Vì sao dịch cúm gia cầm tái bùng phát?

Công tác phòng, chống dịch bị buông lỏng 

Sự xuất hiện liên tục các ổ dịch cúm gia cầm, rải khắp các địa bàn từ nam ra bắc, từ miền núi tới đồng bằng cho thấy virus cúm có mặt ở khắp mọi nơi. Khác với đợt dịch vụ đông-xuân (2006-2007), đợt này dịch "tấn công" chủ yếu vào các tỉnh phía bắc, trong đó nhiều tỉnh sau một thời gian dài đã khống chế được dịch. Sự "tĩnh lặng" đó gây tâm lý chủ quan ở nhiều địa phương, lơ là trong công tác phòng, chống.

Theo đánh giá của Bộ trưởng Cao Đức Phát: "Công tác chỉ đạo phòng, chống dịch tại cơ sở đã bị buông lỏng, không ngang tầm trong khi nguy cơ bùng phát dịch ngày càng gia tăng". Nó thể hiện ngay từ khâu tổ chức tiêm phòng vaccine cúm chưa đến nơi đến chốn (tiêm chưa đủ, chưa đúng kỹ thuật, báo cáo không trung thực). Tại một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, một số địa phương có hiện tượng báo cáo khống về số lượng đàn thủy cầm đã tiêm phòng, đồng thời họ cũng không quản lý được số lượng biến động trong đàn thủy cầm. Do vậy, tỷ lệ kháng thể bảo hộ thấp, dẫn đến đàn gia cầm dễ bị lây nhiễm virus H5N1. Bên cạnh đó, việc giám sát đàn gia cầm sau tiêm phòng gần như bị bỏ lửng và chỉ khi ổ dịch bùng phát, ngành chức năng mới biết đàn gia cầm đó chưa được tiêm phòng. Như mới đây, ổ dịch ở xã Tân Mỹ, huyện Yên Dũng (Bắc Giang), khi dịch bùng phát mới biết cả làng vẫn chưa tổ chức tiêm phòng đợt 1.

Theo ý kiến của Chi cục trưởng Thú y Bắc Giang Nguyễn Văn Huyến: "Mặc dù các lực lượng chống dịch đã giám sát, nhưng nhiều gia đình ở vùng dịch vẫn lén giết mổ hoặc vận chuyển gia cầm đi nơi khác bán". Điều đó cho thấy ý thức của không ít người dân trong việc phòng, chống dịch vẫn còn yếu. Việc quản lý nguồn con giống cũng chưa chặt chẽ, đặc biệt số lượng thủy cầm tăng đột biến ngay sau khi Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho phép ấp nở, tái chăn nuôi thủy cầm. Nhiều nơi đã ồ ạt cho ấp mới vịt và vận chuyển không tuân thủ quy định, không khai báo với chính quyền địa phương và cán bộ thú y. Tại thời điểm này, khi vụ thu hoạch lúa đông xuân đang vào vụ, nhiều gia đình đã "bung ra" nuôi vịt để tận dụng nguồn thóc rơi vãi, càng làm cho mật độ thủy cầm tăng cao (như tại Nghệ An, số lượng tăng gấp chín lần). Hầu hết số thủy cầm này không được quản lý, không được tiêm phòng. Ở các cơ sở ấp trứng giống (phần lớn là nhỏ lẻ), chưa đăng ký hoạt động và chưa thực hiện việc kiểm tra vệ sinh thú y. Vì thế, các cơ quan thú y không kiểm soát được nguồn trứng giống nhập vào lò ấp; đàn bố mẹ chưa được quản lý, theo dõi, chứng minh là an toàn với cúm gia cầm. Bên cạnh đó, công tác kiểm soát vận chuyển, mua bán, giết mổ gia cầm cũng chưa chặt chẽ.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội Đào Duy Tâm thừa nhận: "Các chốt kiểm dịch động vật ở Hà Nội hoạt động chưa hiệu quả". Đây cũng là thực trạng chung của nhiều địa phương. Do lực lượng đã mỏng lại không có sự phối kết hợp giữa các ngành chức năng, không có khu vực cách ly và địa điểm tiêu hủy gia cầm vận chuyển trái phép... cho nên, sau khi bị xử phạt hành chính, người ta lại đưa gia cầm đi tiêu thụ ở nơi khác.

Theo ý kiến một số chuyên gia thú y, ngoài những yếu tố chủ quan trên, thì diễn biến thời tiết bất thường trong thời gian này cũng gây nhiều bất lợi cho sức khỏe đàn gia cầm và cũng không loại trừ nguyên nhân có chủng virus khác với chủng virus trước, có thể do ngoại lai hoặc biến chủng gây nên. Trong đợt dịch vào tháng 12-2006, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã gửi mẫu đi nước ngoài phân tích và kết quả cho thấy virus H5N1 tại Việt Nam chưa có sự biến đổi. Vaccine cúm mà Việt Nam đang sử dụng tương đồng với virus H5N1 hiện có tại nước ta. Theo nhận định của Tiến sĩ Bùi Quang Anh, Cục trưởng Thú y: "Virus cúm H5N1 có mặt khắp mọi nơi, khi chúng ta không tổ chức thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng, chống dịch thì khả năng dịch xảy ra và lây lan sẽ rất cao vào bất cứ thời điểm nào". Một nguyên nhân không kém phần quan trọng dẫn đến sự lơ là, chủ quan là tâm lý cho rằng, dịch cúm chỉ phát ra vào mùa lạnh nằm ngay trong một số lãnh đạo địa phương, ngành nông nghiệp và các cơ quan chức năng và không ít người dân.

Ngăn chặn dịch bằng cách nào?

Trước nguy cơ dịch cúm gia cầm có khả năng lây lan nhanh sang nhiều tỉnh, thành phố, giải pháp trong thời gian này là các địa phương cần chỉ đạo quyết liệt công tác phòng, chống dịch, khâu nào còn sơ hở thì kiên quyết chấn chỉnh; tiếp tục thực hiện các biện pháp cấp bách phòng, chống dịch theo văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Ban chỉ đạo quốc gia phòng, chống dịch cúm gia cầm. Trong đó, biện pháp quan trọng là tăng cường việc tiêm phòng cho đàn gia cầm, thực hiện nghiêm: "tiêm đúng, tiêm đủ, tiêm trung thực", đồng thời quản lý việc ấp nở, vận chuyển vịt con theo tinh thần Quyết định 17 và hướng dẫn số 366/TY-KD về việc thực hiện vệ sinh thú y đối với chăn nuôi, bảo quản trứng, ấp trứng và vận chuyển thủy cầm, trứng thủy cầm. Theo Tiến sĩ Hoàng Văn Năm, Phó Cục trưởng Thú y: "Tổ chức tiêm phòng đòi hỏi sự công phu và liên tục thì mới đạt hiệu quả. Bởi vịt, ngan là "kho lưu giữ virus" nên cần làm quyết liệt hơn trong việc bảo đảm tỷ lệ tiêm phòng (100%)".

Việc triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phòng, chống tại vùng dịch và vùng chưa có dịch không chỉ là công việc của ngành thú y mà còn cần sự tham gia tích cực của các cấp chính quyền, của các ban, ngành hữu quan, của đông đảo nhân dân. Chỉ như vậy mới khống chế và đẩy lùi được dịch cúm gia cầm.