có chất lượng cho phụ nữ và thanh niên - thông qua các giải pháp thể chế đồng bộ và nhất quán thì tình trạng thiếu hụt việc làm thỏa đáng sẽ tiếp diễn, kéo theo những rủi ro đối với sự gắn kết xã hội".

Tái định hình lại thị trường lao động toàn cầu

Báo cáo cũng phân tích những thay đổi về cơ cấu dân số đang tái định hình thị trường lao động toàn cầu.

Tại các nền kinh tế phát triển, tình trạng già hóa dân số đang làm chậm quá trình tăng trưởng lực lượng lao động, do số người trong độ tuổi lao động ngày càng ít đi. Trong khi đó, các quốc gia thu nhập thấp lại gặp khó khăn trong việc chuyển hóa tốc độ tăng dân số nhanh thành các việc làm có năng suất.

Tăng trưởng việc làm năm 2026 được dự báo đạt 0,5% tại các quốc gia thu nhập trung bình cao, đạt 1,8% tại các quốc gia thu nhập trung bình thấp và đạt 3,1% tại các quốc gia thu nhập thấp.

Tổ chức Lao động quốc tế cũng cảnh báo, nếu không tạo đủ việc làm có năng suất, các quốc gia nghèo hơn có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội từ “lợi tức dân số” của mình. Việc năng suất lao động tăng chậm tại các quốc gia thu nhập thấp đang khiến khoảng cách phát triển giữa các khu vực ngày càng nới rộng, làm chậm tiến trình tạo việc làm thỏa đáng và kéo giãn khoảng cách mức sống so với các nền kinh tế phát triển...

Nhằm ứng phó với các thách thức hiện nay, Báo cáo cũng đưa ra các khuyến nghị, trong đó tập trung vào việc triển khai các chính sách thúc đẩy năng suất, như đầu tư vào kỹ năng, giáo dục và cơ sở hạ tầng. Thu hẹp khoảng cách về giới và thanh niên bằng cách tháo gỡ các rào cản tham gia và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm; tăng cường mối liên kết giữa thương mại và việc làm thỏa đáng để mọi khu vực đều được hưởng lợi từ các dòng chảy toàn cầu. Giảm thiểu rủi ro từ nợ công, trí tuệ nhân tạo và bất định thương mại thông qua các chính sách phối hợp ở cấp quốc gia và quốc tế...