Trường lợi nhuận hay không vì lợi nhuận?

Để thực hiện tốt chủ trương xã hội hóa giáo dục đào tạo, đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn cần thiết làm rõ các mô hình và sở hữu của trường đại học tư thục, sáng 22-8, Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng ngoài công lập Việt Nam tổ chức Hội thảo về mô hình trường tư thục hoạt động không vì lợi nhuận.

GS. Trần Hồng Quân- Chủ tịch Hiệp hội các trường đại học, cao đẳng (ĐH, CĐ) ngài công lập chủ trì hội thảo với sự tham dự của một số các trường ĐH ngoài công lập, lãnh đạo Vụ Tổ chức cán bộ, Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo).

GS. Trần Hồng Quân nhận định đến nay hệ thống các trường đại học, cao đẳng (ĐH,CĐ) ngoài công lập vẫn chưa xây dựng được tiêu chí để phân biệt hoạt động vì lợi nhuận và không vì lợi nhuận mà hầu như coi các trường ngoài công lập là hoạt động vì lợi nhuận. Điều này liên quan đến các chính sách, ưu đãi của nhà nước cho các trường như thuế, đất đai...Theo GS Quân, cần gấp rút xây dựng hệ thống tiêu chí để phân biệt các trường vì lợi nhuận hay phi lợi nhuận, đi kèm với các chính sách tương ứng với từng loại hình. Từ thực tế quản lý, các đại biểu phân tích về mô hình trường tư thục theo hướng lợi nhuận và phi lợi nhuận, tìm ra hướng đi phù hợp cho các trường.

Ông Phạm Xuân Hậu, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức Cán bộ, Bộ GD-ĐT (trái) và PGS Trần Xuân Nhĩ.

GS Trần Phương, Hiệu trưởng trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội cho rằng khi thành lập các trường ngoài công lập sẽ có hai lựa chọn, hoặc trường theo đuổi mục tiêu lợi nhuận (trường lợi nhuận) hoặc trường hoạt động không vì lợi nhuận (trường phi lợi nhuận).

Từ thực tế xây dựng và điều hành trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ trong 19 năm qua, GS Trần Phương cho rằng các trường lợi nhuận nên chuyển thành các trường phi lợi nhuận. Ông phân tích điểm mạnh của các trường lợi nhuận là do các nhà đầu tư lập ra nên ngay từ đầu đã có thể huy động nguồn vốn lớn, xây dựng trường khang trang. Trong khi tại các trường phi lợi nhuận, không có các nhà đầu tư lớn, vốn hoạt động trong những năm đầu tương đối hạn chế, thường phải sau năm đến 10 năm mới có thể xây dựng cơ sở vật chất khang trang.

Tuy nhiên, các trường lợi nhuận lại có nhiều điểm yếu, GS Trần Phương cho biết: Do quyền quyết định phụ thuộc vào người có vốn lớn nên khó tránh khỏi sự tranh chấp quyền lực thông qua việc góp vốn và chuyển nhượng vốn, gây ra những bất ổn trong nội bộ trường. Bên cạnh đó, mâu thuẫn giữa nhà đầu tư và các nhà giáo dục thường khó tránh khỏi. Nhằm bảo đảm lợi nhuận cho các nhà đầu tư, đôi khi kinh phí đào tạo cũng bị cắt xén khiến quỹ tích lũy tập trung khó lớn mạnh, ảnh hưởng bất lợi đến chất lượng đào tạo, quyền lợi của học viên, cán bộ nhân viên nhà trường.

Trường phi lợi nhuận có những ưu điểm như: không có tranh giành quyền lực giữa các nhà đầu tư, quan hệ giữa các cổ đông là quan hệ dân chủ và tập trung dân chủ; bảo đảm hài hòa lợi ích của người góp vốn, học viên, cán bộ nhân viên và giảng viên; quỹ tích lũy không chia của nhà trường ngày càng lớn mạnh cho phép tái đầu tư vào sự nghiệp giáo dục đào tạo.

GS Trần Phương cho biết nhờ theo đuổi mô hình phi lợi nhuận, hưởng các ưu đãi từ nhà nước như không phải nộp thuế doanh nghiệp, thuế đất..hiện nay quỹ tích lũy tập trung của trường ĐH Kinh doanh và Công nghệ đã có trên 800 tỷ đồng. “Phi lợi nhuận rất có lợi cho học trò và sự nghiệp giáo dục, thuyết phục các trường chuyển sang mô hình phi lợi nhuận, các nhà đầu tư từ bỏ vị thế ưu đãi và chỉ nên được coi như những cổ đông thông thường thì các trường mới phát triển vững vàng và giải quyết các vấn đề đang tồn tại như hiện nay”- GS Trần Phương phát biểu.

Ông Trương Quang Mùi, Chủ tịch HĐQT ĐH Công nghệ Sài Gòn cho rằng cần phải làm rõ thế nào là lợi nhuận và phi lợi nhuận. Các trường chỉ có thể thực hiện được khi các quy định được thể chế và có cơ sở pháp lý do Nhà nước quy định.

Đại diện trường ĐH Dân lập Phương Đông cho rằng điều khó khăn nhất đối với các trường là xác định đi theo hướng lợi nhuận hay phi lợi nhuận. Đồng ý đi theo hướng phi lợi nhuận tuy nhiên việc chuyển từ trường lợi nhuận sang phi lợi nhuận sẽ rất khó khăn, nhất là trong trường hợp các trường có những nhà đầu tư góp vốn lớn. “Mong trong điều lệ giáo dục đại học có chương riêng về trường phi lợi nhuận.” – Đại diện trường cho biết.

Từ thực tế trường Hoa Sen, bà Bùi Trân Phượng, Hiệu trưởng ĐH Hoa Sen phát biểu: “Đây là vấn đề sinh mệnh của các trường, nếu không bảo vệ phi lợi nhuận thì các trường sẽ “chết” hàng loạt, kể cả những trường mạnh nhất”.

Bà Phượng trăn trở với vấn đề nguy cơ tài sản của trường trở thành tài sản cá nhân thông qua cuy chế cổ phần. Bà thừa nhận “Quyền lực của nhà đầu tư rất mạnh”. Tuy nhiên phi lợi nhuận nếu không được ràng buộc chặt chẽ về pháp lý thì nhà đầu tư có thể chuyển giá hay bằng cách này cách khác, như lập công ty, moi ruột trường ĐH.”

Đại diện trường Hoa Sen kiến nghị hình thành pháp lý cho vốn sử hữu không phân chia và không cho phép trường phi lợi nhuận giữa chừng lại chuyển đổi sang trường lợi nhuận thông qua biểu quyết của các cổ đông.

Ông Phạm Xuân Hậu, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức Cán bộ, Bộ GD-ĐT cho rằng không nên cấm mà nên quy định chặt chẽ về điều kiện chuyển đổi để phát triển một cách bền vững.

PGS.TS Bùi Thiện Dụ, nguyên Hiệu trưởng ĐH Phương Đông cho rằng cần chấp nhận sân chơi bình đẳng của các loại hình: dân lâp, công lập, ngoài công lập không vì lợi nhuận và vì lợi nhuận... “Nên để sân chơi mở nhưng có cam kết, có luật rõ ràng”.