Tình trạng sử dụng kinh phí sai mục đích vẫn khá phổ biến

Tại phiên họp thứ 47 của Ủy ban Thường vụ QH, chiều 3-3, các thành viên Ủy ban đã nghe Bộ trưởng Tài chính Vũ Văn Ninh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, báo cáo về việc tổ chức thực hiện Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong năm 2006 và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Ngân sách của QH Dương Thu Hương trình bày báo cáo thẩm tra về báo cáo nói trên của Chính phủ. Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa và Phó Thủ tướng Chính phủ Trương Vĩnh Trọng đã dự.

Báo cáo của Chính phủ nêu rõ, năm 2006 là năm đầu triển khai thực hiện Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Mặc dù từ ngày 1-6-2006 Luật mới có hiệu lực song ngay từ đầu năm, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 25/2006/QÐ-TTg ngày 26-1-2006 ban hành Chương trình hành động của Chính phủ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí để chỉ đạo việc tổ chức triển khai thực hiện luật sâu rộng đến các cấp, các ngành, các cơ quan, tổ chức, đơn vị.

Căn cứ chương trình hành động của Chính phủ, các cấp, các ngành, cơ quan, tổ chức, đơn vị tổ chức học tập, quán triệt, phổ biến, tuyên truyền luật; triển khai xây dựng chương trình hành động ở bộ, ngành, cơ quan, đơn vị mình; khẩn trương ban hành các văn bản quy phạm pháp luật thi hành luật; tiến hành kiểm tra, thanh tra việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; đẩy mạnh thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong các lĩnh vực theo quy định của luật; tăng cường hoạt động giám sát của HÐND các cấp trong việc thực hành tiết kiệm, chống lãng phí ở địa phương. Nhờ đó, nhận thức và ý thức thực hành tiết kiệm, chống lãng phí của các cấp, các ngành, các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cũng như mỗi cán bộ, công chức, viên chức và nhân dân đã có sự chuyển biến khá rõ rệt. Các cơ chế quản lý tài chính, tài sản mới ban hành được quan tâm thực hiện nghiêm túc hơn.

 Trong một số lĩnh vực đã thu được kết quả bước đầu, cụ thể như: Trong quản lý, sử dụng kinh phí chi thường xuyên của ngân sách Nhà nước, đã tiết kiệm khoảng 266,1 tỷ đồng. Tình trạng trang bị xe ô-tô không đúng tiêu chuẩn, mua xe ô-tô vượt giá, không đúng với quy định đã được hạn chế. Trong đầu tư xây dựng, nhiều địa phương đã chủ động giảm bớt số lượng dự án khởi công mới, tập trung vốn cho các dự án chuyển tiếp, các dự án hoàn thành. Qua báo cáo của 94 bộ, ngành, địa phương và tổng công ty 91/tập đoàn, trong đầu tư xây dựng, đã tiết kiệm khoảng 776,4 tỷ đồng. Tuy nhiên, kết quả nói trên mới chỉ ở trong khâu đấu thầu, thẩm định quyết toán công trình đầu tư xây dựng, kết quả tiết kiệm trong các khâu khác còn hạn chế.

Công tác kiểm soát chi ngân sách Nhà nước được tăng cường đã góp phần quản lý chặt chẽ việc sử dụng ngân sách Nhà nước. Năm 2006, hệ thống Kho bạc Nhà nước đã từ chối thanh toán hơn 527 tỷ đồng chi ngân sách không đủ điều kiện, không đúng chế độ quy định, trong đó đối với chi thường xuyên đã phát hiện 30.134 khoản chi của 12.383 lượt đơn vị với số tiền từ chối thanh toán là hơn 217 tỷ đồng. Ðối với chi đầu tư, đã từ chối thanh toán 310 tỷ đồng do sai định mức giá, khối lượng phát sinh ngoài dự toán, vượt hợp đồng, vượt giá trị trúng thầu...

