Đưa pháp luật đến gần người dân bằng tư duy và phương thức mới

Mở rộng nhóm đối tượng đặc thù

Sau 13 năm triển khai thi hành, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trên phạm vi cả nước, góp phần xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong cán bộ, nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành cũng cho thấy nhiều quy định của Luật đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, không còn phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Trong những năm gần đây, Đảng đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng quan trọng về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; tăng cường truyền thông chính sách ngay từ quá trình xây dựng pháp luật; thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý nhà nước.

Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu phải sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương mới, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Dự thảo Luật được xây dựng gồm 5 Chương với 51 điều, tăng 10 điều so với Luật hiện hành, trong đó quy định rõ hơn trách nhiệm chủ trì truyền thông chính sách cũng như phổ biến, giáo dục pháp luật là của cơ quan chủ trì xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Đáng chú ý, dự thảo Luật mở rộng nhóm đối tượng đặc thù, yếu thế và quy định rõ hơn trách nhiệm, chính sách bảo đảm phổ biến, giáo dục pháp luật cho đối tượng đặc thù, qua đó bảo đảm mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận pháp luật phù hợp với điều kiện, đặc điểm của mình.

Theo đó, dự thảo Luật đã cụ thể hóa theo hướng mở rộng thêm hai nhóm đối tượng đặc thù gồm: Người thuộc hộ nghèo; hộ cận nghèo; đối tượng bị bạo lực (bạo lực nội hàm rộng hơn bạo lực gia đình).

Một điểm mới so với Luật năm 2012 là đã bổ sung các chính sách riêng đối với nhóm đối tượng đặc thù và giao Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với thực tiễn. Theo đó, các đối tượng đặc thù sẽ được bảo đảm điều kiện về nguồn lực, kinh phí và nhân lực nhằm nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật

Tại cuộc họp Hội đồng thẩm định Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), ngày 30/5, từ thực tiễn trong quân đội, Đại tá Lê Trọng Xuân, Phó Trưởng phòng Kế hoạch-Tổng hợp, Cục Pháp chế (Bộ Quốc phòng) đề xuất bổ sung nhóm quân nhân là người dân tộc thiểu số đang thực hiện nghĩa vụ quân sự vào diện được ưu tiên trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Theo ông, đây là nhóm đối tượng có đặc thù về ngôn ngữ, điều kiện tiếp cận thông tin nên cần có phương thức tuyên truyền phù hợp nhằm nâng cao nhận thức pháp luật, góp phần chấp hành nghiêm kỷ luật quân đội và trách nhiệm công dân.

Cùng quan điểm mở rộng khả năng tiếp cận pháp luật cho các nhóm yếu thế, ông Phan Hồng Thủy, Phó Vụ trưởng Pháp chế, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đề nghị nghiên cứu bổ sung các đối tượng sinh sống tại vùng đặc biệt khó khăn, vùng bãi ngang ven biển, hải đảo và khu vực biên giới vào diện được quan tâm trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Đánh giá cao nhiều điểm mới của dự thảo Luật, bà Phạm Thị Thanh Hương, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội cho rằng dự thảo Luật đã chú trọng hơn đến truyền thông chính sách ngay từ giai đoạn xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Bà Hương cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong cơ sở giáo dục, gắn với công tác theo dõi thi hành pháp luật và hoạt động đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Nhấn mạnh việc xác định các nhóm đối tượng đặc thù là cần thiết, song Thứ trưởng Tư pháp Đặng Hoàng Oanh lưu ý phải bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải nguồn lực. Đồng thời, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất của dự thảo Luật, trong đó nghiên cứu bổ sung đầy đủ nhóm người Việt Nam ở nước ngoài theo các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Thứ trưởng đặc biệt đánh giá cao việc dự thảo Luật đã luật hóa chủ trương đổi mới công tác truyền thông chính sách trong quá trình xây dựng pháp luật. Theo Thứ trưởng, truyền thông chính sách không chỉ giúp người dân, doanh nghiệp hiểu rõ nội dung và tác động của chính sách mà còn là kênh quan trọng để cơ quan nhà nước tiếp nhận phản hồi xã hội, đánh giá tác động và nhận diện sớm các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Từ đó, Thứ trưởng đề nghị quy định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo trong công tác truyền thông chính sách; đồng thời nghiên cứu bổ sung nội dung kế hoạch hoặc đánh giá tác động truyền thông chính sách vào hồ sơ đề nghị xây dựng luật và hồ sơ dự án luật nhằm nâng cao chất lượng xây dựng chính sách ngay từ giai đoạn đầu.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo đảm nguồn lực thực hiện và kiện toàn cơ chế hoạt động của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã.