Để thu hút ngày càng nhiều nhân tài và đầu tư nước ngoài, Trung Quốc đang mở cửa rộng hơn và cho phép những nhà đầu tư và nhân tài nước ngoài cư trú lâu dài tại Trung Quốc, thông qua việc cấp các thẻ xanh.
Không còn bằng lòng với việc nhập nguyên liệu thô của thế giới để giúp sản xuất trong nước chinh phục nền kinh tế thế giới, Trung Quốc đang triển khai kế hoạch mới: thu hút nhân tài của các đối thủ cạnh tranh. Mọi người có thể nghĩ rằng, lực lượng lao động tại Trung Quốc lên tới 774 triệu người đồng nghĩa với việc “không còn chỗ trống” trên thị trường lao động dành cho người nước ngoài. Nhưng, thực tế lại ngược lại, Trung Quốc đang xem xét lại các chính sách nhập cư phức tạp của mình.
Vấn đề mấu chốt trong chiến lược thu hút nhân tài của Trung Quốc là một hệ thống “thẻ xanh” - hoặc giấy phép cư trú lâu dài - sẽ được sử dụng để thu hút nhân tài và khuyến khích họ ở lại Trung Quốc. Tuy nhiên, đến nay, Trung Quốc đang phải nỗ lực khắc phục hệ thống chính sách nhập cư phức tạp, đã và đang gây phiền hà khiến các nhà đầu tư nản lòng.
Rõ ràng là số người nước ngoài làm việc tại Trung Quốc đang tăng lên. Tại khu vực phát triển kinh tế mạnh Thượng Hải, trong quý 1 năm nay, có 2.954 người nước ngoài được cấp giấy phép làm việc lâu dài, tăng 25% so với quý 1 năm ngoái.
Phần lớn lực lượng lao động “chính thức” này đến từ Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc và Singapore. Theo số liệu chính thức, số người tìm việc làm đến từ Hồng Công, Ma Cao và Đài Loan là 190 nghìn, tuy vậy, trên thực tế con số này có thể lớn hơn ba lần. Chỉ riêng tại Lưu vực sông Dương Tử – trung tâm Thượng Hải, nhiều người Đài Loan đang lập nghiệp tại đây, tuy họ không phải là những người cư trú chính thức. Về mặt nguyên tắc, những người nước ngoài muốn xin được cấp visa cư trú phải có visa công tác, và ngược lại. Có hai lựa chọn về cư trú. Thứ nhất, giấy phép cư trú tạm thời, do Bộ Công an cấp, đối với những người lưu lại Trung Quốc hơn sáu tháng nhưng dưới một năm.
Những người cư trú trong hơn một năm tại Trung Quốc thường có thể lựa chọn phương thức thứ hai: một giấy phép cư trú dành cho người nước ngoài (FRP). Giấy phép mỗi lần cấp thường có hiệu lực một năm, nhưng nó có thể được gia hạn – sau khi những người xin việc “vượt qua được” những thủ tục hành chính quan liêu.
Về lý thuyết, FRP có thể được gia hạn tới 5 năm dành cho những nhà quản lý cấp cao, nhưng thực tế, điều này hiếm khi xảy ra. Thậm chí, những giấy phép cư trú lâu dài còn hiếm hơn.
Các số liệu chính thức cho thấy, chỉ riêng tại Bắc Kinh có hơn 50 nghìn người nước ngoài đang sinh sống – tuy nhiên chỉ có 16 nghìn người thực sự có giấp phép công tác.
Sự không bình thường này có thể được lý giải, một phần là do hơn 400 nghìn người nước ngoài – trong đó có người Trung Quốc ở nước ngoài - được miễn phải xin giấy phép bởi vì họ được thuê làm việc như “các chuyên gia nước ngoài. Họ là những nhân viên nước ngoài có kỹ năng do các doanh nghiệp nhà nước hoặc cơ quan nhà nước Trung Quốc thuê. Tuy nhiên, có nhiều người nước ngoài hơn, từ các doanh nhân cho tới các giáo viên, nhân viên quán bar tới những người làm những công việc bình thường khác, cũng đổ xô tới nhiều khu vực của các thành phố lớn tại Trung Quốc.
Điều này cho thấy chính phủ Trung Quốc cần hợp lý hóa cơ chế thu hút nhân tài.
Bộ Công An Trung Quốc đã đưa ra tín hiệu sẵn sàng tạo bước đột phá trong thu hút nhân tài từ năm 2001, nhưng chỉ đến năm ngoái, các dự án thử nghiệm mới xuất hiện. Những bước đột phá được tập trung tiến hành tại Bắc Kinh và Thượng Hải. Năm ngoái, Bắc Kinh dành cho các nhà đầu tư cơ hội được phép cư trú trong 5 năm nếu họ đầu tư 3 triệu USD. Hơn 40 thẻ xanh đã được cấp cho các nhà quản lý và đầu tư nước ngoài tại Bắc Kinh. Nhưng những thẻ xanh này dường như là một hàng hóa khan hiếm.
Ông Sam Crispin người Anh đã thành lập Công tư Tư vấn bất động sản Crispin ở Thuợng Hải nói: “Tôi có một visa công tác và tôi phải xin gia hạn mỗi năm. Họ nói với tôi rằng, anh có thể xin cư trú lâu dài và không phải xin gia hạn mỗi năm nhưng nếu có những visa như vậy, thì tôi chưa thấy. Tôi không nghĩ rằng, thẻ xanh là phổ biến, và nó tùy thuộc vào bạn đầu tư bao nhiêu thay vì cam kết của bạn đầu tư vào thành phố Thượng Hải”.
