Khi trở thành thành viên WTO, hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ sẽ được hưởng mức thuế đối với hàng hóa từ các nước thành viên WTO. Tuy nhiên, đây chỉ là mức thuế thông thường (NTR) mà Hoa Kỳ áp dụng đối với đa số các đối tác thương mại chứ không phải là ưu đãi thuế.
Biểu thuế (HTS) của Hoa Kỳ có nhiều mức thuế thấp hơn mức NTR nhằm dành ưu đãi đối với các đối tác đặc biệt. Bài viết này sẽ giới thiệu khái quát những chương trình ưu đãi thuế quan mà Hoa Kỳ thực hiện đối với các nước đang phát triển.
Có bốn chương trình ưu đãi thuế quan chính mà chính phủ Hoa Kỳ đang áp dụng đối với các nước đang phát triển. Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) là đơn vị đặc trách của chính phủ quản lý danh sách những nước được phép áp dụng những chương trình này.
Dưới đây là tóm tắt nội dung của mỗi chương trình.
Chương trình Ưu đãi thuế quan phổ cập (Generalized System of Preferences - GSP)
Chương trình GSP của Hoa Kỳ được thực hiện từ ngày 1-1-1976 với thời hạn ban đầu là 10 năm. Từ đó đến nay, chương trình này đã được gia hạn nhiều lần với một số sửa đổi.
Hằng năm, trên cơ sở đề xuất của Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), sau khi tham khảo ý kiến Uỷ ban Thương mại Hoa Kỳ (ITC) và các cơ quan hành pháp; Tổng thống Hoa Kỳ là người ký quyết định những mặt hàng và những nước được hưởng GSP. Để được miễn thuế nhập khẩu theo chế độ ưu đãi này: (1) hàng phải được nhập trực tiếp từ nước hưởng lợi vào lãnh thổ hải quan Hoa Kỳ và (2) ít nhất 35% trị giá hàng hóa phải được tạo ra tại nước hưởng lợi.
Hiện nay, có khoảng 4.650 sản phẩm từ 144 nước và vùng lãnh thổ được hưởng ưu đãi này của Hoa Kỳ, trong đó không có Việt Nam (thống kê của USTR đến ngày 14-8-2006). Không phải tất cả các nước được hưởng GSP được hưởng chung một danh mục hàng hóa GSP như nhau. Những hàng hóa được hưởng GSP của Hoa Kỳ bao gồm hầu hết các sản phẩm công nghiệp và bán công nghiệp, một số mặt hàng nông thủy sản, và các nguyên liệu công nghiệp.
Những mặt hàng không được đưa vào diện hưởng GSP bao gồm một số mặt hàng hàng dệt may; đồng hồ; các mặt hàng điện tử nhập khẩu nhạy cảm; các mặt hàng thép nhập khẩu nhạy cảm; giầy dép, túi xách tay, các loại bao ví dẹt, găng tay lao động, quần áo da; và các sản phẩm thủy tinh bán công nghiệp và công nghiệp nhập khẩu nhạy cảm.
Thông tin chi tiết về GSP, danh mục các sản phẩm và các nước được hưởng GSP của Hoa Kỳ có thể tham khảo trên trang web http://www.ustr.gov/reports/gsp/ của cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ.
Luật Cơ hội và phát triển Châu Phi (African Growth and Opportunity Act - AGOA)
Luật này được tổng thống Bill Clinton ký ban hành ngày 18-5-2000 áp dụng đối với các quốc gia châu Phi thuộc tiểu vùng Sahara, được điều chỉnh danh sách những nước được phép áp dụng trong các năm sau đó.
Tiêu chuẩn để được phép áp dụng GSP và AGOA phần lớn là trùng nhau. Tuy vậy, các nước thỏa mãn điều kiện áp dụng GSP mới được xem xét áp dụng AGOA chứ không tự động được hưởng AGOA. Đến nay, trong khi 45 trong số 48 nước châu Phi thuộc tiểu vùng Sahara được hưởng GSP thì chỉ có 38 nước được hưởng lợi từ AGOA. Gần như toàn bộ các hàng hóa từ các nước này được xuất khẩu vào Hoa Kỳ miễn thuế và không bị hạn chế về số lượng.
