Vịnh Vân Phong - điểm hẹn mới cho ngành hàng hải

Vịnh Vân Phong thuộc huyện Vạn Ninh, nằm ở phía bắc tỉnh Khánh Hòa, giáp với Phú Yên. Vân Phong chính là một đầu mối giao thông quốc tế lớn, là một khu kinh tế tổng hợp mà trong đó thành phần cốt lõi là một cảng trung chuyển quốc tế, cho phép các doanh nghiệp Việt Nam tiếp xúc nhanh nhất với thị trường thế giới và khu vực.

Vịnh Vân Phong chỉ thật sự chuyển mình từ sau khi Cục Hàng hải Việt Nam nghiên cứu và khuyến khích thực hiện dự án chuyển tải dầu. Tháng 5-2002, hoạt động chuyển tải dầu đã được thực hiện trở lại với con tàu Arabiyah trọng tải 121.109 DWT, chở 82.368 tấn dầu, thay vì chuyển tải tại Singapore đã thực hiện việc chuyển tải tại vịnh Vân Phong.

15 giờ ngày 13-5-2002, chuyến chuyển tải dầu đầu tiên đã thành công, tuyệt đối an toàn, mang lại cho ngân sách tỉnh Khánh Hòa khoảng 70 tỷ đồng tiền thuế, tiết kiệm cho chủ hàng Việt Nam hơn ba tỷ đồng, đồng thời cũng mang lại một nguồn thu các loại phí dịch vụ cho Công ty cổ phần dịch vụ hàng hải (MACS) là đơn vị thu xếp dịch vụ chuyển tải này. Ðến nay, đã có 25 chuyến chuyển tải dầu được thực hiện thành công tại khu vực vịnh Vân Phong. Nguồn thu ngân sách cho tỉnh Khánh Hòa từ thuế nhập khẩu đã lên đến hàng nghìn tỷ đồng, lợi ích từ việc cắt giảm chi phí vận tải cho người nhập khẩu cũng là một con số đáng kể, chưa nói đến phần phí thu được cho các loại dịch vụ.

Chuyển tải dầu đã là bước đột phá cho việc hình thành nên một khu kinh tế tổng hợp tại vịnh Vân Phong. Dịch vụ này trong tương lai còn tiếp tục được khuyến khích, tăng cường và mở rộng, phát triển lên thành các loại hình dịch vụ trung chuyển đối với các loại hàng khác, kéo theo sự phát triển của các ngành công nghiệp và dịch vụ có liên quan.

Cũng trong thời gian qua đã có một số chuyến chuyển tải  khác khi tàu dầu mẹ, trọng tải hơn 150.000 DWT neo tại vịnh và lấy dầu thô từ các tàu con chạy từ các nước Indonesia và Malaysia để chở về Mỹ. Dự kiến trong năm 2004 dịch vụ này còn tiếp tục phát triển, mở rộng hơn nữa. Việc thay đổi vị trí chuyển tải dầu từ Singapore về Vân Phong mang lại lợi ích cho doanh nghiệp trực tiếp kinh doanh xuất nhập khẩu và dịch vụ, cho địa phương và cho cả nước đã rõ ràng, nên dễ được mọi người chấp nhận và ủng hộ. Các chủ hàng nước ngoài cũng chọn Vân Phong làm địa điểm trung chuyển, bởi gần tuyến hàng hải quốc tế, thuận tiện cho các tàu ghé vào, kín sóng, kín gió, đồng thời đủ điều kiện để tàu lớn neo đậu và thực hiện việc chuyển tải an toàn. Ðây chính là tiền đề cho việc lập kho trung chuyển dầu cung ứng cho thị trường Việt Nam và khu vực cũng như để cung ứng cho các tàu ghé vào cảng sau này, để có thể chủ động về nguồn dầu dự trữ, đặc biệt trong  điều kiện có những biến động về thị trường dầu mỏ trên thế giới. Ý tưởng này gần đây đã được Tổng công ty Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) triển khai bằng dự án xây dựng kho dầu ngoại quan trên hòn đảo Mỹ Giang thuộc vịnh Vân Phong.

