Sau gần 50 năm liên tục sản xuất các loại phân bón cung cấp cho sản xuất nông, lâm nghiệp của cả nước với nguồn nguyên liệu chủ yếu từ quặng apatit, pirit, các nhà máy của Công ty su-pe phốt-phát và hóa chất Lâm Thao đã thải ra trên địa bàn xã Thạch Sơn (huyện Lâm Thao, Phú Thọ) một lượng xỉ thải pirit khổng lồ.
Theo khảo sát sơ bộ, bãi xỉ thải pirit Thạch Sơn đến nay đã lên tới hơn một triệu tấn. "Mỏ" phế thải độc hại này cùng với chất thải của một số nhà máy, xí nghiệp trên địa bàn là "nghi can" của căn bệnh ung thư gây hậu quả nặng nề đối với nhiều hộ dân xã Thạch Sơn. "Làng ung thư" trên đất Tổ Hùng Vương là nỗi nhức nhối, là sự quan tâm của dư luận.
Vấn đề xử lý ô nhiễm môi trường từ "bãi mỏ" xỉ thải này đã được các cấp, ngành và Công ty su-pe phốt-phát và hóa chất Lâm Thao quan tâm từ nhiều năm và đã có một số biện pháp nhằm giải phóng bớt lượng xỉ pirit này song không mấy hiệu quả bởi lượng phế thải ngày càng gia tăng theo nhịp độ sản xuất phân bón phục vụ phát triển nông nghiệp ngày càng cao. Biện pháp thủ công "nhất cử lưỡng tiện", trước đây chủ yếu là bán lẻ số lượng không đáng kể số xỉ thải pirit cho một số nhà máy, xí nghiệp làm phụ gia sản xuất xi-măng. Do loại phụ gia này bộc lộ hạn chế của thành phẩm có tồn dư hàm lượng a-xít sun-phua-rích cho nên việc sử dụng không nhiều và giảm dần.
Giữa lúc dư luận về "làng ung thư" Thạch Sơn đang lên cao trào, một số nhà khoa học đầu ngành về hóa học, môi trường của Học viện Kỹ thuật quân sự - Bộ Quốc phòng và một số trường đại học do Ðại tá, Tiến sĩ Trần Ngọc Khải đã nghiên cứu thành công đề tài xử lý chất thải xỉ quặng pirit. Ðây là đề tài khoa học lớn được Hội đồng khoa học (HÐKH) cấp Nhà nước phê chuẩn, có giá trị nhiều mặt khi được ứng dụng.
Với sự phối hợp của Công ty Khải Hoàn (Hà Nội), đề tài xử lý chất thải xỉ quặng pirit được quyết định ứng dụng xử lý toàn bộ số xỉ thải pirit ở Thạch Sơn kết hợp với chế biến tinh quặng sắt, sắt xốp. Dự án đầu tư xây dựng xí nghiệp xử lý chất thải công nghiệp, chế biến tinh quặng sắt, sắt xốp và phôi thép theo công nghệ VSRK và TRK đã được UBND tỉnh Phú Thọ phê duyệt và chấp thuận đầu tư.
Triển khai thực hiện dự án, Công ty Khải Hoàn đã liên doanh với Công ty CP tư vấn và xây lắp hạ tầng Phú Thọ tiến hành các bước chuẩn bị tổ chức thực hiện dự án. Ðến tháng 6-2007, Công ty Khải Hoàn dự thầu và đã trúng thầu xử lý toàn bộ số xỉ thải pirit của Công ty su-pe phốt-phát và hóa chất Lâm Thao tại xã Thạch Sơn. Khả quan nhận định: Bài toán xử lý, giải phóng "mỏ" xỉ thải ở Thạch Sơn đã có lời giải nhờ công nghệ VSRK và TRK. Công nghệ VSRK và TRK dựa trên nguyên lý cơ bản: Phân hủy các chất hữu cơ có trong xỉ pirit ở nhiệt độ cao cộng với sự có mặt của xúc tác để trở thành khí CO2 và hơi nước bay lên. Kết thúc phản ứng này đồng thời hóa giải những chất độc hại có trong xỉ thải nhờ nhiệt độ cao và các chất xúc tác có tính ô-xi hóa khử cao chuyển hóa các chất thải độc hại vô cơ thành các dạng ô-xít hoặc kim loại không có khả năng hòa tan trong môi trường nước bình thường. Mặt khác, sau khi xử lý từ xỉ pirit bằng công nghệ VSRK và TRK cho phép thu hồi hỗn hợp ô-xít sắt từ Fe3O4 dạng bột có hàm lượng 60 - 70% sắt tổng - đây là loại nguyên liệu có nhu cầu cao, giá trị lớn trong công nghệ sản xuất sắt thép hiện nay.
Ưu việt của công nghệ VSRK và TRK đã được đánh giá cao bởi lợi ích lớn về môi trường cũng như về kinh tế. Cùng với việc đấu thầu xử lý toàn bộ số xỉ thải pirit ở Thạch Sơn, Công ty Khải Hoàn và Công ty CP tư vấn và xây lắp hạ tầng Phú Thọ đã tiến hành các bước sản xuất thử và đang tích cực chuẩn bị các điều kiện thiết yếu để dự án chính thức đi vào hoạt động. Vấn đề xử lý chất thải rắn của Công ty su-pe phốt-phát và hóa chất Lâm Thao đã có giải pháp khả thi.