Trong khu vực doanh nghiệp nhà nước, để nâng cao năng lực cạnh tranh khi gia nhập WTO, hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới, năm 2006, đã tiết kiệm khoảng 1.997,8 tỷ đồng chi phí sản xuất, kinh doanh. Việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước được đẩy mạnh và giám sát chặt chẽ hơn nhằm khắc phục những sơ hở, hạn chế trong quá trình cổ phần hóa và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước, nhất là trong việc định giá doanh nghiệp.

 Trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên, các quy hoạch, kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên đã được rà soát lại đối với từng loại tài nguyên. Ðã phát hiện, kiến nghị xử lý nhiều trường hợp quy hoạch "treo", dự án "treo"...

Báo cáo của Chính phủ cũng nêu rõ những hạn chế trong việc tổ chức thực hiện luật như: Lãng phí trong đầu tư xây dựng cơ bản chưa được ngăn chặn hiệu quả; tình trạng chi vượt định mức, tiêu chuẩn, chế độ hoặc sử dụng kinh phí sai mục đích vẫn còn xảy ra... Báo cáo của Chính phủ, sau khi nêu các nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế, đã đưa ra sáu giải pháp thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong năm 2007. Trong đó, đáng chú ý là giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát của các tổ chức, đoàn thể quần chúng và nhân dân, đề cao vai trò và trách nhiệm của các cơ quan thông tin đại chúng trong việc đưa tin, tuyên truyền về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức.

Ðánh giá kết quả thực hiện Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Ngân sách cũng như nhiều ý kiến phát biểu cho rằng, ý thức thực hành tiết kiệm, chống lãng phí tại các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và xã hội đã và đang từng bước được quan tâm và dần được nâng lên. Việc triển khai Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trên một số lĩnh vực đã có hiệu quả bước đầu. Công tác kiểm tra, thanh tra, kiểm toán đã được tăng cường, phát hiện những tồn tại về lãng phí; đồng thời xử lý những vi phạm, thu hồi tiền, tài sản Nhà nước do lãng phí gây ra.

Về những tồn tại, báo cáo thẩm tra và nhiều ý kiến cũng nhận định, mặc dù đã có nhiều biện pháp, nhưng tình trạng sử dụng sai kinh phí ngân sách, chi vượt định mức, tiêu chuẩn, chế độ vẫn còn khá phổ biến. Việc dùng ngân sách cho vay, cho tạm ứng sai chế độ quy định, tình trạng mua ô-tô vượt số tiền quy định, sử dụng sai mục đích vẫn còn diễn ra. Kết quả kiểm tra năm 2006 cho thấy, riêng tỉnh Thái Nguyên, có tới 13 đơn vị trang bị vượt định mức về số lượng 14 xe. Tình trạng sử dụng ngân sách sai mục đích, như cho vay, tạm ứng không đúng luật, hoặc chi hỗ trợ cho các doanh nghiệp sai chế độ vẫn còn diễn ra ở một số địa phương. Việc công khai, minh bạch các khoản chi tiêu chưa được thực hiện thường xuyên, còn mang tính hình thức, nhất là trong lĩnh vực lập dự toán đầu tư và khâu thanh quyết toán, gây khó khăn cho công tác giám sát thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Theo báo cáo của một số bộ, ngành, địa phương, ý thức triệt để thực hành tiết kiệm trong một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức... chưa cao. Việc sử dụng điện, nước, điện thoại, tài sản công... ở công sở còn lãng phí. Công tác quản lý, giám sát hoạt động thu-chi của một số ngành có thu; các đơn vị sự nghiệp có thu, việc chuyển đơn vị sự nghiệp có thu sang hoạt động theo mô hình tự chịu trách nhiệm về tài chính còn gặp những khó khăn. Về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong quản lý đầu tư xây dựng, kỷ luật trong việc chấp hành kế hoạch bố trí vốn đầu tư chưa nghiêm. Việc phân bổ, sử dụng vốn cho các dự án đầu tư vẫn còn dàn trải. Quản lý đầu tư xây dựng cơ bản thiếu chặt chẽ, gây lãng phí, thất thoát vốn đầu tư, chất lượng công trình thấp.