Về Vân Phong chuyển tải, nhà nhập khẩu đã tiết kiệm được chi phí,  hơn thế nữa, xăng dầu không chỉ được vận chuyển theo đường sông, ven biển, đường sắt, đường bộ đến mọi miền của đất nước mà còn có thể đưa lên Tây Nguyên phục vụ công cuộc phát triển kinh tế - xã hội và an ninh - quốc phòng của khu vực này. Xa hơn nữa, có thể nghĩ đến việc xây dựng tại đây một nhà máy lọc dầu, gắn với kho ngoại quan dầu và cảng trung chuyển quốc tế tạo thành cốt lõi một khu kinh tế tổng hợp với đầy đủ các thành phần công nghiệp, thương mại, du lịch, dịch vụ, thủy hải sản, v.v.

Phía bên kia đèo Cổ Mã, vịnh Vũng Rô thuộc Phú Yên cũng đã rục rịch chuyển mình với những dự án rất táo bạo - Nhà máy lọc dầu mi-ni và đường ống dẫn dầu lên Tây Nguyên với đối tượng phục vụ không chỉ là các tỉnh trên cao nguyên này mà còn cả nước bạn Lào. Ðiều đó cũng như một lời thách thức đối với Vân Phong trong lời hẹn cùng nhau phát triển, không chỉ vì lợi ích kinh tế của miền trung, mà còn của cả Tây Nguyên và rộng ra là của cả nước.

Với những lợi thế cơ bản của mình, Vân Phong giờ đây đã nhộn nhịp hơn. Những vị khách đến Vân Phong, ngoài số khách du lịch là những nhà nghiên cứu khoa học, quản lý, hoạch định chính sách, các nhà đầu tư tiềm năng trong và ngoài nước. Họ đến để xác nhận tiềm năng Vân Phong, nghiên cứu và xác lập nên những kế hoạch đầu tư, phát triển cho khu vực này. Cùng với các nhà quản lý, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp cũng đã vào cuộc. Lãnh đạo Cục Hàng hải Việt Nam và tỉnh Khánh Hòa đã sát cánh cùng các doanh nghiệp trong và ngoài ngành hàng hải, tập hợp lại xây dựng Công ty Ðầu tư và Phát triển Vân Phong làm hạt nhân, tạo khả năng phát huy nội lực, huy động các nguồn vốn trong nước để phát triển Vân Phong. Ðây là những doanh nghiệp hàng đầu của nền kinh tế Việt Nam (các tổng công ty 90 và 91) thuộc lĩnh vực hàng hải và các ngành có liên quan khác. Một số tập đoàn kinh tế lớn nước ngoài khi nghiên cứu và xây dựng kế hoạch của mình trên thị trường toàn cầu đã gắn với sự phát triển của một cảng trung chuyển quốc tế tại Vân Phong.

Cục Hàng hải Việt Nam cũng đã trình lên Bộ Giao thông vận tải để trình Chính phủ một nghiên cứu Quy hoạch chi tiết cảng trung chuyển quốc tế Vân Phong. Cũng theo chỉ đạo của Chính phủ, trong tháng 5-2004, Bộ Xây dựng đã tập hợp một báo cáo tổng hợp quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 cho huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa, trong đó lấy phát triển Khu kinh tế tổng hợp Vân Phong làm trọng tâm. Từ quy hoạch cảng trung chuyển quốc tế Vân Phong có thể phải điều chỉnh quy hoạch đối với cả hệ thống cảng biển, đội tàu và cả hệ thống dịch vụ hàng hải của Việt Nam, tạo khả năng đẩy ngành hàng hải phát triển lên tầm cao trong khu vực.