Thực hiện 80% số công việc điều trị cho người bệnh
Ở bệnh viện, người điều dưỡng là người đầu tiên tiếp xúc với người bệnh khi vào viện; là người trực tiếp chăm sóc về thuốc, chăm sóc về thể chất, tinh thần cho người bệnh và cũng là người cuối cùng hướng dẫn người bệnh ra viện.
Các dịch vụ chăm sóc do điều dưỡng cung cấp có phạm vi rất rộng, từ việc hỗ trợ chẩn đoán và điều trị, thực hiện các kỹ thuật từ chăm sóc tinh xảo đến chăm sóc vệ sinh cơ bản cho người bệnh.
Trong mọi hoạt động chuyên môn, công tác điều dưỡng luôn diễn ra trước để bảo đảm cho công tác điều trị của thầy thuốc được an toàn. Dịch vụ chăm sóc của điều dưỡng trực tiếp tác động vào chất lượng điều trị, giảm tỷ lệ mắc bệnh, giảm biến chứng và tử vong cho người bệnh.
Bệnh viện Việt Ðức là trung tâm cấp cứu, khám chữa bệnh ngoại khoa hàng đầu của cả nước. Là bệnh viện đầu ngành, cho nên người bệnh ở khắp các địa phương trong cả nước dồn về đây, làm bệnh viện luôn trong tình trạng quá tải. Với cán bộ điều dưỡng của bệnh viện, mỗi ca trực, mỗi người luôn làm việc bằng hai. Các chị Nguyễn Thị Mão, Ðào Thị Thủy, những người có gần 40 năm trong nghề hiểu rõ nhất những công việc của một người điều dưỡng nơi đây.
Khoa Chấn thương - Chỉnh hình, là một trong những khoa đầu sóng, ngọn gió của bệnh viện, với 87 giường bệnh, nhưng thực tế luôn có khoảng một trăm người bệnh. 100% số người bệnh cần trợ giúp hoàn toàn của người điều dưỡng, từ việc thay băng, hỗ trợ vệ sinh, hướng dẫn sử dụng thuốc... công việc cả "núi" nhưng chỉ có 27 điều dưỡng và sáu người hỗ trợ chăm sóc thay nhau làm việc.
Anh Từ Quang Huy (điều dưỡng trưởng của khoa) chỉ mong muốn có gấp đôi số điều dưỡng hiện có, khi đó áp lực công việc của người điều dưỡng sẽ giảm đáng kể, đồng nghĩa với chất lượng điều trị sẽ tăng.
Ở khoa Phẫu thuật tiết niệu, nơi chị Chu Thị Mão đang làm việc 37 năm qua cũng không nằm ngoài tình trạng đó. Khoa có 56 giường bệnh nhưng lúc nào cũng có khoảng 70 đến 80 thậm chí có ngày lên đến cả trăm người bệnh, vậy mà cũng chỉ có 23 điều dưỡng và sáu người hỗ trợ chăm sóc chia làm ba ca, thay nhau phục vụ người bệnh 24/24 giờ trong ngày. Chị Mão nhẩm tính: Mỗi ngày Khoa Phẫu thuật tiết niệu thực hiện từ 15 đến 20 ca mổ, nguyên việc đưa lên phòng mổ, đón về đã mất 60 đến 80 lần, rồi thay băng, tiêm thuốc, thực hiện các y lệnh của bác sĩ thì quả là... bận đến chóng mặt. Bên cạnh đó, cả chục người bệnh còn lại vẫn liên tục cần phục vụ, hỗ trợ của điều dưỡng...
Chị Ðào Thị Thủy (điều dưỡng trưởng Khoa phẫu thuật tiêu hóa) tâm sự: Tôi là người mắc nợ thời gian của anh em nhiều nhất, chưa biết khi nào mới trả được. Tuần nào cũng nợ vì liên tục phải tăng cường điều dưỡng làm việc để bảo đảm chăm sóc cho người bệnh. Với đóng góp như vậy, các chuyên gia ngành y tế nhận định: Vai trò của cán bộ điều dưỡng chiếm 60 đến 70% công việc trong hoạt động khám, điều trị bệnh.
GS Vũ Văn Ðính (Bệnh viện Bạch Mai) đánh giá: Tại một phòng bệnh, công việc của người điều dưỡng chiếm 80%, còn công việc của bác sĩ chỉ chiếm 20%.
Chưa đánh giá đúng vai trò của cán bộ điều dưỡng
Những năm gần đây, Bộ Y tế đã quan tâm xây dựng phát triển chuyên ngành điều dưỡng. Hệ thống điều dưỡng trưởng đã được thành lập từ Bộ Y tế đến các sở y tế, trung tâm y tế và các viện, bệnh viện. Theo thống kê của Bộ Y tế, lực lượng điều dưỡng đang làm việc tại các bệnh viện có hơn 60 nghìn người, chiếm gần 50% nguồn nhân lực của bệnh viện. Người điều dưỡng tại các bệnh viện đã chủ động và phối hợp thầy thuốc trong việc chăm sóc người bệnh thông qua mô hình chăm sóc toàn diện.
Ðáng chú ý, điều dưỡng tại các trung tâm y tế chuyên sâu phối hợp có hiệu quả cùng các thầy thuốc trong việc ứng dụng thành công các khoa học công nghệ hiện đại trong lĩnh vực y tế.
