Xây dựng tiêu chuẩn sản xuất rau an toàn thực phẩm theo hướng đơn giản, dễ áp dụng

Phóng viên Báo Nhân Dân đã trao đổi với ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật về vấn đề này.

Phóng viên: Thưa ông, vì sao cần xây dựng thêm tiêu chuẩn quốc gia về quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm?

Ông Nguyễn Quý Dương: Hiện nay, theo các quy định của Luật An toàn thực phẩm, các hộ sản xuất ban đầu nhỏ lẻ và cơ sở sơ chế ban đầu chủ yếu thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm. Trong khi đó, trên thực tế có rất nhiều bộ tiêu chuẩn đang được áp dụng như VietGAP, GlobalGAP, 4C (bộ quy tắc chung toàn cầu về sản xuất và thương mại bền vững, áp dụng phổ biến nhất cho ngành cà-phê), Rainforest Alliance (bộ quy tắc quốc tế về nông nghiệp bền vững nhằm bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sinh kế cho người nông dân) hay các tiêu chuẩn hữu cơ của Việt Nam, của Liên minh châu Âu (EU) và của Hoa Kỳ...

Tuy nhiên, nhiều nông dân mong muốn có một bộ tiêu chuẩn vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa đơn giản, dễ áp dụng hơn. Qua rà soát việc thực hiện VietGAP từ năm 2011 đến năm 2025, chúng tôi nhận thấy diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn này gần như không tăng đáng kể.

Một trong những nguyên nhân là VietGAP không chỉ yêu cầu về an toàn thực phẩm mà còn bao gồm nhiều nội dung khác như bảo vệ môi trường, bảo vệ đất, truy xuất nguồn gốc và ghi chép khá chi tiết. Đây là những yêu cầu cần thiết nhưng lại gây khó khăn cho nhiều hộ sản xuất nhỏ.

Từ thực tiễn đó, chúng tôi xây dựng dự thảo tiêu chuẩn mới với mục tiêu tập trung vào bảo đảm an toàn thực phẩm cho sản phẩm rau, đồng thời đơn giản hóa quy trình để người dân dễ thực hiện hơn.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng nghiên cứu ứng dụng các công cụ truy xuất điện tử. Trong tương lai, người nông dân có thể sử dụng điện thoại thông minh để ghi nhận thông tin sản xuất, kiểm tra việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc “4 đúng”, qua đó giảm bớt gánh nặng về ghi chép thủ công.

Phóng viên: Nhiều ý kiến cho rằng bộ tiêu chuẩn mới có thể thay thế VietGAP. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Ông Nguyễn Quý Dương: Tôi có thể khẳng định đó là quan điểm chưa đúng. Đây là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau. Hiện nay có rất nhiều bộ tiêu chuẩn liên quan đến an toàn thực phẩm. Việc áp dụng tiêu chuẩn nào phụ thuộc vào yêu cầu của thị trường, nhà phân phối hoặc khách hàng.

Thí dụ, nếu hệ thống siêu thị yêu cầu sản phẩm phải đạt VietGAP thì người sản xuất phải đáp ứng VietGAP mới có thể đưa hàng vào tiêu thụ. Tương tự, khi xuất khẩu sang EU có thể phải đáp ứng GlobalGAP; còn vào thị trường Hoa Kỳ có thể phải tuân thủ các tiêu chuẩn khác theo yêu cầu của đối tác.

Do đó, chúng tôi không đặt mục tiêu thay thế bất kỳ tiêu chuẩn nào hiện có. Bộ tiêu chuẩn mới chỉ là một lựa chọn bổ sung cho người sản xuất, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Việc tiêu chuẩn này có được thị trường đón nhận hay không sẽ do thực tiễn quyết định. Nếu các nhà phân phối, nhà bán lẻ và người tiêu dùng thấy phù hợp, bảo đảm an toàn thực phẩm và thuận lợi trong áp dụng thì họ sẽ lựa chọn. Chúng tôi kỳ vọng bộ tiêu chuẩn mới này sẽ thêm một công cụ hữu ích, góp phần đa dạng hóa các lựa chọn trong sản xuất và kinh doanh nông sản.

Phóng viên: Nhiều chuyên gia cho rằng cần có một tên gọi ngắn gọn, dễ nhớ hơn cho bộ tiêu chuẩn mới. Ban soạn thảo nhìn nhận vấn đề này ra sao?

Ông Nguyễn Quý Dương: Chúng tôi cũng nhận thấy tên gọi hiện nay khá dài do phải bao quát nhiều nhóm sản phẩm như rau ăn lá, rau ăn thân, rau ăn quả và rau ăn củ.

Quan điểm cá nhân tôi là nên rút gọn theo hướng nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi, chẳng hạn như tiêu chuẩn về sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm. Cách gọi này vừa ngắn gọn, dễ nhận diện, vừa phản ánh đúng bản chất của tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, tên gọi hiện nay đã được xác định trong quyết định giao nhiệm vụ xây dựng tiêu chuẩn. Nếu Hội đồng nghiệm thu và các cơ quan liên quan thống nhất đề xuất thay đổi thì tên gọi có thể được điều chỉnh theo hướng ngắn gọn, thuận tiện hơn.

Phóng viên: Cơ quan chuyên môn sẽ tiếp thu các ý kiến góp ý như thế nào để hoàn thiện dự thảo tiêu chuẩn?

Ông Nguyễn Quý Dương: Đơn vị trực tiếp chủ trì tiếp thu, hoàn thiện dự thảo là Viện Nghiên cứu Rau quả. Tuy nhiên, tại hội thảo hôm nay, chúng tôi cùng đại diện Vụ Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã trực tiếp lắng nghe ý kiến từ người sản xuất, hợp tác xã, các tổ chức chứng nhận, chuyên gia và nhà khoa học.

Đây là những góp ý rất quan trọng, phản ánh cả yêu cầu thực tiễn sản xuất lẫn các vấn đề kỹ thuật trong quá trình áp dụng. Trên cơ sở đó, khi tham gia Hội đồng nghiệm thu, chúng tôi sẽ có những ý kiến phản biện và đề xuất để bảo đảm tiêu chuẩn phù hợp với thực tiễn, đồng bộ với các quy định hiện hành và có khả năng triển khai hiệu quả sau khi ban hành.

Phóng viên: Sau khi ban hành bộ tiêu chí mới, sẽ có những giải pháp nào để hỗ trợ nông dân và hợp tác xã áp dụng vào thực tiễn sản xuất?

Ông Nguyễn Quý Dương: Chúng tôi sẽ phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả, các địa phương, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan để tổ chức tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn thực hiện.

Trước hết, ngành nông nghiệp và môi trường sẽ rà soát các vùng sản xuất rau trọng điểm trên cả nước và đề nghị các địa phương đưa nội dung của tiêu chuẩn mới vào các chương trình tập huấn nông dân cũng như các chương trình hỗ trợ sản xuất hiện có.

Điều quan trọng nhất là người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin, hiểu rõ các yêu cầu và cách thức thực hiện. Nếu tuân thủ đúng quy trình của tiêu chuẩn thì hoàn toàn có thể bảo đảm các yêu cầu về an toàn thực phẩm.

Chúng tôi kỳ vọng bộ tiêu chuẩn mới sẽ trở thành công cụ thiết thực, giúp các hộ sản xuất nhỏ và hợp tác xã dễ dàng áp dụng hơn, qua đó nâng cao chất lượng, độ an toàn của sản phẩm rau và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!