Thủ tục nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi

* Thưa ông, trước đây số trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi không nơi nương tựa tương đối nhiều, nhưng tại sao đến bây giờ chúng ta mới có Quyết định 38 để trợ giúp kinh phí cho những gia đình, cá nhân nhận nuôi dưỡng?

- Ông Nguyễn Hải Hữu: Thực ra, trước đây chúng ta cũng đã có những văn bản quy định về vấn đề nuôi dưỡng trẻ em mồ côi (tại Điều 47, 48 của Luật Hôn nhân và Gia đình...). Nhưng lúc đó, chúng ta chưa thực hiện xã hội hóa việc nuôi dưỡng trẻ em mồ côi ở mức độ rộng như hiện nay. Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, hiện nước ta số trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi (gọi chung là trẻ em mồ côi) rất đông (cả nước có khoảng 140.000 trẻ em mồ côi). Rất nhiều trẻ em trong số này phải đi làm thuê, lang thang kiếm sống... Hơn nữa, chi phí đầu tư xây dựng các trung tâm, các cơ sở xã hội để nuôi dưỡng trẻ em mồ côi là rất lớn, đó là chưa kể tới chi phí để duy trì bộ máy các cán bộ quản lý và nhân viên làm việc tại những cơ sở này, trung bình, mỗi một trẻ em mồ côi phải tiêu tốn khoảng 10 triệu đồng mới có một chỗ ở trong các cơ sở nuôi dưỡng (chi phí để chăm sóc 01 trẻ em mồ côi trong các cơ sở xã hội sẽ gấp 05 lần chi phí cho việc nuôi dưỡng trẻ em đó trong cộng đồng). Rồi, khi đến tuổi trưởng thành, việc hòa nhập cộng đồng của những đối tượng này sẽ gặp không ít khó khăn: nghề nghiệp và chỗ ở không có, người thân thích, họ hàng cũng không biết tìm ở đâu... Rõ ràng, "đầu ra" của các trung tâm nuôi dưỡng này sẽ gặp nan giải. Do vậy, việc các gia đình, cá nhân nhận trẻ em mồ côi về nuôi dưỡng sẽ đạt hiệu quả cao hơn - xét trên cả ba góc độ: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội cũng như quyền lợi của trẻ em đó.

* Để nhận trẻ em mồ côi về nuôi dưỡng, thì người nhận nuôi sẽ phải làm những thủ tục gì?

- Ông Nguyễn Hải Hữu: Về việc này, sắp tới Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan khác để ra Thông tư hướng dẫn thi hành. Theo đó, người muốn nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi phải có đơn xin nhận trẻ em mồ côi về nuôi dưỡng (sẽ có mẫu đơn thống nhất trong cả nước). Đơn xin nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi phải có ý kiến xác nhận của chính quyền (UBND phường , xã) nơi người nhận nuôi dưỡng cư trú, xem họ có đủ điều kiện và có nhu cầu thực sự để nuôi dưỡng trẻ em mồ côi hay không. Ngoài ra, đơn này cũng phải có sự đồng ý của người giám hộ cho trẻ em đó, (để đơn giản hóa thủ tục, trường hợp trẻ mồ côi từ đủ 09 tuổi trở lên thì chỉ cần sự đồng ý của trẻ em đó chứ không nhất thiết phải có ý kiến của người giám hộ). Sau khi nhận đơn, UBND phường (xã) phải tổ chức một hội đồng gồm đầy đủ các ban ngành liên quan như Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ... để xem xét đơn và làm văn bản gửi lên UBND huyện. UBND huyện sẽ tổ chức thẩm định lại một lần nữa (Phòng Thương binh Xã hội chịu trách nhiệm thực hiện). Sau đó, Chủ tịch UBND huyện mới có thẩm quyền ra quyết định cho phép gia đình hoặc cá nhân đó được nuôi dưỡng trẻ em mồ côi hay không. Quyết định này sẽ được chuyển về UBND xã (phường) để giao cho người nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi.

Hội Doanh nghiệp trẻ TP Hồ Chí Minh tặng quà cho Trung tâm
nuôi dưỡng bảo trợ trẻ em mồ côi Tam Bình, quận Thủ Đức.

* Vậy người nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi sẽ nhận tiền trợ giúp ở đâu?

