Động lực để doanh nghiệp chuyển đổi xanh

Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp chủ động đầu tư công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tiêu hao năng lượng và áp dụng các mô hình kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh vẫn đối mặt nhiều khó khăn, nhất là chi phí đầu tư lớn, cơ chế hỗ trợ chưa đáp ứng yêu cầu và một số quy định pháp luật chưa theo kịp thực tiễn.

Ứng dụng AI và chuyển đổi xanh để gia tăng giá trị nội địa cho doanh nghiệp

22/10/2026 18:37

Tại ngành xi-măng, một trong những lĩnh vực sử dụng nhiều năng lượng và có lượng phát thải khí nhà kính lớn, các doanh nghiệp từng bước tận dụng chất thải công nghiệp làm nguyên liệu, nhiên liệu thay thế, đầu tư hệ thống xử lý khí thải và thu hồi nhiệt dư để phát điện.

Theo Tổng công ty Xi-măng Việt Nam (VICEM), tỷ lệ sử dụng tro, xỉ làm phụ gia tại các đơn vị thành viên đạt bình quân hơn 12%, tương ứng khoảng 2,3-2,7 triệu tấn mỗi năm. Tuy nhiên, việc mở rộng các mô hình kinh tế tuần hoàn còn gặp nhiều vướng mắc. Tại Nhà máy xi-măng Lam Thạch (Quảng Ninh), dù có khả năng xử lý tới 450 tấn rác mỗi ngày đêm để thay thế một phần nhiên liệu truyền thống, lượng rác thực tế tiếp nhận mới đạt khoảng một nửa công suất do khó khăn trong thu gom, chuyển giao chất thải và thủ tục môi trường.

Không chỉ vậy, doanh nghiệp còn phải dành nguồn lực lớn để đáp ứng các yêu cầu môi trường. Theo VICEM, việc cải tạo hệ thống lọc bụi điện lò nung clinker sang lọc bụi túi cho hai dây chuyền có tổng mức đầu tư khoảng hàng chục tỷ đồng. Trong khi đó, các cơ chế hỗ trợ tài chính và hướng dẫn xác nhận lượng khí nhà kính cắt giảm từ hoạt động đồng xử lý chất thải, tận dụng nhiệt dư phát điện vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.

Những vướng mắc còn được ghi nhận trong thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), nhất là đối với bao bì xi-măng. Theo ông Đỗ Tiến Đoàn, Phó Trưởng phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cơ quan quản lý đang đề xuất bổ sung giải pháp đồng xử lý trong lò nung xi-măng vào quy cách tái chế bắt buộc đối với bao bì xi-măng do thiếu công nghệ tái chế phù hợp. Đây là giải pháp được áp dụng trong thực tế, nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và bảo đảm quy định phù hợp điều kiện công nghệ, hạ tầng hiện có.

Để chuyển đổi xanh trở thành động lực tăng trưởng mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục hoàn thiện các mục tiêu, chiến lược mà quan trọng hơn phải tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo hành lang pháp lý đồng bộ và khơi thông nguồn lực đầu tư. Các chính sách mang tính định hướng cần được cụ thể hóa thành những cơ chế có khả năng thực thi, tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, phát triển sản xuất xanh.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thế Chinh, Viện trưởng Viện Chính sách kinh tế môi trường, trước hết cần rà soát, đánh giá toàn diện hệ thống chính sách, pháp luật liên quan chuyển đổi xanh, nhất là các quy định về bảo vệ môi trường, đầu tư, tài chính, doanh nghiệp và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, từ đó sửa đổi, bổ sung. “Thị trường xanh” cần được tạo lập, để thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững. Kinh tế tư nhân phải trở thành động lực chính thực hiện chuyển đổi xanh, tăng trưởng xanh.

Tiến sĩ Hồ Công Hòa, Học viện Chính sách và Phát triển cho rằng, cần sớm hoàn thiện các hướng dẫn thực hiện danh mục phân loại xanh theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg, tạo cơ sở thống nhất để các tổ chức tín dụng xác định, thẩm định và cấp vốn cho dự án đáp ứng tiêu chí môi trường; nghiên cứu cơ chế hỗ trợ lãi suất, ưu đãi tín dụng đối với doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn; phát triển thị trường trái phiếu xanh, đa dạng hóa các kênh huy động vốn dài hạn.

Tiến sĩ Hồ Công Hòa đề xuất nghiên cứu thành lập Ngân hàng Khí hậu Việt Nam, một tổ chức tài chính chuyên biệt nhằm huy động nguồn lực từ khu vực công, tư nhân và các tổ chức tài chính quốc tế cho các dự án chuyển đổi xanh.