Hướng tới xây dựng cấu trúc hệ thống pháp luật tinh gọn, thống nhất, dễ tiếp cận

Tiếp cận theo hướng quản trị toàn bộ vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật

Theo Thứ trưởng Tư pháp Đặng Hoàng Oanh, hệ thống văn bản hiện nay vẫn còn nhiều tầng nấc; nguyên tắc áp dụng pháp luật trong một số trường hợp chưa thực sự rõ ràng; quy trình xây dựng pháp luật ở một số khâu chưa đáp ứng yêu cầu phản ứng chính sách nhanh.

Việc sử dụng nhiều hình thức văn bản, sửa đổi nhiều văn bản trong cùng một văn bản cũng gây khó khăn cho công tác áp dụng và tra cứu pháp luật; cơ chế tổ chức thi hành và đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành hiện vẫn thiếu đồng bộ, chưa có tiêu chí rõ ràng để đánh giá đầy đủ hiệu quả thực tiễn của văn bản quy phạm pháp luật.

Trước thực tiễn đó, theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cho biết, thực hiện chủ trương của Đảng, chương trình xây dựng luật của Quốc hội, Bộ Tư pháp được Chính phủ giao nhiệm vụ chủ trì nghiên cứu xây dựng Luật Về văn bản quy phạm pháp luật. Đây là dự án luật có phạm vi rộng hơn và sẽ thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.

Với 10 định hướng lớn, mục tiêu của dự án Luật Về văn bản quy phạm pháp luật là xây dựng cấu trúc hệ thống pháp luật tinh gọn, thống nhất, đồng bộ và dễ tiếp cận; hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành pháp luật; đổi mới quy trình xây dựng pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, khoa học, kịp thời, công khai và hiệu quả; tăng cường sự gắn kết chặt chẽ hơn nữa giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; nâng cao chất lượng chính sách và chất lượng văn bản để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.

Tăng cường kiểm soát tiến độ, bảo đảm chất lượng các văn bản quy phạm pháp luật

11/05/2026 15:05

Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Trần Văn Lợi cho biết, việc sửa đổi Luật lần này cần được tiếp cận theo hướng đổi mới toàn diện tư duy xây dựng pháp luật, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu tập trung vào quy trình ban hành văn bản sang cách tiếp cận quản trị toàn bộ vòng đời của văn bản quy phạm pháp luật.

Theo đó, Luật về văn bản quy phạm pháp luật không chỉ là luật về trình tự, thủ tục xây dựng văn bản mà cần trở thành khuôn khổ pháp lý nền tảng để thiết kế cấu trúc hệ thống pháp luật, xác lập nguyên tắc áp dụng pháp luật, phân định rõ thẩm quyền lập pháp và lập quy, kiểm soát chất lượng chính sách, tăng cường tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy chuyển đổi số và chuyên nghiệp hóa hoạt động xây dựng pháp luật.

Cần có quy định thống nhất, minh bạch hơn về trách nhiệm tổ chức thi hành

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Minh Đoan, Giảng viên cao cấp Trường đại học Luật Hà Nội cho rằng, quan điểm xây dựng luật không nên tiếp cận máy móc theo hướng luật chỉ quy định nguyên tắc, còn văn bản dưới luật mới quy định chi tiết.

Theo ông Đoan, những nội dung nào đã ổn định và có thể quy định rõ ngay trong luật thì cần được quy định chi tiết trong luật để bảo đảm tính khả thi, hạn chế tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết.

Chỉ những vấn đề thường xuyên biến động, dễ thay đổi theo điều kiện kinh tế-xã hội mới nên giao cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết. Cách tiếp cận này sẽ góp phần khắc phục tình trạng luật ban hành nhưng chậm đi vào cuộc sống do phụ thuộc quá nhiều vào văn bản hướng dẫn.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Minh Đoan cũng đề nghị dự thảo Luật cần quan tâm hơn đến trách nhiệm của các chủ thể tham gia xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, bao gồm cả trách nhiệm chính trị và trách nhiệm pháp lý.

Thực tế hiện nay, có văn bản quy định rõ cơ quan chịu trách nhiệm thi hành, nhưng cũng có văn bản chưa thể hiện rõ trách nhiệm này. Do đó, cần có quy định thống nhất, minh bạch hơn về trách nhiệm tổ chức thi hành sau khi văn bản có hiệu lực.

Qua đó, ông Nguyễn Minh Đoan đề nghị tiếp tục nghiên cứu kỹ hơn các vấn đề về phạm vi điều chỉnh, thứ bậc hiệu lực giữa các nguồn luật, thẩm quyền ban hành, trách nhiệm tổ chức thi hành, cơ chế tham vấn và đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành.

Đây là những nội dung có ý nghĩa nền tảng, cần được xử lý kỹ lưỡng để đạo luật mới thực sự góp phần xây dựng hệ thống pháp luật tinh gọn, minh bạch, thống nhất, dễ áp dụng và đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường đại học Luật Hà Nội, cần chuyên nghiệp hóa công tác xây dựng pháp luật, nhất là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong xây dựng pháp luật. Theo ông, AI có thể hỗ trợ rất tốt ở khâu chuyển hóa chính sách thành quy phạm, nhưng điều kiện tiên quyết là chính sách phải được xây dựng rõ ràng, chuẩn xác và minh bạch.

Đối với công tác đánh giá văn bản sau ban hành, ông Tô Văn Hòa cho rằng cần đề cao vai trò của đối tượng chịu sự tác động, đồng thời mở rộng sự tham gia của các hiệp hội, tổ chức nghiên cứu độc lập và các chủ thể xã hội có năng lực chuyên môn.

Cơ quan quản lý Nhà nước vẫn giữ vai trò chịu trách nhiệm chính trong đánh giá, kiến nghị sửa đổi, bổ sung văn bản, nhưng nguồn dữ liệu đầu vào nên được xã hội hóa ở mức độ phù hợp. Cách làm này vừa giảm tải cho các cơ quan quản lý Nhà nước, vừa góp phần bảo đảm tính khách quan, thực chất và hiệu quả của hoạt động đánh giá sau ban hành.