Từ làng nghèo chợ Sãi sáng lên "ngọn đèn hai trăm nến"...

Từ ngày bước chân lên thuyền giã từ quê hương ra đi làm cách mạng,  trong hơn 60 năm lăn lộn với phong trào từ bắc chí nam, nhưng với quê hương, Tổng Bí thư Lê Duẩn luôn đau đáu nỗi thiết tha hoài nhớ. Những năm tháng còn hoạt động bí mật hay trên cương vị Tổng Bí thư của Ðảng sau ngày miền nam giải phóng, dù rất ít có thời gian nhưng mỗi lần trở về Quảng Trị, đồng chí Lê Duẩn đều để lại những dấu ấn khó quên, như những ngọn nến lung linh, lưu mãi trong phong trào cách mạng và trong ký ức của đồng chí, đồng bào nơi quê nhà.

Cố Bí thư Tỉnh ủy Bình Trị Thiên Vũ Thắng, từng kể lại rằng, những ngày đầu giải phóng Anh Ba về quê, đứng lặng bên dòng Thạch Hãn mà rơi nước mắt khi nhìn làng mạc tiêu điều, dân cư thưa thớt. Rồi Anh nói: "Việc gì thì việc. Nhưng việc trước hết là phải lo cho dân có cơm ăn, áo mặc, mọi người được học hành, không được phân biệt "người bên này, người bên kia" bởi trong cộng đồng chúng ta hôm nay mọi người đều là công dân nước Việt. Phải hết sức coi trọng xóa nạn đói cho đồng bào miền núi, vùng sâu, vùng xa...".

Với vùng quê vốn "ruộng đói mùa, đồng đói cỏ" và "những đồi sim không đủ quả nuôi người", lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề như Quảng Trị, cái đói luôn rập rình quanh mỗi cảnh đời. Dẫu nhiều năm đi xa nhưng người con ưu tú ấy vẫn thấu hiểu tận tường cái gốc đói nghèo của quê hương, trước tiên là cơn khát của đất! Bởi thế, Tổng Bí thư Lê Duẩn đặc biệt quan tâm đến vấn đề thủy lợi. Và khi tận mắt chứng kiến dòng nước mát của công trình Nam Thạch Hãn chảy về tận vùng cát trắng Triệu Phong, đồng chí đã mừng đến khóc: "Quảng Trị rồi sẽ hết nghèo đói...". Ðồng chí coi sự kiện đồng đất Quảng Trị chủ động được nước tưới là một "thắng lợi đầu tiên" trong công cuộc xây dựng quê nhà sau chiến tranh và chỉ đạo cán bộ địa phương: Nông nghiệp là tiên quyết! Từ đó, từng bước xây dựng công nghiệp. Phải dựa vào và phát huy thế mạnh về đất đai, tài nguyên, trí tuệ và lao động, tìm cho ra phương án kinh tế tối ưu mà đi lên.

Những lần về thăm quê khi còn trong mưa bom bão đạn, hay sau ngày đất nước thống nhất, dẫu thời gian lưu lại không nhiều nhưng đến đâu Tổng Bí thư Lê Duẩn cũng cặn kẽ hỏi thăm cuộc sống của đồng bào, nhất là những vùng căn cứ kháng chiến, những nơi bị đạn bom hủy diệt nặng nề. Từ năm 1971, dưới tầm bom đạn Mỹ ngày đêm hủy diệt Vĩnh Linh, đầu cầu miền bắc XHCN, Tổng Bí thư Lê Duẩn đã về đây, ngồi dưới hầm sâu chuyện trò cùng cán bộ, nhân dân. Ðồng chí ngợi khen tinh thần "dù ăn khoai ăn sắn cũng quyết đánh thắng" của đồng bào giới tuyến. Việc lớn là bàn chuyện đánh thắng Mỹ, nhưng Tổng Bí thư vẫn không quên gợi mở cho cán bộ địa phương hướng phát triển trên đồng đất quê hương khi nước nhà thống nhất.

Ngày đất nước hòa bình, từ trong đống đổ nát của chiến tranh Vĩnh Linh đã nhanh chóng hồi sinh, vươn lên thành một vựa lúa thứ hai của tỉnh Quảng Trị. Không những thế người dân nơi đây đã hưởng ứng tích cực chủ trương phát triển vùng cây công nghiệp, đưa cây cao-su về đến 20 xã với tổng diện tích hơn 5.300 ha, chiếm gần một nửa diện tích cây cao-su của tỉnh Quảng Trị. Cuộc cách mạng chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở Vĩnh Linh trong vòng 10 năm qua đã làm đổi thay căn bản đời sống vật chất và tinh thần cho đại bộ phận nông dân, từ miền biển đến miền núi.

