Thực trạng xuất bản SGK: "Vừa lãng phí - vừa di hại"

Thứ Tư, ngày 18/10/2006 - 08:02

Tuy nhiên, theo Giáo sư Nguyễn Xuân Hãn (ĐH Quốc gia Hà Nội) thì vấn đề chương trình và SGK không hẳn là "chống tiêu cực" mà đòi hỏi trí tuệ khoa học ở cấp quốc gia.

Lá bùa "độc quyền" bị lợi dụng

Theo tính toán chung của toàn ngành XB, hằng năm lượng SGK do NXB này in ấn và phát hành chiếm từ 80% tổng lượng sách toàn quốc. Chính vì thế mà giới in ấn mệnh danh NXB này là "ông vua" ngành XB. Có được con số mơ ước này là do Bộ Giáo dục - Đào tạo đã "ban" cho NXB này lá bùa "độc quyền".

Theo một chuyên gia ngành XB thì từ sự độc quyền trong in ấn, xuất bản đã dẫn đến độc quyền về giá. Đây là điều bất bình đẳng và tạo ra sự mất công bằng.

Thế nhưng câu hỏi đặt ra là tại sao hàng năm NXB này lại in nhiều SGK đến thế? Theo GS Hãn thì đây mới là thực chất của vấn đề nhận thức học thuật của việc làm chương trình và SGK.

GS Hãn cho biết: Những năm trước đây, hệ thống SGK đã được truyền tay từ lớp học sinh này sang lớp học sinh khác, thậm chí là chuyền tay thế hệ. Có được điều này chính là SGK xưa đã dựa vào tiêu chí cơ bản là tính "phổ thông" của kiến thức và dưới dạng truyền tải dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ.

Thế nhưng những năm gần đây, SGK đã liên tục bị thay đổi theo hướng "cải cách". Nhưng thay cho tính "phổ thông", những kiến thức đã bị phức tạp hoá bằng ngôn ngữ, kiến thức xa vời và rất nặng nề.

Sai lầm càng nghiêm trọng hơn khi vấn đề "cải cách" lại không được thực hiện có hệ thống và triệt để; vì thế mỗi năm người ta lại thêm kiến thức này, bớt kiến thức kia, chuyển đổi kết cấu, vị trí của kiến thức trong SGK.

Theo GS Hãn thì việc năm nào cũng chỉnh sửa SGK đã giúp cho NXB GD có doanh số lớn. Thay 1 cuốn sách cho 1 môn học, NXB GD có thể thu lãi 1 triệu USD. Ví dụ quyển ngữ văn lớp 1 tập 1 có giá 9.000 đồng/cuốn, tập 2 cũng giá 9.000 đồng/cuốn. Lấy 9.000 đồng nhân với 1,7 triệu học sinh vào lớp 1 năm 2003 thì tổng số thu đã là 15,3 tỷ đồng.

Theo các chuyên gia, chi phí in ấn, phát hành cuốn sách chỉ hết khoảng 1,3 tỷ đồng. Hàng năm NXB GD in mới gần 2.500 đầu sách. Đó là siêu lợi nhuận trong khi NXB này lại còn được hưởng chế độ ưu đãi không phải nộp 5% thuế VAT.

Áp dụng những phép tính này với các bậc học cao hơn, bộ sách nhiều hơn thì "đặc quyền" về lợi nhuận của NXB này thực sự là con số khổng lồ.

Nghịch lý và những điều di hại

Nghịch lý rõ nét nhất là trong khi lương giáo viên thấp, cơ sở hạ tầng cho giáo dục còn kém... thì ngành giáo dục mỗi năm lãng phí hàng trăm tỷ đồng từ việc SGK chỉ dùng một năm rồi bỏ.

Nghịch lý hơn nữa là trong khi Việt Nam là bộ phận của nhân loại, vậy nền tảng kiến thức phổ thông của nhân loại cũng là của mình. Việc biên soạn vì thế cần có sự kế thừa.

