Khó cho việc mưu sinh và…
Khu tái định cư Vĩnh Lộc B, huyện Bình Chánh là một trong số ít dự án tái định cư tại TP Hồ Chí Minh được đầu tư quy mô lớn với hơn 30 ha, vốn đầu tư 1.062 tỷ đồng, gồm 45 lô chung cư (gần hai ngàn căn hộ) và 559 nền đất. Công trình được hoàn thành và đưa vào sử dụng từ năm 2013 với nhiệm vụ bố trí nhà ở cho các hộ dân bị giải tỏa bởi các dự án tại 13/24 quận, huyện trên địa bàn thành phố. Tuy nhiên, đã hơn hai năm trôi qua, có rất ít căn hộ có người ở và vài chục nền đất được xây dựng.
Theo ông Nguyễn Văn Thanh, cư dân khu tái định cư Vĩnh Lộc B cho biết, so với nơi ở cũ, căn hộ của ông hiện nay khang trang hơn rất nhiều, nhưng nơi ở mới này không thuận tiện cho công việc của những người trong gia đình, nên cuộc sống gặp nhiều khó khăn.
Trước đây, vợ ông Thanh buôn bán nhỏ ở chợ, còn ông làm nghề sửa xe ngay cổng chợ kiếm sống. Từ khi chuyển đến khu tái định cư, công việc cũng mất, cuộc sống càng thêm khó khăn. Gia đình ông phải sống trong cảnh thiếu thốn mọi bề, tiền mua gạo thiếu trước, hụt sau.
Gia đình chị Nguyễn Thị Loan cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Gia đình chị Loan bị giải tỏa để thực hiện dự án cải thiện ô nhiễm kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên (quận Bình Tân). Theo chị Loan, ngày trước chị bán hủ tiếu, bánh canh, mỗi ngày cũng kiếm được từ một đến hai trăm ngàn đồng. Về khu tái định cư, buổi sáng chị cũng mở quán bán xôi, trưa và tối bán ốc, nhưng chưa được một tuần đã dẹp vì không có người mua. Chồng chị làm thợ hồ, thu nhập bấp bênh trong khi hằng tháng ở đây phải tốn thêm nhiều chi phí...
Tại quận 2, hàng trăm hộ dân bị thu hồi đất ở phường Thủ Thiêm để thực hiện dự án đại lộ Đông Tây được bố trí tái định cư ở chung cư Bình Trưng (phường Bình Trưng Đông), nhiều người lâm vào cảnh thất nghiệp.
Một vấn đề khác cũng khiến người dân không mặn mà với nhà tái định cư là do chất lượng chung cư, chất lượng cuộc sống. Theo khảo sát của chúng tôi, một số chung cư như Tân Mỹ (quận 7), Bình Trưng Đông (quận 2)… mới chỉ đưa vào sử dụng một thời gian đã xuống cấp. Chung cư Bình Trưng Đông đã xuống cấp trên diện rộng. Khu tái định cư Bến Ba Đình (quận 8) gồm hai khối chung cư 15 tầng, tổng cộng 350 căn hộ cũng bị bỏ trống nhiều năm nay. Nguyên nhân vì giá bán tái định cư cao nên nhiều người dân bị giải tỏa bởi dự án rạch Ụ Cây (quận 8) không có khả năng về ở.
Tại buổi làm việc với Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh mới đây, Phó Chủ tịch UBND quận Bình Tân Phạm Thị Ngọc Diệu cũng cho biết, một phần nguyên nhân khiến công tác giải tỏa tại dự án cải thiện ô nhiễm kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên gặp nhiều khó khăn là vì gần 200 hộ dân bị ảnh hưởng không chịu nhận nhà tái định cư tại chung cư Vĩnh Lộc B. Theo bà Phạm Thị Ngọc Diệu, chung cư Vĩnh Lộc B là chung cư năm tầng, không có thang máy, nóc tầng năm lợp bằng mái tôn rất nóng nên người dân không đồng ý. Không những thế, đường vào chung cư hiện rất lầy lội nên chính quyền địa phương khó lòng thuyết phục người dân nhận nhà.
Cần có sự đồng bộ
Theo tìm hiểu của chúng tôi, tình trạng người dân có nhà trong khu tái định cư không sử dụng nhà được giao ngày càng trở nên phổ biến và xảy ra tại nhiều dự án tái định cư trên địa bàn thành phố. Một lãnh đạo quận 7 cho biết, ngay cả dự án có điều kiện tốt thì người dân cũng không thích vào ở vì họ muốn ở khu vực phù hợp với công ăn việc làm của mình. Nhiều hộ nhận suất tái định cư xong cũng chuyển nhượng lại.
Trong một cuộc khảo sát đời sống của người dân sau tái định cư do Cục Thống kê và Sở Lao động, Thương binh và Xã hội TP Hồ Chí Minh thực hiện trong năm 2014 với 1.200 hộ trên địa bàn 12 quận, huyện về công ăn việc làm, thì 45,5% số hộ cho biết vẫn như cũ; 16,5% giảm sút và 38% có cải thiện. Nguyên nhân là do bị giải tỏa nên người dân mất đất sản xuất, chăn nuôi, mất mặt bằng kinh doanh, chỗ ở mới quá xa nơi làm việc... Phần lớn người dân tái định cư làm công việc chân tay, trình độ hạn chế nên khi thay đổi chỗ ở rất khó tìm việc làm mới.
Ủy viên Thường trực HĐND thành phố Hồ Chí Minh Huỳnh Công Hùng cho biết, tồn tại lớn nhất hiện nay chính là thành phố chưa thực hiện công tác điều tra xã hội học về điều kiện sống của người dân diện giải tỏa để bố trí tái định cư một cách hợp lý. Lâu nay, các quận, huyện chỉ điều tra về diện tích nhà đất bị thu hồi, hồ sơ pháp lý để đền bù, còn những thông tin liên quan khác lại không chú ý. Từ đó mới có tình trạng người bị giải tỏa nhận suất tái định cư nhưng sang nhượng, cho thuê hoặc quay lại nơi ở cũ để tiện việc làm ăn. Thậm chí, đã có trường hợp lấy tiền đền bù mua đất nông nghiệp ở khu vực đã quy hoạch rồi xây dựng nhà ở trái phép.
Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh Trần Trọng Tuấn cho rằng, các vấn đề liên quan đến tái định cư là rất phức tạp, khó khăn. Các công trình tái định cư là công trình lớn lại liên quan trực tiếp đến cuộc sống của người dân cho nên không thể giải quyết ngày một ngày hai được.
Từ năm 1993 đến nay, thành phố đã di dời và tổ chức lại cuộc sống cho hơn 36 ngàn hộ dân sống trên và ven kênh, rạch. Việc giải tỏa đã góp phần chỉnh trang đô thị, cải thiện nơi ở cho người dân. Tuy nhiên, tổ chức lại cuộc sống cho hàng trăm ngàn con người không phải là việc đơn giản. Để bảo đảm cho người dân bị giải tỏa có cuộc sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ phải có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị với nỗ lực cao nhất.