Luật ưu đãi thương mại các nước vùng An-đéc (Andean Trade Preference Act - ATPA)
Luật này được ban hành tháng 12-1991 với mục đích ban đầu nhằm thông qua hỗ trợ phát triển kinh tế đối với các quốc gia thuộc khu vực An-đéc (gồm Bolivia, Colombia, Ecuador và Peru) để giúp các nước này chống lại việc sản xuất và buôn lậu ma túy. Theo Luật này, hầu hết các sản phẩm nhập khẩu từ những các nước nói trên vào Hoa Kỳ được giảm hoặc miễn thuế nhập khẩu, trong đó có khoảng 6.300 sản phẩm được miễn thuế hoàn toàn.
ATPA được thay thế bằng Luật Xúc tiến Thương mại và Xóa bỏ Ma túy (ATPDEA) ban hành tháng 8-2002, là một phần của Luật Thương mại năm 2002. ATPDEA đã mở rộng diện các mặt hàng được miễn thuế nhập khẩu. ATPDEA có hiệu lực đến ngày 31-12-2006. Tổng thống Hoa Kỳ có quyền hủy hoặc tạm ngừng quyền hưởng lợi, hoặc hủy, tạm ngừng hay thu hẹp một số lợi ích của một nước nếu như nước này không thỏa mãn các tiêu chuẩn.
Sáng kiến Khu vực lòng chảo Caribe (Caribbean Basin Initiative - CBI)
CBI là một chương trình lớn nhằm xúc tiến phát triển thương mại thông qua các sáng kiến cho khu vực tư nhân ở các nước Trung Mỹ và Caribe. CBI cho phép Tổng thống quyền đơn phương dành ưu đãi thương mại cho hàng nhập khẩu từ các nước và lãnh thổ nằm trong khu vực Lòng chảo Caribe để hỗ trợ cho các nước và vùng lãnh thổ này phục hồi và phát triển kinh tế. Sáng kiến này được thể hiện trong các luật của Hoa Kỳ như: Luật Phục hồi Kinh tế Khu vực Lòng chảo Caribe ban hành tháng 8-1983 (còn gọi là CBI I), Luật Mở rộng Phục hồi Kinh tế Khu vực Lòng chảo Caribe năm 1990 (còn gọi là CBI II), và Luật Hợp tác Thương mại Khu vực Lòng chảo Caribe, có hiệu lực tháng 10-2000 (còn gọi là CBI III).
Kể từ CBI I đến CBI III hiện nay, những ưu đãi thương mại mà Hoa Kỳ đơn phương dành cho các nước và vùng lãnh thổ được hưởng lợi ngày càng nhiều và lớn hơn. Hiện nay, có 24 nước và vùng lãnh thổ được hưởng lợi của CBI. Hầu hết các sản phẩm có xuất xứ từ những nước và vùng lãnh thổ này được nhập khẩu vào Hoa Kỳ không bị hạn chế về số lượng và được miễn thuế.
Hoa Kỳ có nhiều mức thuế thấp hơn mức NTR để dành cho các đối tượng đặc biệt. Chẳng hạn như ưu đãi đối với các nước đang phát triển, ưu đãi dành cho các đối tác ký Hiệp định thương mại tự do song phương và khu vực, ưu đãi đối với những nước hưởng lợi từ các Hiệp định đối với một số nhóm hàng cụ thể như dược phẩm, máy bay dân dụng… Các mức thuế ưu đãi này đem lại cho hàng hóa của những nước đủ tiêu chuẩn áp dụng chúng nhiều lợi thế hơn hàng hóa của Việt Nam kể cả khi Việt Nam đã trở thành thành viên WTO.
Trước mắt, trong số các chương trình ưu đãi thuế Hoa Kỳ dành cho các nước đang phát triển, Việt Nam chỉ có thể rơi vào nhóm có thể được xem xét áp dụng Chế độ ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP). Chừng nào chưa có được ưu đãi này, hàng xuất khẩu của Việt Nam vào Hoa Kỳ vẫn chịu bất lợi khi cạnh tranh với hàng từ các nước đang phát triển khác được hưởng GSP.