Mặc dù đạt nhiều tiến bộ, nhưng công tác điều dưỡng hiện nay còn tồn tại nhiều bất cập, yếu kém, nhất là trước đòi hỏi về chất lượng chăm sóc ngày càng cao của nhân dân. Bất cập thể hiện ngay từ khâu đào tạo điều dưỡng, các cơ sở đào tạo hiện nay thiếu nghiêm trọng đội ngũ giáo viên điều dưỡng. Phó Chủ tịch Thường trực Hội Ðiều dưỡng Việt Nam Phạm Ðức Mục cho biết: Kết quả khảo sát của Trường đại học Ðiều dưỡng Nam Ðịnh và Hội Ðiều dưỡng Việt Nam tại 46 cơ sở đào tạo điều dưỡng chỉ có 32,5% số giáo viên là điều dưỡng còn 67,5% số giáo viên là bác sĩ. Mô hình bác sĩ đào tạo điều dưỡng đã được các nước trên thế giới bỏ cách đây khoảng 30 năm, vì bác sĩ và điều dưỡng là hai nghề có mục tiêu đào tạo và định hướng nghề khác nhau (tại một số nước, nếu bác sĩ muốn làm điều dưỡng phải học thêm hai năm mới được cấp chứng chỉ hành nghề). Ðội ngũ điều dưỡng hiện có của các cơ sở điều trị hiện nay thiếu về số lượng và yếu về chất lượng. Mới có khoảng 5% số điều dưỡng có trình độ đại học và sau đại học. Tỷ lệ bác sĩ/ điều dưỡng cũng rất thấp, một bác sĩ chỉ có khoảng 1,7 điều dưỡng (tỷ lệ này của các nước trong khu vực là một bác sĩ có từ ba điều dưỡng trở lên). Căn cứ Kế hoạch quốc gia về công tác điều dưỡng - hộ sinh được Bộ Y tế phê duyệt năm 2002 thì số điều dưỡng hiện có mới bảo đảm được từ 65 đến 70% so với chỉ tiêu đề ra.
Bên cạnh đó, việc đánh giá vai trò của người điều dưỡng chưa được đúng mức, tình trạng này còn tồn tại ngay trong ngành y tế; thiếu chính sách đồng bộ cho điều dưỡng, làm cho nhiều điều dưỡng tự ti, thiếu ý chí phấn đấu vươn lên trong nghề nghiệp. Một nghiên cứu mang tính phân tích được Hội điều dưỡng Việt Nam và Bệnh viện Bạch Mai thực hiện nhằm đánh giá mức độ hài lòng nghề nghiệp của điều dưỡng bệnh viện và các yếu tố liên quan.
Nghiên cứu có sự tham gia của 2.800 điều dưỡng đang làm việc tại bệnh viện tuyến tỉnh, huyện và bệnh viện trung ương thuộc 12 tỉnh, thành phố đại diện cho ba vùng trong cả nước. Kết quả nghiên cứu cho thấy, chỉ có 49,1% số điều dưỡng bệnh viện hài lòng với nghề nghiệp, còn lại 50,9% chưa hài lòng với công việc (ở các mức độ từ hài lòng ít đến rất không hài lòng). Yếu tố làm điều dưỡng kém hài lòng là thu nhập thấp, nghề nghiệp chưa được đánh giá đúng mức, điều kiện lao động vất vả và mối quan hệ với người bệnh, người nhà người bệnh chưa tốt.
Trong sự phát triển chung của toàn xã hội, nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân, nếu Nhà nước, ngành y tế không có những giải pháp phát triển đội ngũ điều dưỡng thì khó mà đạt các mục tiêu đề ra. Trong thời gian không xa, các cơ sở y tế sẽ diễn ra tình trạng thiếu điều dưỡng. Chính vì vậy, cần nhanh chóng nâng cao chất lượng đào tạo điều dưỡng bằng việc xây dựng đội ngũ giảng viên có chất lượng cho ngành điều dưỡng trong cả nước. Ðồng thời, củng cố tổ chức quản lý điều dưỡng từ cơ sở y tế đến cấp bộ, như Chủ tịch Hội Ðiều dưỡng Việt Nam Vi Nguyệt Hồ mong muốn: Có một cơ quan quản lý cấp cao để thống nhất trong quản lý, chỉ đạo hoạt động của điều dưỡng trong toàn quốc, đây là lực lượng đông nhất trong các cơ sở y tế. Tiếp tục có những cơ chế, chính sách để động viên, khuyến khích cán bộ điều dưỡng yên tâm gắn bó với nghề. Ngành y tế nên đưa lực lượng này vào diện xét tặng các danh hiệu Thầy thuốc ưu tú để biểu dương, động viên các cán bộ điều dưỡng có đóng góp xuất sắc trong việc chăm sóc, phục vụ người bệnh. Tăng cường cán bộ điều dưỡng cho các cơ sở khám chữa bệnh, bảo đảm tỷ lệ một bác sĩ có 2,5 đến ba điều dưỡng, để nâng cao chất lượng chăm sóc, phục vụ người bệnh.
Theo Quyết định 153/2006/QÐ- TTg của Thủ tướng Chính phủ bảo đảm cơ cấu một bác sĩ có ba điều dưỡng thì cần phải tăng số điều dưỡng hiện có lên gấp đôi hiện nay. Ðồng thời, ưu tiên phát triển các cơ sở và các loại hình dịch vụ điều dưỡng mới mà xã hội đang có nhu cầu cao: mô hình chăm sóc người bệnh toàn diện trong bệnh viện, nhà điều dưỡng, chăm sóc tại nhà... đây là mô hình chăm sóc của thế kỷ 21 đang được Tổ chức Y tế thế giới khuyến khích áp dụng.