Quản lý và sử dụng nhà công sở còn có biểu hiện lãng phí. Quản lý nhà ở công vụ thiếu chặt chẽ, chưa phân cấp quản lý rõ ràng, gây lãng phí lớn. Việc quản lý cho thuê nhà ở công vụ chưa được quy định cụ thể, rõ ràng, thiếu chặt chẽ, chưa công khai, minh bạch, dẫn đến việc chiếm dụng, lấn chiếm, cơi nới. Do chế độ quản lý nhà công vụ chưa chặt chẽ, còn chồng chéo, cho nên đã để nhiều hiện tượng biến nhà công vụ thành nhà tư, gây thất thoát tài sản của Nhà nước.

Quản lý và sử dụng đất còn buông lỏng, gây ra những tiêu cực. Việc xử lý của các cấp, các ngành đối với các vụ việc về đất đai vẫn còn chậm, thiếu kiên quyết, còn né tránh, mức độ xử lý không tương xứng với tội danh. Nhiều trường hợp cán bộ, công chức vi phạm pháp luật về đất đai là khá rõ và có đầy đủ bằng chứng để chuyển cơ quan điều tra khởi tố, nhưng các biện pháp xử lý mới chỉ dừng lại ở mức độ cách chức, kỷ luật, cảnh cáo hoặc việc xử lý tiến hành chậm, tiếp tục chờ đợi sự chỉ đạo của cấp có thẩm quyền cao hơn.

Nhằm khắc phục những tồn tại nói trên, Ủy ban Kinh tế và Ngân sách kiến nghị với QH rà soát lại pháp luật hiện hành và bổ sung những luật, pháp lệnh mới để sớm tạo được hệ thống pháp luật cụ thể, đồng bộ về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. QH, các cơ quan của QH, các đại biểu QH và Ðoàn đại biểu QH cần tăng cường giám sát thực hiện Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và các luật, pháp lệnh khác liên quan  tiết kiệm, chống lãng phí. Giám sát việc xử lý những sai phạm lãng phí về đất đai, nhà thuộc sở hữu nhà nước và đầu tư xây dựng cơ bản.

Kiến nghị với Chính phủ, sớm hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Chỉ đạo xây dựng mới, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật liên quan  thực hành tiết kiệm, chống lãng phí đã đề ra trong kế hoạch năm 2006 và 2007, các văn bản còn chồng chéo trách nhiệm và các văn bản cần thiết khác.

Tập trung rà soát lại các quy hoạch, các tiêu chuẩn, quy chuẩn kiến trúc, xây dựng, sớm loại bỏ những quy hoạch không còn phù hợp, những quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức đã lạc hậu. Cần sớm xử lý nghiêm túc việc bố trí kế hoạch cân đối ngân sách Nhà nước năm 2007 của một số bộ, ngành, địa phương có những sai phạm không tuân thủ Nghị quyết của QH, kế hoạch giao của Chính phủ, nhất là việc chuyển nguồn cân đối cho đầu tư phát triển sang chi thường xuyên; bố trí vốn cho các dự án chưa đủ thủ tục đầu tư; cân đối thu ngân sách tại địa phương thấp hơn kế hoạch...

Tập trung chấn chỉnh tổ chức quản lý ở các cấp trong các lĩnh vực tồn tại nhiều lãng phí, lãng phí nghiêm trọng. Cần thực hiện nghiêm quy định về trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức để xảy ra lãng phí. Tiếp tục tăng cường công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí sâu rộng hơn. Ðộng viên nhân dân tích cực ủng hộ, hưởng ứng và tham gia thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.