Ðường ÐT 741 qua Bình Dương, Bình Phước nối quốc lộ 13 với quốc lộ 14 tiện ích lớn lao đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội không chỉ của riêng các tỉnh miền Ðông Nam Bộ mà còn mở rộng đến cả các tỉnh Tây Nguyên đi xuống TP Hồ Chí Minh, Bà Rịa-Vũng Tàu cụm cảng biển, hàng không lớn nhất cả nước. Chỉ tiếc rằng đoạn đường 30 km, có vốn đầu tư 11 tỷ đồng/km nằm trong dự án mở rộng nâng cấp con đường này vừa mới hoàn thành, chưa kịp nghiệm thu, toàn tuyến đã hư hỏng nặng?
Thực tế mắt thấy tai nghe
Ðoạn đường này giới hạn từ Cổng Xanh (Bình Dương) tới giáp ranh tỉnh Bình Phước, mặt đường rộng 24 m, được thiết kế theo tiêu chuẩn đường bộ cấp 1, tải trọng H30 - XB80 do Công ty TNHH Xây dựng cơ sở hạ tầng cao-su, thuộc Tập đoàn công nghiệp cao-su Việt Nam làm chủ đầu tư theo phương thức BOT, tổng vốn đầu tư 335 tỷ đồng. Thời hạn khai thác (thu phí) 27 năm. Dù chưa được nghiệm thu, quyết toán, nhưng mới hơn tám tháng đưa vào sử dụng mặt đường đã lún sụt, bong tróc, nứt vỡ "vá chằng vá đụp" tới ba bốn lần. Ông Nguyễn Bá Tính ở ấp 1B xã Phước Hòa, huyện Phú Giáo đến giờ vẫn còn ngán ngẩm cái cảnh mùa nắng bụi đắp khắp nhà, cây lá trong vườn một mầu đỏ bụi, mùa mưa bước ra ngoài ngõ là trượt ngã, bùn văng lấm bẩn áo quần... Ðiều mà ông Tính bức xúc nhất là đơn vị thi công dùng đá non "xe cán vỡ như bột" để trải nền đường và nhựa thảm mặt đường "Sao mỏng tựa bánh đa". Chỉ tay ra phía đường, ông Tính nói: "Ðấy các anh coi, đường mới làm mà chỗ nào cũng phải đào lên sửa đi, sửa lại, vá víu như cái áo rách?". Phó Chủ tịch UBND xã Phước Hòa Lê Thị Hồng Vân đưa chúng tôi ra mặt đường chỉ vào hàng chục ô vá mầu đen và các đoạn đường lún, nứt nói: "Các anh nhìn mặt đường thế này có chán hay không? Dân xã chúng tôi phải phá cây cối, vườn tiêu, có hộ phải chuyển cả nhà để có đất làm đường, còn phải hứng bụi mấy năm trời để bây giờ cứ nhìn ra đường, mặt đường vá chằng vá đụp mà tức anh ách". Bà Vân còn cho biết, chất lượng đường đã kém ngay từ lúc thi công vì họ làm rất ẩu, đất đá và kỹ thuật san lấp đều không đạt tiêu chuẩn, khi phải vá sửa lại cũng làm qua loa. Ðể tránh "dư luận dòm ngó" đơn vị thi công thường đào sửa vá đường vào đêm tối, đất đá ngổn ngang không biển báo, nên xảy ra nhiều tai nạn. Lớp nhựa mặt đường thì rất mỏng, khi vá lại chỉ dùng xe dầm cóc (loại xe dầm mi-ni) nên vá sửa chỗ này chưa xong thì chỗ khác đã hỏng.
Nhà đầu tư chỉ biết góp tiền... thi công thì "trên trời dưới biển"
Thấy chúng tôi đỗ xe chỉ trỏ, bàn tán, chụp ảnh mặt đường, ông Huỳnh Thế Nghĩa "sáp dô" nói: "Các anh chắc là kiểm tra giao thông, nếu dùng giấy bạc mười nghìn trải ra mặt đường thì 11 tỷ đồng trải kín mặt đường tới hai lớp". Câu nói của ông Nghĩa làm chúng tôi bừng tỉnh, phải ghé vào Công ty cao-su Phước Hòa, đơn vị góp vốn lớn nhất cho Công ty BOT làm đường ÐT 741 tìm hiểu ngọn ngành. Giám đốc công ty Nguyễn Văn Tân cho biết: Công ty BOT cao-su tham gia vào dự án này ở cái thế "thay ngựa giữa dòng" do Tổng công ty Xây dựng giao thông 6 (Cienco 6) chuyển giao, vì không đủ năng lực tài chính, thực chất chỉ tham gia vào việc đầu tư vốn chứ không trực tiếp tham gia vào các quy trình đấu thầu từng hạng mục của dự án vì tất cả mọi công việc, bộ máy hoạt động đều từ sự có sẵn của Cienco 6 (ngay cả Tổng giám đốc điều hành cũng vẫn là người của Cienco 6), bố trí nhà thầu theo phương thức chỉ định. Ngay cả đơn vị tư vấn giám sát cũng do Cienco 6 mời. Trả lời câu hỏi: "Công ty cao-su Phước Hòa góp vốn trên cơ sở nào?". Cả ông Tân và ông Bí thư Ðảng ủy, Phó Giám đốc Công ty Trương Văn Quanh cùng nhận: Chúng tôi góp vốn là do yêu cầu của Tập đoàn cao-su Việt Nam. Ông Quanh còn cho biết thêm: Tuy trách nhiệm xây dựng thuộc Tập đoàn cao-su, song chúng tôi hằng ngày phải đi lại trên con đường vá như "chó đốm" này cũng vô cùng bức xúc. Khi họp hội đồng quản trị, nhiều lần chúng tôi đã nêu ý kiến "rất căng thẳng" kiến nghị tập đoàn phải chỉ đạo sửa chữa sai sót trong quản lý thi công... Nhưng "Nước vẫn đổ đầu vịt".
