Vì sao người cận nghèo thờ ơ với thẻ Bảo hiểm y tế?

“Nước đến chân mới nhảy”

Người có thu nhập thấp không thuộc diện mua thẻ BHYT bắt buộc, cũng không được nhà nước bao cấp mua thẻ BHYT. Vậy là với họ, Thẻ BHYT không hấp dẫn.

Khi tai ương bất ngờ ập đến gia đình anh Nguyễn Văn Tài (35 tuổi) quê ở thôn Bãi Lễ, xã Châu Cam, huyện Phú Xuyên, Hà Nội vì một tai nạn giao thông nghiêm trọng. Được người dân kịp thời đưa đi cấp cứu tại BV Việt Đức và đã được phẫu thuật nối xương đùi trái ngày 11-8. Sống sót là may, nhưng kinh phí nhập viện, nằm điều trị cấp cứu và phẫu thuật trong những ngày vừa qua, gia đình anh Tài phải nộp 32 triệu đồng. Số tiền này quá lớn với gia đình anh. Chị vợ anh Tài đã không còn cách nào khác là đến Phòng Tài vụ của BV để khóc và xin khất viện phí. Hiện anh Tài đã được chuyển tới nằm tại Khoa Hồi sức cấp cứu hậu phẫu vì còn mê man bất tỉnh do tụ máu não. Tại đây, bênh nhân phải thở máy, đặt nội khí quản, ăn qua đường xông… dự kiến, giá giường bệnh sẽ là 350.000đ/ngày/bệnh nhân, chưa kể tiền thuốc chống tụ máu não có giá tới 1,5 triệu đồng/ngày… Rất tiếc, anh Tài không có thẻ BHYT nên mọi chi phí nằm viện, gia đình sẽ phải cáng đáng hết. Trong khi, nếu có trong tay chiếc thẻ, bệnh nhân như anh Tài sẽ được BHYT thanh toán giúp 80% tiền viện phí. Anh Tài vốn là trụ cột trong gia đình, vợ anh cũng làm ruộng, hai con còn nhỏ lại cảnh bố mẹ già. Tất cả đều trông cậy vào thu nhập từ nghề xe ôm của anh mang về hàng tuần. Giờ thì cả gia đình bị đảo lộn và khốn đốn.

Hoàn cảnh của bệnh nhân Ngô Thị Dưỡng (45 tuổi) quê ở xã Hà Văn, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa hiện đang điều trị tại Khoa ung thư vú, BV K Trung ương cũng tương tự. Hơn một năm qua, khi đi khám tại BV huyện Hà Trung và BV tỉnh Thanh Hóa, chị Dưỡng đã được chẩn đoán có khối u ở ngực, nhưng chị chủ quan không mua thẻ BHYT để dự phòng phải điều trị tiếp theo ở tuyến trên. Đầu tháng 8, khối u phát triển mạnh, chị Dưỡng đã phải lên BV K Trung ương. Các bác sỹ chỉ định chị Dưỡng phải phẫu thuật ngay để cắt khối u. Tiền nhập viện và phẫu thuật chị phải nộp là 5 triệu đồng. Để có số tiền này, chị đã phải bán đi 4 tạ lúa và vay họ hàng. Theo bác sỹ điều trị, bệnh tình của chị Dưỡng còn phải xạ trị, hóa trị và dùng thuốc tích cực với chi phí khoảng 100 triệu đồng. Nếu chị Dưỡng có thẻ BHYT, chị cũng được BHYT thanh toán 80% viện phí.

Những trường hợp bị tai nạn, mắc bệnh hiểm nghèo như hai bệnh nhân trên hiện rất nhiều. Khi vào viện, bệnh nhân và gia đình họ không những phải chống chọi với bệnh tật mà còn phải lo một khoản tiền không nhỏ để trả viện phí. Nếu có thẻ BHYT, gánh nặng này sẽ giảm bớt. Tuy nhiên, theo quy định của Luật BHYT, những đối tượng cận nghèo chủ yếu là nông dân, người lao động có thu nhập thấp, không ổn định… cuộc sống bấp bênh rất cần phải có thẻ BHYT để “phòng bệnh” thì lại tham gia rất ít. Theo thống kê của BHXH Việt Nam, sau hơn một năm thực hiện Luật, đến thời điểm này, cả nước mới chỉ có khoảng hơn 1 triệu người cận nghèo tham gia BHYT chiếm chưa tới 10% đối tượng cận nghèo. Hiện có tới 53 tỉnh chưa triển khai được BHYT cho người cận nghèo.

Từ chối quyền lợi, vì sao?