- Ông Nguyễn Hải Hữu: Sau khi có quyết định của Chủ tịch UBND huyện về việc cho phép gia đình, cá nhân được nhận trẻ mồ côi về nuôi dưỡng thì hàng tháng những đối tượng nhận nuôi dưỡng này cứ lên UBND xã (phường) để lĩnh tiền trợ giúp. Thủ tục để nhận khoản tiền này rất đơn giản, giống như việc người ta lĩnh tiền trợ cấp hoặc lương hưu hàng tháng.

* Trường hợp trẻ em mồ côi đến tuổi trưởng thành thì những người nhận nuôi dưỡng có được tiếp tục nhận tiền trợ giúp nữa không?

- Ông Nguyễn Hải Hữu: Thông thường, khi trẻ mồ côi từ đủ 18 tuổi trở lên thì Nhà nước thôi trợ cấp cho những người nhận nuôi dưỡng trẻ em này. Trường hợp trẻ em mồ côi đã trưởng thành nhưng bị tàn tật, bị hạn chế hành vi dân sự thì bản thân những đối tượng này sẽ được hưởng trợ cấp dành cho những đối tượng là người tàn tật (vấn đề này được quy định cụ thể trong những văn bản pháp luật khác)

* Lâu nay, những gia đình hiếm muộn thường nhận trẻ em mồ côi về làm con nuôi. Ông có thể cho biết sự khác nhau về mặt thủ tục cũng như về địa vị pháp lý giữa hai trường hợp: trẻ em mồ côi được gia đình, cá nhân nhận làm con nuôi và trẻ em mồ côi được gia đình, cá nhân nhận về nuôi dưỡng?

- Ông Nguyễn Hải Hữu: Trước hết, về mặt thủ tục thì hai việc này chịu sự điều chỉnh của hai văn bản pháp luật khác nhau. Việc nhận trẻ em mồ côi về nuôi dưỡng sẽ tuân theo Quyết định 38/2004/QĐ-TTg, còn việc nhận trẻ em mồ côi làm con nuôi thì tuân theo một văn bản pháp luật khác có liên quan. Nếu trẻ em mồ côi được nhận làm con nuôi thì người con nuôi này sẽ có các quyền về thừa kế tài sản của cha (mẹ) nuôi để lại và người nhận trẻ em mồ côi làm con nuôi không được hưởng trợ giúp của Nhà nước. Trong khi đó, trẻ em mồ côi được gia đình hay cá nhân nhận về nuôi dưỡng thì sẽ không có quyền thừa kế tài sản của người nhận nuôi dưỡng, bởi người nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi chỉ đơn thuần là nhận chăm sóc, giúp trẻ em đó vượt qua được những khó khăn cho đến lúc em đó trưởng thành, còn đến lúc trưởng thành rồi thì đứa trẻ này có thể vẫn chung sống với gia đình nhận nuôi dưỡng hoặc tự lập kiếm sống. Việc nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi chỉ mang tính chất nhân đạo và từ thiện, Quyết định 38 không điều chỉnh quan hệ con nuôi. Còn việc gia đình, cá nhân nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi, nhưng sau đó họ lại muốn nhận đứa trẻ này làm con nuôi thì khi đó họ phải đến cơ quan chức năng làm thủ tục nhận nuôi con nuôi.

* Trước đây, có nhiều gia đình, cá nhân đã nhận trẻ em mồ côi về nuôi dưỡng và hiện nay điều kiện kinh tế của họ đang gặp nhiều khó khăn, vậy Quyết định 38 có hiệu lực hồi tố đối với những trường hợp này không?

- Ông Nguyễn Hải Hữu: Quyết định 38 không có hiệu lực hồi tố. Tuy nhiên, những gia đình, cá nhân trước đây đã nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi (những trường hợp quy định trong Điều 47, 48 Luật Hôn nhân và Gia đình) thì sau khi Quyết định 38 có hiệu lực thi hành, những gia đình, cá nhân này phải có đơn, trong đó có chữ ký của UBND phường (xã) nơi họ đang sinh sống xác nhận là họ đang nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi và hoàn cảnh gia đình đang gặp khó khăn. Sau khi có sự xác nhận này thì họ sẽ thuộc đối tượng được xem xét để nhận tiền trợ giúp của Nhà nước cho các gia đình, cá nhân nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi.