Nắng nóng cực đoan ở Hà Nội: Cách tránh sốc nhiệt và dùng điều hòa an toàn

Những ngày qua, nhiệt độ khí tượng phổ biến 37-40 độ C, nhưng cảm nhận thực tế thường cao hơn 2-4 độ C do hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Ở các tuyến đường lớn, mặt nhựa và bê tông có thể nóng tới 50-60 độ C vào giữa trưa. Không khí nóng kết hợp khói bụi và mật độ giao thông dày đặc tạo ra môi trường ngột ngạt. Người đi đường, đặc biệt là lao động ngoài trời, phải chịu áp lực nhiệt lớn trong thời gian dài.

Về sinh lý, cơ thể con người duy trì thân nhiệt quanh 36,5-37,5 độ C. Khi gặp nóng, cơ thể giãn mạch và tiết mồ hôi để tản nhiệt. Tuy nhiên, nếu mất nước kéo dài mà không bù kịp, máu sẽ cô đặc, tim phải làm việc nhiều hơn. Nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ tăng lên rõ rệt.

Dùng điều hòa đúng cách: Mát nhưng phải an toàn

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, điều hòa là thiết bị thiết yếu trong nắng nóng, nhưng dùng sai cách có thể gây hại.

Theo đó, mọi người nên duy trì nhiệt độ phòng ở mức 25–28 độ C, chỉ chênh lệch với ngoài trời 5-8 độ C để tránh sốc nhiệt khi ra vào. Nếu để điều hòa quá lạnh dễ gây viêm đường hô hấp và co mạch.

Nhiều người có thói quen dùng chế độ “Dry” để tiết kiệm điện. Tuy nhiên, chế độ này làm khô không khí mạnh, có thể gây khô da, khô mắt và kích ứng đường hô hấp. Trong đa số trường hợp, nên dùng chế độ làm lạnh thông thường.

Theo bác sĩ Hoàng, mọi người không nên ngồi phòng điều hòa liên tục nhiều giờ. Sau khoảng 2 giờ, nên ra ngoài hoặc mở cửa để cơ thể thích nghi, tổng thời gian sử dụng ban ngày nên giới hạn ở mức vừa phải.

Với trẻ nhỏ, gia đình cần lưu ý sử dụng nhiệt độ cao hơn, khoảng 26–28 độ C và mặc đồ mỏng dài tay. Người cao tuổi nên tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, lưu ý trước khi ra ngoài, nên đứng ở cửa vài phút để cơ thể thích nghi.

Một nguy cơ ít được mọi người chú ý là tình trạng tích tụ khí CO₂ trong phòng kín. Một người trưởng thành có thể thải ra hơn 100 lít CO2 trong khi ngủ. Khi đóng cửa bật điều hòa suốt đêm, nồng độ CO₂ có thể tăng cao, gây mệt mỏi, đau đầu và giảm chất lượng giấc ngủ. Nếu phòng không thông gió, không khí sẽ nhanh chóng trở nên ngột ngạt.

Theo bác sĩ Hoàng, máy lọc không khí không loại bỏ được CO₂. Cây xanh trong phòng cũng không giúp cải thiện đáng kể vào ban đêm. Theo đó, giải pháp đơn giản là hé cửa sổ định kỳ hoặc sử dụng quạt thông gió. Với phòng kín hoàn toàn, nên lắp hệ thống cấp gió tươi hoặc quạt hút để bảo đảm lưu thông không khí. Ngoài ra, điều hòa cần được vệ sinh định kỳ 2–3 tháng/lần để tránh tích tụ vi khuẩn, nấm mốc gây bệnh hô hấp.

Phòng ngừa sốc nhiệt: Bù nước, ăn uống và bảo vệ cơ thể

Bác sĩ Hoàng khuyến cáo, trong những ngày nắng nóng, sốc nhiệt là tình trạng nguy hiểm nhất. Khi đó, thân nhiệt có thể vượt 40 độ C, kèm rối loạn thần kinh như mê sảng, co giật, hôn mê. Nếu không xử lý kịp thời, người bệnh có thể suy đa tạng và tử vong.

Theo đó, một dấu hiệu cảnh báo đơn giản là màu nước tiểu. Nếu sẫm màu, cơ thể đang thiếu nước. Nếu làm việc cả buổi mà không đi tiểu, nghĩa là mức độ mất nước đã tới mức nghiêm trọng. Người lao động nặng có thể theo dõi cân nặng trước và sau ca làm việc để biết lượng nước đã mất.

Trong những ngày nắng nóng, bác sĩ Hoàng khuyến cáo, biện pháp quan trọng nhất là uống đủ nước. Người trưởng thành nên bổ sung khoảng 2,5-3 lít nước mỗi ngày, chia đều trong ngày. Không đợi khát mới uống.

Với người làm việc ngoài trời, cần uống trước khi làm và bổ sung liên tục. Các dung dịch điện giải như Oresol giúp bù muối khoáng hiệu quả. Ngược lại, nên tránh rượu bia và đồ uống chứa caffeine vì làm mất nước nhanh hơn.

Chế độ ăn cũng cần điều chỉnh. Nên tăng rau xanh, trái cây, giảm đồ nhiều đạm và dầu mỡ. Thực phẩm cay nóng làm cơ thể sinh nhiệt nhiều hơn. Một số đồ uống dân gian như nước rau má, nước lá sen hay nước vỏ dưa hấu có thể hỗ trợ giải nhiệt.

Mọi người lưu ý sử dụng trang phục rộng, sáng màu, thấm hút tốt. Che chắn kỹ vùng đầu và cổ vì đây là khu vực nhạy cảm với nhiệt. Tuy nhiên, mặc quá dày hoặc màu tối có thể khiến cơ thể nóng hơn.

Với nhà ở không có điều hòa, cần giảm nhiệt bằng cách đóng cửa khi trời nắng gắt, mở cửa thông gió vào buổi tối. Người già, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền nên chủ động tìm nơi mát như trung tâm thương mại trong giờ cao điểm nắng nóng.

Bác sĩ Hoàng khuyến cáo, sốc nhiệt là cấp cứu y khoa. Khi phát hiện người có dấu hiệu như lơ mơ, co giật, thân nhiệt cao, cần gọi cấp cứu ngay. Trong lúc chờ hỗ trợ, cần đưa nạn nhân ra khỏi nơi nóng, đến chỗ thoáng mát; cởi bớt quần áo, đặt nằm nghỉ và làm mát cơ thể.

Có thể dùng khăn ướt lau người, kết hợp quạt để tăng bay hơi. Chườm mát ở cổ, nách, bẹn giúp hạ nhiệt nhanh. Nếu có điều kiện, có thể ngâm người trong nước mát.

Cần theo dõi nhiệt độ cơ thể. Khi giảm xuống khoảng 38,0–38,5 độ C thì dừng làm mát quá mạnh để tránh hạ nhiệt quá mức.

Bác sĩ Hoàng cũng khuyến cáo, một số sai lầm mà mọi người cần tránh như không dùng thuốc hạ sốt vì không hiệu quả; không cho uống nước đá lạnh dễ gây sốc; không dùng cồn lau người vì có thể gây độc.

Sau sơ cứu, người bệnh vẫn cần được đưa đến bệnh viện để theo dõi biến chứng như suy thận, tổn thương não hoặc rối loạn đông máu.