Ngược với chương trình SGK phổ thông, sinh viên ĐH hiện nay lại không có sách để học. Vì thế có nghịch lý "bội thực SGK phổ thông, học chay ở ĐH". Một nghịch lý nữa là trong khi nhiều NXB cam kết có thể giảm tới 20% giá in ấn, xuất bản SGK thì lại không được tham gia vì sự "độc quyền" của NXBGD.

Tuy nhiên, vấn đề mang tính xã hội đặt ra là: Vì sách thay đổi liên tục làm cho nền giáo dục bất ổn. Và kiến thức không chuẩn thì sẽ di hại cho các thế hệ học sinh.

Theo GS Hãn, kể từ năm 1945 đến nay, Việt Nam có năm lần thiết kế lại chương trình và thay SGK. Ba lần đầu là năm 1945, 1955 và năm 1975, làm tập trung và thay đồng loạt từ lớp 1 đến lớp 12. Những lần sau là năm 1981 và năm 2002.

Việc thiết kế chương trình và biên soạn SGK theo kiểu cắt khúc, cuốn chiếu và thay dần. Cách làm này không khoa học. Kết quả là đến nay vẫn không có chương trình và SGK chuẩn để ổn định giáo dục.

Ông Nguyễn Xuân Hãn - ĐHQG Hà Nội

Theo thông tin tôi nắm được, dự chi của Nhà nước cho đổi mới chương trình và thay đổi SGK là 2 tỷ USD. Doanh số của NXB GD mỗi năm thu 100 triệu USD từ việc bán sách.

Từ lớp 1 lên đến lớp 12, SGK được chỉnh sửa, in mới liên tục. Vòng đời của một bộ SGK nước ngoài có chế tài sử dụng ít nhất khoảng 10 năm hoặc lâu hơn. Cuốn hình học Euclide đã tồn tại 2.300 năm, chiếm già nửa chương trình toán ở bậc học phổ thông!

Như vậy chúng ta đã lãng phí hàng tỷ USD. Chưa kể những lãng phí khác nữa là sức học của học sinh, công lao của thầy cô và phụ huynh và lãng phí chung thời gian, hệ thống cơ sở vật chất của xã hội.

Ông Nguyễn Minh Thuyết - ĐBQH tỉnh Lạng Sơn

Tôi cho rằng, trong tất cả các lĩnh vực, muốn đảm bảo chất lượng sản phẩm, dịch vụ thì phải xoá bỏ thế độc quyền. Hiện nay riêng về SGK có cái vướng là quy định tại Điều 29 của Luật Giáo dục 2005: Cả nước chỉ có một chương trình và một bộ SGK.

Trong các NXB hiện chỉ có NXB Giáo dục có đầy đủ đội ngũ biên tập viên chuyên môn của tất cả các môn và tất cả các cấp học. Nếu bây giờ đưa sang NXB khác chắc ngay các tác giả cũng không muốn vì các NXB không có đủ khả năng chuyên môn.

Đây có thể coi là một dạng độc quyền tự nhiên. Trong tương lai khi tình hình kinh tế xã hội cho phép, ta nên thi hành chính sách đa dạng hơn và xoá bỏ độc quyền này.

Các NXB hiện nay muốn giảm bớt thế độc quyền có thể tham gia vào in sách tham khảo. Tuy nhiên, sách tham khảo phải có danh mục cẩn thận, không nên để tình trạng in bát nháo. Bản thân các NXB cũng cần phát triển đội ngũ biên tập viên.

Ông Nguyễn Lân Dũng - ĐBQH tỉnh Đác Lắc

Tôi thấy SGK giá cũng phải chăng, in đẹp, chất lượng tốt. Người ta kêu là cái chuyện đổi sách. Ví dụ chuyện phân ban: In rất nhiều nhưng có thể coi là không dùng đến, vì tập trung hết cả vào ban cơ bản, mà sách của ban này lại chưa được thử nghiệm