Theo quy định của Bộ LĐ-TB&XH, tiêu chí xác định người cận nghèo bằng 130% mức thu nhập của người nghèo. Cụ thể, đối với hộ khu vực nông thôn là từ 201-260 ngàn đồng/ người/tháng; khu vực thành thị từ 261-338 ngàn đồng/người/tháng. Nhìn chung, vì thu nhập thấp nên theo quy định của Luật BHYT, đối tượng cận nghèo được nhà nước hỗ trợ 50% mức phí mua thẻ BHYT. Tại một số địa phương, ngân sách tỉnh còn hỗ trợ thêm hay nhiều nơi đang nhận được tài trợ từ nguồn vốn nước ngoài nhưng nhiều người dân vẫn “phớt lờ” bệnh tật.

Ngay tại Hà Nội, với gần 400.000 đối tượng thuộc hộ cận nghèo nhưng đến nay mới chỉ có hơn 500 người tham gia BHYT. Tại Yên Bái, đến hết tháng 6/2010 cũng mới chỉ có 3000/39.000 đối tượng cận nghèo tham gia. Còn tại Bắc Ninh, một trong những địa phương dành 20% ngân sách địa phương, nhà nước hỗ trợ 50% cho đối tượng cận nghèo nhưng cũng mới chỉ có khoảng 3.500 người tham gia, chiếm gần 12% tổng số đối tượng cận nghèo đã được Sở LĐ-TB&XH lập danh sách. Ngay tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, mặc dù được dự án hỗ trợ y tế (Ngân hàng thế giới) ủng hộ 30% mức phí, nhà nước cho 50% và người thuộc hộ cận nghèo chỉ phải đóng thêm 20%, nhưng thực tế có những tỉnh như Đồng Tháp chỉ có 10% hay Tiền Giang có 30% đối tượng cận nghèo mua thẻ BHYT... Đó là những con số quá thấp so với yêu cầu.

Nguyên nhân do đâu mà người có thu nhập thấp lại không muốn mua thẻ BHYT?. Có thể nói, mức phí và nhận thức là hai “rào cản” lớn khi triển khai chính sách BHYT cho đối tượng người cận nghèo. Mặc dù được ngân sách hỗ trợ 50%, nhưng với mức đóng còn lại khoảng 197.000 đồng/thẻ/người, đây vẫn là số tiền tương đối lớn đối với người thuộc hộ cận nghèo vì mức thu nhập của họ còn rất thấp và đời sống gặp nhiều khó khăn. Còn tại các địa phương có mức hỗ trợ cao hơn, hay các địa phương đang triển khai dự án y tế hỗ trợ, việc cùng đóng góp 20%, hay 10% tương đương với số tiền 78.000 đồng hay 40.000 đồng/người/thẻ với người cận nghèo vẫn là số tiền mà họ phải cân nhắc.

Ông Nguyễn Nhật Quang, Giám đốc BHXH tỉnh Yên Bái cho biết, Yên Bái là tỉnh nghèo mức thu nhập của người dân chỉ bằng 1/3 mức thu nhập bình quân của cả nước, nên mặc dù đã được ngân sách hỗ trợ 50% thì tỉ lệ người cận nghèo tham gia BHYT cũng khó có thể cao được.

Cùng với lý do khó khăn về kinh tế, nhận thức của người dân về vấn đề chăm sóc sức khỏe cũng như trách nhiệm cộng đồng vẫn còn nhiều hạn chế, đối tượng tham gia BHYT chủ yếu vẫn là người thực sự có nhu cầu khám chữa bệnh. Chính vì vậy, mới có tình trạng, người dân khi bị ốm đau, bệnh nặng mới cuống cuồng đi mua thẻ BHYT… Bên cạnh đó, hiện nay ranh giới giữa người thuộc hộ cận nghèo và người hộ nghèo cũng rất “mong manh”, nên không ít người có tâm lý trông chờ chính sách của nhà nước về chuẩn nghèo mới trong thời gian tới để được hỗ trợ 100% mức phí mua thẻ.

Có lẽ chính vì lường trước những khó khăn trong việc triển khai BHYT cho đối tượng này, sắp tới đây trong Dự án hỗ trợ y tế cho 6 tỉnh Bắc Trung Bộ (từ năm 2010-2016), do Ngân hàng Thế giới tài trợ, mặc dù đưa ra mức hỗ trợ lên tới 80-90% cho đối tượng cận nghèo, nhưng Dự án cũng chỉ dám kỳ vọng với mục tiêu, sẽ có khoảng 20-25% số người thuộc hộ cận nghèo mua thẻ BHYT.

Làm sao để người dân hiểu được ý nghĩa thực sự của tấm thẻ BHYT?, làm sao để họ có cơ hội tiếp cận với các dịch vụ y tế?… Điều này đang trông chờ vào sự tuyên truyền sâu rộng tới mọi tầng lớp nhân dân cũng như các chính sách can thiệp mua thẻ BHYT phải thiết thực và khả thi hơn nữa từ phía các cơ quan liên ngành cũng như chính quyền địa phương các cấp.