Ngay khi đạn bom vẫn còn ngút trời bên kia bờ Thạch Hãn, Tổng Bí thư Lê Duẩn đã nghĩ đến công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh, phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện đời sống cho đồng bào. Vậy nên, từ năm 1973, những mặt hàng chiến lược trong cuộc chi viện khổng lồ từ miền bắc vượt Vĩ tuyến 17 vào miền nam không chỉ có súng đạn và Quân Giải phóng mà còn có cả hạt giống cây trồng và kỹ sư nông nghiệp. Và mảnh đất miền nam mọc lên mầm cây miền bắc XHCN đầu tiên chính là Nông trường Tân Lâm nằm ngay trên trục quốc lộ 9 thuộc địa phận huyện Cam Lộ (Quảng Trị). Trước đó, đồng chí Lê Duẩn đã căn dặn ông Lê Mậu Lộ, một cán bộ Quảng Trị tập kết, tình nguyện trở về xây dựng quê hương rằng, phải có một nông trường XHCN ở đây để khai thác tiềm năng và làm hạt nhân, động lực phát triển kinh tế địa  phương  ngay  khi  tiếng  súng vừa dứt. Làm theo lời dặn của đồng chí Tổng Bí thư, hơn 30 năm qua Nông trường Tân Lâm Anh hùng đã nỗ lực trên đất Quảng Trị, làm hồi sinh những chiến địa hoang tàn nhất, trở thành hình mẫu để bà con nông dân mạnh dạn đưa cây cao-su, hồ tiêu và cà-phê vào vườn canh tác, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng ngày càng mạnh mẽ ở Quảng Trị.

Có lần về thăm quê, dù sức khỏe không tốt, Tổng Bí thư Lê Duẩn cũng lặn lội ngược đường số 9 lên Trường Sơn thăm đồng bào dân tộc ở Khe Sanh, Hướng Hóa. Những người Vân Kiều, Pa Cô mang họ Bác Hồ kiên trung, từng thề chịu chết đói trong hang chứ quyết không theo giặc, rồi chắt chiu dành hàng triệu gốc sắn nuôi bộ đội Trường Sơn trong những ngày gian khó... Tổng Bí thư cặn kẽ tìm hiểu tình hình, cùng thảo luận với cán bộ địa phương về những giải pháp tháo gỡ khó khăn. Ðồng chí đã nhấn mạnh đến việc phải khai thác lợi thế của tuyến đường chiến lược số 9 nối từ Quảng Trị qua nước bạn Lào để phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước. Ðồng chí chỉ đạo phải xây dựng Hướng Hóa thành một "huyện miền núi kiểu mẫu!"

Hai mươi năm rồi, giờ đây huyện miền núi Hướng Hóa của  đồng bào mang họ Bác Hồ đã và đang xứng đáng là "huyện miền núi kiểu mẫu" của tỉnh Quảng Trị. Bí thư Huyện ủy Hồ Tấn Nhạc cho hay, với việc xây dựng hạt nhân Khu kinh tế thương mại đặc biệt Lao Bảo tốc độ tăng trưởng kinh tế của Hướng Hóa giữ mức cao 16,7% mỗi năm. Công nghiệp và thương mại dịch vụ được ưu tiên trong cơ cấu nền kinh tế và đã đạt tỷ trọng 45,9% và 37,1%, nông nghiệp chỉ còn lại 17%. Ðáng nói là bà con các dân tộc ở Hướng Hóa không chỉ đã đoạn tuyệt với tập quán canh tác lạc hậu "phát, cốt, đốt, trỉa" mà còn xây dựng thành công ba vùng chuyên canh cây công nghiệp lớn, trong đó có 3.500 ha cà-phê, 5.000 ha sắn và 2.253 ha cây ăn quả... Nhiều hộ người Vân Kiều, Pa Cô đã trở nên giàu có không còn hộ nào đói ăn, số hộ nghèo chỉ còn lại 18,4%...

Nguyên Bí thư Huyện ủy Triệu HảiLê Văn Hoan, người được nhiều lần báo cáo tình hình và lắng nghe ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư Lê Duẩn về chiến lược phát triển của địa phương kể rằng, tư tưởng xuyên suốt mọi cuộc nói chuyện của Tổng Bí thư, cuối cùng đều hướng về cuộc sống của đồng bào. Phải chăng cả cuộc đời hoạt động cách mạng, Tổng Bí thư Lê Duẩn nếm mật nằm gai với đồng chí, đồng bào trên mọi miền Tổ quốc cho nên đồng chí thấu hiểu sâu sắc nỗi khát khao cháy bỏng của người dân quê? Thỏa mãn ý nguyện đồng bào dù miền bắc hay miền nam, miền xuôi hay miền ngược chính là lý tưởng, là lẽ sống của người cộng sản. Những nông dân thôn Hậu Kiên, Triệu Thành, Triệu Phong (Quảng Trị) nhớ nhất là lần Tổng Bí thư về ngủ lại trong ngôi nhà tranh đơn sơ của mình, lắng nghe bà con tâm tư chuyện xóm chuyện làng. Họ biết, Tổng Bí thư nghe chuyện làng mình để nghĩ đến chuyện nước. Lần ấy bác Ba dặn: "Ta đang khó khăn, mỗi cân thép, mỗi lít dầu đều phải đi vay thì phải chia sẻ cùng đất nước...". Và người Quảng Trị với truyền thống vượt mọi khó khăn gian khổ trong kháng chiến đã phát huy tinh thần tự lực, tự cường trong sự nghiệp hàn gắn vết thương chiến tranh, từng bước xây dựng quê hương tiến cùng cả nước.