Cho dù có loại visa nào đi nữa, thì đến nay những người nước ngoài vẫn gặp phải vô số hạn chế tại nơi họ đang sinh sống ở Trung Quốc như hạn chế về đi lại, quyền sở hữu tài sản. Theo dự định, thẻ xanh ra đời nhằm dỡ bỏ nhiều rào cản còn tồn tại.
Chưa rõ là Trung Quốc sẽ trông đợi gì qua việc cấp thẻ xanh và tạo điều kiện sinh sống dễ dàng hơn cho người nước ngoài, nhưng rõ ràng là đang có sự thay đổi. Quốc vụ viện đang xem xét kế hoạch về thẻ xanh.
Ông Zhao Shuning, phó khoa kinh doanh tại Đại học Nam Kinh nói: “Tôi nghĩ, Trung Quốc sẽ thiết lập (cơ chế thẻ xanh) trong năm nay. Lý do thứ nhất đó là Trung Quốc đang nỗ lực cải cách chính sách nhập cư. Lý do thứ hai là nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh của Trung Quốc cần có ngày càng nhiều người nước ngoài. Trung Quốc sẽ thuê những người lao động nước ngoài có kỹ năng và họ sẽ được nhận thẻ xanh”.
Nhưng điều nghịch lý là, số người nước ngoài tới Trung Quốc đang tăng lên mặc dù các công ty đa quốc gia đang không ngừng thiết lập lại nơi đầu tư của mình.
Andrew Wu, giám đốc điều hành của Công ty Âm nhạc Sony tại Trung Quốc cũng đồng ý với nhận xét trên. Ông nói: “Hầu hết các công ty đa quốc gia đang xem xét bố trí lại hoạt động kinh doanh của họ. Trung Quốc đã mở cửa từ cách đây 20 năm và có một thế hệ những người trẻ tuổi theo học tiếng nước ngoài, tại nước này có sự quốc tế hóa lực lượng lao động trong nước”. Ông Wu - một trong những người đầu tiên thu lợi từ việc cử những người có năng lực ra nước ngoài đào tạo – tin rằng việc cấp thẻ xanh đơn giản là bằng chứng cho thấy Bắc Kinh chấp nhận thay đổi. Tóm lại, toàn cầu hóa đang diễn ra tại Bắc Kinh.
Ông Wu nói: “Đó là sự phản ánh về việc Trung Quốc mở cửa rộng hơn và sự cách biệt giữa một nước Trung Quốc già cỗi, lạc hậu với cộng đồng quốc tế hiện đại đang thu hẹp nhanh chóng tới mức mà Trung Quốc không chỉ thu hút những giám đốc điều hành của các công ty đa quốc gia mà còn thu hút cả những người trẻ tuổi từ các quốc gia khác đang tự kinh doanh hoặc làm việc cho các công ty nhỏ hơn. Những người nước ngoài giờ đây có thể mở quán bar và nhà hàng tại Trung Quốc.
Trung Quốc cũng có dự định chinh phục thị trường thế giới. Ông Zhao thuộc Đại học Nam Kinh nói: “Trung Quốc đã gia nhập WTO và, đối với các nhà quản lý hàng đầu, họ cần một có một tầm nhìn toàn cầu, và thành thạo về quản lý, marketing, đầu tư, kế toán và tài chính. Chính phủ trung ương Trung Quốc đang khuyến khích thêm nhiều công ty đầu tư ra nước ngoài, tại châu Á, Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Châu Âu. Ngày càng có nhiều các công ty lớn của Trung Quốc đầu tư ra nước ngoài, và chúng tôi cần những người quản lý tài năng có tầm nhìn toàn cầu”.
Để chứng minh cho xu hướng này, ông Zhao nói Công ty bảo hiểm khổng lồ Bình An của Trung Quốc gần đây tuyển các nhà quản lý cấp cao người nước ngoài. Trung Quốc cũng rất thiếu các nhà quản lý độ tuổi trung niên có tầm nhìn toàn cầu. Tuy nhiên, Những nhà quản lý nước ngoài chưa chắc đã có thể bù đắp được sự thiếu hụt các nhà quản lý trung niên, trong độ tuổi cuối 30 đầu 40 tại Trung Quốc.
Ông Wu nói: “Bạn không thể dựa vào những nhà quản lý trung niên từ nước ngoài, bởi vì những người này thiếu kinh nghiệm về “xử lý” những vấn đề mang tính địa phương. Đối với Trung Quốc, giải pháp khắc phục vấn đề này là “tương tác” với nền kinh tế toàn cầu và học hỏi dần kinh nghiệm. Cần có thời gian để trồng cây và bạn không được vội vàng”.
Nhưng rõ ràng là Trung Quốc không có nhiều thời gian. Với việc gia nhập WTO, các công ty Trung Quóc không chỉ cạnh tranh ở nước ngoài, mà còn phải đối phó với sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt để duy trì vị thế của mình ở ngay trong thị trường nội địa, khi có quá nhiều các công ty nước ngoài đang đe doạ tước mất thị phần của họ. Thẻ xanh tạo điều kiện cạnh tranh cho các nhà đầu tư nước ngoài. Nhưng các quan chức Trung Quốc cũng hy vọng các thẻ xanh sẽ khuyến khích người Trung Quốc ở nước ngoài trở về nước đầu tư.
Ông Wu nói: “Vị thế quốc tế hiện nay của Trung Quốc cao hơn so với trước đây. Trung Quốc là một trong những nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh nhất trên thế giới. Điều này có ý nghĩa đối với việc thu hút các nguồn lực, trong đó có nguồn nhân lực”.