Trở về TP Hồ Chí Minh, khó khăn lắm chúng tôi mới gặp được chủ đầu tư, đại diện là ông Nguyễn Ðình Xuân, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn cao-su, Chủ tịch HÐQT Công ty BOT đường ÐT 741. Theo ông Xuân: đường xuống cấp nhanh, chất lượng kém là do các nhà thầu xây dựng thi công chậm, song còn đang trong giai đoạn bảo hành, hỏng tới đâu sửa tới đó, không có chuyện gì lớn. Sẵn đà ông Xuân còn đá bóng: Chuyện đường hư hỏng mà công luận nêu còn giúp chúng tôi lý do khách quan kiến nghị với các ngành chức năng Bình Dương vào cuộc thanh tra làm rõ trách nhiệm đơn vị thi công... Ông Nguyễn Văn Hùng giảng viên Trường đại học Giao thông, chủ tư vấn - giám sát công trình đường ÐT 741 cho rằng: Ðường ÐT 741 không có vấn đề gì, rất bảo đảm các tiêu chí kỹ thuật và chất lượng. Ông Hùng giảng giải: Các công trình giao thông ở nước ta do thi công chậm nứt, lún là chuyện bình thường, cho phép vá dặm từ 3 đến 5%. Nói tới đây ông Hùng cười rất tươi: "Các anh thấy đấy, đường ÐT 741 sau khi sửa chữa, vá dặm lại, xe vẫn cứ đông, có xe nào phải dừng lại đâu?". Nghe ông Hùng nói câu này, anh lái xe đưa chúng tôi đi công tác lầm bầm: đường thì gồ ghề, nứt, lở mà thu phí xe tải 40.000 đồng, xe bốn chỗ ngồi 10.000 đồng, đắt hơn cả đại lộ Bình Dương mặt phẳng lì, xe chạy êm ru.
Ðặt câu hỏi với Giám đốc Sở GTVT Bình Dương Trần Thanh Liêm về trách nhiệm của tỉnh Bình Dương với con đường này, Giám đốc Liêm thừa nhận: Ðường ÐT 741 tuy mới xây dựng đã bị hư hại nặng nề, đơn vị thi công hằng ngày phải vá dặm. Dù toàn tuyến chỗ nào cũng phải sửa chữa, song đường còn đang trong thời gian bảo hành, chưa nghiệm thu nên phần trách nhiệm thuộc đơn vị thi công kể cả chủ đầu tư. Giám đốc Liêm còn cho biết: Trước bức xúc của người dân và công luận, UBND tỉnh Bình Dương đã có công văn yêu cầu Sở GTVT Bình Dương tiến hành thanh tra, kiểm tra chất lượng đường ÐT 741 và Sở GTVT đã cử đoàn cán bộ xuống khảo sát mức độ hư hỏng của đường để làm việc với chủ đầu tư và các đơn vị thi công. Theo Giám đốc Liêm: Việc thanh tra con đường phải tốn nhiều công sức và chi phí rất cao vì phải khoan lấy mẫu đất đá để kiểm nghiệm chất liệu vật tư và kỹ thuật thi công có bảo đảm với thiết kế hay không? nên thời gian phải kéo dài...
Nguyên nhân của việc đường ÐT 741 kém chất lượng có thể nhiều, chưa đặt vấn đề có tiêu cực ở đây hay không, song sự lãng phí trách nhiệm thì rất rõ. Tuy con đường được xây dựng theo phương thức BOT nhưng tiền vẫn là của dân, do dân phải trả dần bằng cách mua phí. Suy cho cùng tiền góp vốn của các công ty cao-su cho Tập đoàn cao-su cũng là tiền Nhà nước, vì các công ty cao-su hiện tại đều là công ty Nhà nước. Chính bởi cách tiêu tiền này mà từ Sở Giao thông vận tải, đại diện UBND tỉnh Bình Dương, đơn vị sau này sẽ trực tiếp quản lý con đường đến Tập đoàn cao-su Việt Nam chủ đầu tư công trình, sau cùng là các công ty cao-su góp vốn đều như người đứng ngoài cuộc, phó mặc cho đơn vị thi công lại chính là Cienco 6 đã rút ra khỏi vai trò chủ đầu tư đứng vào vị trí nhà thầu để kiếm lời. Sự lãng phí trách nhiệm còn chứng tỏ cho đến bây giờ nếu có người hỏi thì cả ba bộ phận chủ chốt nêu trên vẫn cứ như người ngoài cuộc đùn đẩy trách nhiệm cho nhau. Nhưng người dân lại chỉ rõ được nguyên nhân đường kém chất lượng một cách chính xác: Nhà đầu tư chỉ biết lấy tiền của các công ty đem góp, còn thi công thì "trên trời dưới biển".
Chắc sau đây khi bàn chuyện khắc phục chất lượng con đường này sẽ có rất nhiều ý kiến của các nhà quản lý, nhà khoa học giao thông với những giải pháp ưu việt, tiết kiệm, nhất là đơn vị trực tiếp thi công đã từng có kinh nghiệm tham gia xây dựng và sửa chữa cầu đường Văn Thánh TP Hồ Chí Minh, cho nên giải pháp khắc phục theo chúng tôi chỉ có thể như ý kiến của Phó Chủ tịch UBND xã Phước Hòa Lê Thị Hồng Vân: "Ðường này chỉ có cách phá đi làm lại chứ còn sửa vá thì sửa vá muôn đời".
