Ứng phó với bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá

Trong nhiều tháng qua, trên cả ba vụ lúa, tỉnh Ðồng Tháp luôn phải đối mặt với rầy nâu phát sinh thành dịch, từ rầy nâu làm cho bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá gây hại nặng trên diện rộng đã làm giảm năng suất cho cả ba vụ lúa. Theo thống kê của ngành nông nghiệp tỉnh thì vụ đông xuân tòan tỉnh có hơn 36 nghìn ha lúa đông xuân bị nhiều sâu bệnh, trong đó có 251 ha bị nhiễm nặng. Ðến vụ hè thu toàn tỉnh có hơn 58 nghìn ha lúa bị nhiễm rầy nâu và hơn 8000 ha lúa bị nhiễm bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá, trong đó có hơn 7000 ha nhiễm hơn 30% đã tiêu hủy gần 1.000 ha nhiễm bệnh. Ở vụ lúa thu đông, theo con số báo cáo đến ngày 14-8-2006, toàn tỉnh có tổng diện tích nhiễm bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá trên lúa thu đông là 15.898,4 ha trong đó nhiễm nặng 14.359 ha, nhiễm trung bình 578 ha và đã tiêu hủy 912.08 ha.Ðến nay tỉnh Ðồng Tháp đã tiêu hủy hơn 700 ha lúa thu đông ở hai huyện Tháp Mười và Cao Lãnh nhiễm bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá. Những nông hộ thuộc diện này chỉ được hỗ trợ mỗi ha 120 ký lúa giống xác nhận và ba chai thuốc trừ rầy. Ngành nông nghiệp khuyến cáo những thửa ruộng bị nhiễm bệnh và thiệt hại hơn 30% dứt khoát phải bị tiêu hủy để ngăn chặn mầm bệnh đang lan rộng. Trong tổng số 49.583 ha lúa thu đông đã xuống giống thì đến nay có tới 5.249 ha nhất thiết phải cày vùi. Theo tính toán của nông dân, chi phí cày vùi hủy bỏ lúa nhiễm bệnh là 450.000 đồng/ha. Nhưng trong điều kiện hiện nay, những nông hộ có ruộng bị nhiễm bệnh đang hết sức khó khăn, không có khả năng tiếp tục đầu tư và không còn khả năng trả nợ ngân hàng.

Về huyện Tháp Mười những ngày này chúng tôi ghi nhận những con số mới về bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá. Trong tổng số 15.765 ha lúa thu đông đã xuống giống ở huyện Tháp Mười (Ðồng Tháp) thì đã có tới 6.140 ha bị bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá trên 30% diện tích mà tác nhân chính là rầy nâu. Còn hơn 9.625 ha ở giai đoạn làm đòng và trổ bông đang được bảo vệ quyết liệt. Sau buổi làm việc tuần qua với Cục Trồng trọt và Cục BVTV, lãnh đạo huyện xác định phải khống chế cho được rầy nâu đang gây tác hại nặng trên lúa thu đông hiện nay thì mới bảo vệ được an toàn vụ lúa đông xuân sắp tới. Các biện pháp mạnh chặn đứng sâu bệnh đang được triển khai đồng thời với chính sách hỗ trợ nông dân.

Nông dân Sáu Tân (xã Mỹ Quý, huyện Tháp Mười), nói: "Thấy lúa bị bệnh, tôi phun thuốc bón phân nhiều hơn. Rốt cuộc chống chịu cũng không nổi đành phải cày bỏ. Tôi canh tác 1 ha mà chi phí giống, phân, thuốc tốn hết 8,3 triệu đồng". Tuy nhiên, việc vận động tiêu hủy không phải lúc nào cũng thuyết phục được nông dân do tâm lý  tiếc công sức lao động, tiền vốn đã đầu tư. Còn anh Nguyễn Văn Thiện, cán bộ nông nghiệp xã Mỹ Ðông cho biết: "Ấp 5 tiêu hủy 62 ha trên tổng số 150 ha đã đăng ký. Ðồng lúa nhiễm bệnh, bà con bán cho những người nuôi vịt chạy đồng từ 2 đến 3 triệu đồng/ha". Triệu chứng bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá biểu hiện chậm, thường là 12 - 24 ngày sau khi nhiễm. Thấy lúa còn xanh, bà con vẫn nuôi hy vọng còn cho thu hoạch nên tiếp tục đầu tư phân, thuốc và hậu quả là hứng chịu thêm thiệt hại. UBND xã Mỹ Ðông đã xuất ngân sách tổ chức tập huấn cho 100 nông hộ biết cách nhận diện đúng triệu chứng bệnh để có biện pháp ứng phó kịp thời.

Anh Võ Văn Dũng, Phó Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Tháp Mười, giải thích: "Một nguyên nhân gây bùng phát rầy nâu, vàng lùn và lùn xoắn lá là do trên một khu vực có nhiều trà lúa sinh trưởng khác nhau tạo điều kiện cho rầy nâu di chuyển từ trà lúa này sang trà lúa khác để phát triển và lây lan bệnh ngày càng nhiều hơn. Xuống giống đồng loạt sẽ tránh được tình trạng này". Ðể cắt đứt nguồn bệnh trên đồng ruộng, UBND huyện chỉ đạo tất cả diện tích trồng lúa sau khi thu hoạch, kể cả gần 5.000 ha không gieo sạ lúa thu đông theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp, đều phải cho xả lũ ngập nước ít nhất một tháng, tận dụng lũ chính vụ, nhằm vệ sinh đồng ruộng một cách triệt để. Các cánh đồng ở huyện Tháp Mười mênh mông nước, nông dân bơm nước, đắp bờ, giữ nước chờ ngày xuống giống lúa đông xuân. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện cho biết, diện tích được chủ động cho ngập nước lên đến hơn 6.000 ha và con số này dứt khoát tăng thêm trong những ngày tới. UBND huyện Tháp Mười đã ấn định lịch thời vụ chặt chẽ và kiên quyết chỉ đạo UBND các xã vận động nông dân tuân thủ: xuống giống đồng loạt vào cuối mùa nước lũ tháng 9 âm lịch (tức là từ cuối tháng 11 dương lịch), tất cả 44 trạm bơm chỉ được bơm rút nước phục vụ xuống giống khi có lệnh của UBND huyện.

Nhằm ngăn chặn dịch bệnh, ngành bảo vệ thực vật Ðồng Tháp thường xuyên thông báo tình hình dịch bệnh và dự báo trong tuần rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng và chỉ đạo thực hiện các biện pháp ngăn chặn bệnh trên lúa và cắt đứt nguồn lây lan của rầy nâu và bệnh vàng lùn xoắn hại lúa. UBND huyện Tháp Mười đã thành lập Ban chỉ đạo và tổ chức tập huấn cho nông dân, vận động nông dân có diện tích bị bệnh hơn 30% tiêu hủy lúa để không cho bệnh lây lan. Ðể cắt đứt nguồn bệnh triệt để, UBND huyện đã có văn bản  yêu cầu UBND các xã, thị trấn dừng việc xuống giống vụ ba và vụ kế tiếp ở đê bao ăn chắc, nếu địa phương nào thực hiện không nghiêm để nông dân xuống giống tạo cho dịch bệnh tiếp tục lây lan thì Chủ tịch UBND xã, thị trấn đó chịu trách nhiệm. Chính quyền tỉnh chỉ đạo ngay từ vụ hè thu sẽ hỗ trợ 120 kg/ha lúa giống xác nhận cho nông dân có diện tích bị nhiễm rầy cần tiêu hủy, UBND các huyện hỗ trợ thuốc diệt rầy nâu và đề nghị T.Ư tăng cường 15.000 lít thuốc Bassa để hỗ trợ nông dân.

Hiện nay, tất cả 13 xã, thị trấn của huyện Tháp Mười đang ra quân đồng loạt diệt rầy. Gần 13.700 chai thuốc trừ rầy đã được phun xịt miễn phí. Nhưng để chủ động diệt trừ nguồn lây lan, toàn huyện đang khẩn trương vận động chủ của những thửa ruộng nhiễm nặng sâu bệnh chấp nhận tiêu hủy. Hơn 390 ha đã được cày vùi, bơm ngập nước và gần 4.000 ha ở mười xã và thị trấn đã được lập biên bản tiêu hủy, ba xã còn lại trên địa bàn cũng đang tiến hành vận động ráo riết. Ba tổ thẩm định của Chi nhánh Ngân hàng NN và PTNT huyện Tháp Mười đang bám các xã, xác minh mức độ thiệt hại của từng nông hộ để xem xét gia hạn nợ và tiếp tục cho vay mới. Giám đốc Võ Văn Quốc cho biết: "Chúng tôi luôn đồng hành với nhà nông, sẽ cố gắng không để sót một trường hợp nào. Chính sách gia hạn nợ và cho vay mới để tiếp tục sản xuất đã quán triệt đến tất cả UBND 13 xã, thị trấn để phổ biến công khai cho dân". Xã Mỹ Ðông đã hoàn thành danh sách đề nghị gia hạn nợ cho 200 hộ. Chủ tịch xã Trần Văn Tho cho biết: "Danh sách này được thiết lập trên cơ sở họp dân ở từng ấp, từng trường hợp đề nghị gia hạn nợ đều có ghi mức độ thiệt hại cụ thể khảo sát từ thực tế đồng ruộng và công khai cho mọi người đều biết".

Theo Chi cục Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ, hiện nay toàn thành  phố có hơn 46.000 ha lúa xuân hè và thu đông trên đồng ruộng phần lớn đã đẻ nhánh sắp chín, trong đó có 1.700 ha từ đầu vụ có dấu hiệu nhiễm bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá, ngành nông nghiệp đã chỉ đạo các quận, huyện có diện tích bị nhiễm bệnh theo dõi chặt chẽ và chỉ đạo các biện pháp phát hiện bệnh và các phương pháp phòng trừ hữu hiệu đến tận nông dân có diện tích lúa bị nhiễm bệnh. Ðến nay, toàn thành phố đã căn bản khắc phục được tình trạng bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá trên toàn bộ diện tích lúa bị nhiễm bệnh. Hiện nay, các trà lúa bị nhiễm bệnh đã phục hồi và phát triển tốt, trong đó có hai phần ba số bị nhiễm đã chín sắp sửa cho thu hoạch. Năng suất các trà lúa bị nhiễm bệnh có khả năng giảm từ 10 đến 15%, hai phần ba diện tích còn lại giảm không đáng kể.

Tại An Giang dịch rầy nâu đang tiến công mạnh trên trà lúa thu đông muộn và lúa hè thu muộn. Tuy nhiên, với chính sách hỗ trợ 268.000 đồng/ha thì không thể khuyến khích được nông dân tiêu hủy. Thạc sĩ Nguyễn Hữu An, Chi Cục trưởng Chi cục BVTV An Giang, cho biết: Chi cục đang kiến nghị với UBND tỉnh hỗ trợ thêm 500.000 đồng/ha tiền lúa giống. Tuy nhiên tỉnh chưa đồng ý kiến nghị này. Bởi vậy, hiện nay tòan tỉnh có hơn 500 ha bị nhiễm bệnh, 34 ha phải tiêu hủy nhưng nông dân chỉ tiêu hủy được 3 ha. Hiện nay, chỉ có huyện Chợ Mới tạm trích 40 triệu đồng mua thuốc trừ sâu, bệnh hỗ trợ nông dân. Theo ông An, tâm lý chung của người nông dân là không chịu tiêu hủy lúa nhiễm bệnh, cố giữ lại và hy vọng vớt vát phần nào. Tuy nhiên đây là mối nguy hại không thể lường hết được. Hơn nữa, nếu nông dân tiếp tục sản xuất lúa vụ ba chắc chắn sẽ gây thảm họa dịch hại, sâu bệnh cho vụ lúa đông xuân 2006-2007, là vụ sản xuất chính quyết định năng suất, sản lượng, chất lượng gạo thương phẩm và lợi nhuận của nông dân. Giải pháp hiện nay là các huyện phải rà soát, điều chỉnh lại cơ cấu mùa vụ theo hướng giảm lúa vụ ba, tăng cơ cấu hai vụ lúa + một vụ rau, màu (hoặc nuôi thủy sản); hai vụ lúa năng suất chất lượng cao hoặc một vụ lúa đặc sản + một vụ nuôi trồng thủy sản. Sử dụng các giống lúa kháng rầy và ứng dụng kỹ thuật ba giảm, ba tăng trong sản xuất. Nếu không tuân thủ những khuyến cáo trên thì không lường hết những tổn thất to lớn cho vụ đông xuân tới.

Bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá chưa có thuốc đặc trị. Bệnh phát tán nhanh nhưng nông dân thì không tuân thủ theo khuyến cáo của các ngành chức năng. Bởi vậy ngành chức năng các tỉnh không sớm đưa ra một giải pháp khả thi và quyết liệt hơn thì khó có thể dập được dịch bệnh và vụ lúa đông xuân 2006 - 2007 sẽ gặp rất nhiều khó khăn. TS Phạm Văn Dư, Trưởng bộ môn Bệnh cây - Viện lúa ÐBSCL, cho biết: "Có hai biện pháp phải chọn lựa và làm triệt để trong thời gian này là tiêu hủy hoặc cắt vụ. Nhưng tiêu hủy là cần thiết và phải làm triệt để. Còn chính sách hỗ trợ tiêu hủy tùy thuộc vào từng địa phương và phải hợp với lòng dân. Nếu không tiêu hủy được rầy nâu sẽ tiếp tục tiến công và ăn nguồn thức ăn bị bệnh tàn phá trên diện rộng. Phương pháp tiêu hủy tốt nhất là cày vùi trong thời gian một tháng nếu không ruộng lúa sẽ bị ngộ độc hữu cơ. Còn tiêu hủy bằng cách đốt gốc rạ thì cây mang virus sẽ tiếp tục mọc lên và duy trì mầm bệnh".

Tình hình trên cho thấy, để có thể dập tắt được bệnh vàng lùn và lùn xoắn lá đang lây lan trên diện rộng, đòi hỏi giữa các tỉnh trong vùng ÐBSCL phải có sự phối hợp mang tính nhất quán về chủ trương hành động, đồng bộ về các biện pháp triển khai thực hiện.